ىسكەرلىك بايلانىستى ورىستەتەمىز دەسەك

وركەنيەتتى ەلدەردىڭ الەمدىك تاجىريبەلەرىن يگەرىپ, وزىق تەحنو­لوگيالارىن وندىرىسكە ەنگىزۋ ەش ارتىقتىق ەتپەيدى. وسى ارقىلى ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق باعدارلاماسىن تابىستى جال­عاستىرۋعا بولاتىنىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى دەلەگا­تسيا­سى­نىڭ جۇمىس ساپارى ايقىن اڭعارتتى. جىل وتكەن سايىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ الىس-جاقىن شەتەلدەرمەن ەكو­نوميكالىق, ساۋدا-ساتتىق قارىم-قاتىناسى كەڭەيىپ كەلەدى. اسىرەسە, استىق جانە ۇن ەكس­پورتىندا الەۋەتتىڭ ارتا تۇسكەنى باي­قالادى. 5 جىلدا رەسەي, ەگيپەت, يران, تۋنيس, اۋ­عان­ستان ەلدەرىنە 7,5 ميلليون توننا استىق ساتىلدى. سوڭعى 2 جىل ىشىندە سىرتقى ساۋدا بايلانىسى 2,6 ميلليارد دوللارعا جەتتى. سولتۇستىكقازاقستاندىقتاردىڭ يزرايل مەملەكەتىمەن بەلسەندى ۇنقاتىسۋى دا ءوزارا دوستىق سەنىمگە, ىزگى نيەتكە قۇرىلىپ, بەرىك جالعاسىن تابا ءتۇستى. 2008-2010 جىلدار­دا­عى وبلىستىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىنىڭ 28 پايىزى وسى ەلدىڭ ۇلەسىندە. ولاردان ونەركاسىپ بۇيىمدارى مەن مينەرالدىق ونىمدەر جەتكىزىلسە, بىزدەن وبلىستىڭ برەندى سانالاتىن ساپالى بيداي, ۇن جونەل­تىلەدى. «م.ا.د. كورپورەيشن» فيرماسى بىرقاتار جوبالاردى ىسكە اسىردى. تۇيىندەي ايتقان­دا, قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق زور ءمۇم­كىن­دىكتەرى, تۇراقتى بيزنەستىك احۋال, بەرەكەلى بىرلىك, ىستىق ىقىلاس يزرايل­دىك­تەردىڭ ءۇل­كەن قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرىپ, قىزىل­جار وڭىرىمەن دە سەنىمدى سەرىكتەستىك, الەۋ­مەت­تىك ارىپتەستىك بولۋعا ۇلكەن ءمۇد­دە­لىلىك تانىتىپ وتىر. جۋىردا يزرايل ەلشىلى­گىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن وبلىس اكىمى سەرىك ءبىلالوۆ باستاعان دەلەگاتسيا توبى وسى ەلدە ءۇش كۇندىك جۇمىس ساپارمەن بولدى. «قازاقستان-يزرايل» بيزنەس فورۋ­مىن قا­زاق­ستاننىڭ وسىنداعى ەلشىسى عا­لىم وراز­باقوۆ پەن يزرايل ەكسپورت جانە حالىق­ارالىق ارىپتەستىك ينستيتۋتى اگروتەحنولوگيالار دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى كيرايتي مىرزا اشىپ, جۇرگىزىپ وتىردى. سەرىك سۇل­تانعازى ۇلى ءوز سوزىندە ەلبا­سىنىڭ 2020 ستراتەگيالىق جوسپارى شەڭ­بەرىندە ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق-يندۋستريا­لىق دامۋ باعدار­لا­ماسىن جۇزەگە اسىرۋ, ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ, ازىق-ت ۇلىك قاۋ­ىپ­سىزدىگىن قامتاما­سىز ەتۋ, جاڭا رىنوك­تارعا شىعۋ, ينۆەستيتسيا­لار تارتۋ سەكىلدى كەلەلى تالاپتاردىڭ قوي­ىلعانىن ايتا كەلىپ, ءوڭىردىڭ ەكونوميكالىق دامۋ باعىت­تارىمەن, ستراتەگيالىق ماقسات­تى جوسپارلارمەن, ىسكە اسىرىلىپ جاتقان ينۆەستي­تسيالىق جوبالارمەن تانىستىردى. باسقوسۋ اياسىندا ءتۇرلى ىسكەرلىك كەزدەسۋلەر ۇيىم­داستىرىلىپ, ەكى جاقتىڭ اۋىلشارۋا­شى­لىق قۇرىلىم باسشىلارى, ءىرى كاسىپ­ورىن, بيزنەس جەتەكشىلەرى كاسىپكەرلىكتى جا­ڭا ارنادا ورىستەتۋ, جاڭا تەحنولوگيا­لار­دى قول­دانۋ جونىندە پايدالى پىكىرلەر الما­سىپ, كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. ءار تاراپ ءوز جوبالارىن ۇسىنىپ, ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋدىڭ جولدارىن قاراستىردى. ءبىز وسى ورايدا دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنىڭ ءىسساپاردان العان اسەر­لەرى مەن تۇيگەن ويلارى جايلى بىلگەن ەدىك. سەرىك ءبىلالوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى: – پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» جولداۋىندا ءبىرتۇتاس ەكونو­ميكالىق كەڭىستىك قۇرۋ ءىسى قازاقستاندىق وندىرۋشىلەر ءۇشىن ءونىم وتكىزۋدىڭ بايتاق بازارىن اشۋمەن قاتار باسەكەگە شىداس بەرەتىن تاۋارلار شىعارۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن بيزنەستى ىنتالاندىراتىنىن دا ايرىقشا اتاپ كورسەتكەن بولاتىن. «قا­زاقستان-يزرايل» بيزنەس فورۋمى شەڭ­بەرىندەگى ىسكەرلىك بايلانىستار وسىنداي بيىك ماقساتتاردان تۋدى. بۇگىنگى كۇن – باسەكە زامانى. ول تالاپتاردى قايىسپاس قارا نارداي كوتەرە ءبىلۋ ءۇشىن شەتەلدىك زاماناۋي تەحنولوگيالارعا, وزىق ادىستەرگە سۇيەنبەي بولمايدى. يزرايل – قاي سالادا بولسىن جاقسى دامىعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى. ونىڭ حالقى, بيزنەس وكىلدەرى قازاق­ستاندى تۇراقتى وركەندەپ كەلە جاتقان, مۇمكىندىگى وراسان ەل رەتىندە بىلەدى. مۇندا دا ۇلت كوشباسشىسى نۇرسۇلتان نازار­با­ەۆتىڭ بەدەلى زور, سىندارلى سىرتقى ساياسا­تىن جوعارى باعالايدى. بۇل ەلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگى بىزگە تانىس. كوپتەگەن سالالاردا يزرايلدىك كومپانيالارمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ كەلەمىز. وسى جولعى ساپا­رىمىز ەكىجاقتى قارىم-قاتىناسىمىزدى ودان ءارى تەرەڭدەتىپ, باياندى ەتە تۇسكەنىن باسا ايتقىم كەلەدى. يزرايلدە وزىق تەحنولوگيالار كەڭىنەن ءورىس العان. ماسەلەن, ايماقتىڭ 60 پايىزدايى ءشولدى دالاعا جاتاتىنىنا قاراماستان سۋ تاپشىلىعى سەزىلمەيدى. تامشىلاتىپ سۋارۋ اۋىل شارۋا­شىلىعى سالاسىندا قانات جايعان. ءار فەر­مەردىڭ از شىعىن جۇمساپ, كوپ ءونىم الۋى ومىرلىك ۇستانىمعا اينالعان با دەرسىڭ. ارىپتەستەرىمىز وبلىستىڭ ونەركاسىپ, تاۋ-كەن سالالارىنا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تانىتتى. بۇل باعىتتار بويىنشا ينۆەستيتسيا تارتۋ ويىمىزدا بار. ال, اۋىل شارۋا­شىلىعى جونىندە اڭگىمە بولەك. بۇل سالادا ۇقساستىقتارىمىز كوپ. تابيعي-كليماتتىق جاعدايدىڭ بىركەلكىلىگىنىڭ ءوزى ەكىجاققا دا قولايلى ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەر تۋ­دىرارى ءسوزسىز. بىلتىر يزرايلدىك ماماندار مينەرالدىق جانە حيميالىق تىڭايت­قىشتارمەن قامتاماسىز ەتكەن بولاتىن. بيىل بۇل باعىتتاعى كەلىسىم-شارتتار ساق­تا­لادى. ءبىزدى ونەركاسىپتەگى, اۋىل شارۋا­شىلىعىنداعى قالدىقسىز وڭدەۋ تەحنو­لو­گياسى قاتتى قىزىقتىردى. بۇل ۇدەرىس بار­لىق سالانى قامتىعان دەۋگە بولادى. وب­لىس­تا 232 كاسىپورىن اۋىلشارۋاشىلىق ءونىم­دەرىن وڭدەۋمەن اينالىسادى. ولاردىڭ جىل­دىق قۋاتى 263 مىڭ توننا ءسۇت, 12 مىڭ توننا ەت, 472 مىڭ توننا ۇن وندىرۋگە ءمول­شەرلەنگەنمەن, جالپى ءونىمنىڭ 20 پايىزى عانا ۇقساتىلاتىنى ويلاندىرۋى ءتيىس. وسى جاعىنان كاسىپكەرلەرىمىز بەن فەرمەرلەرىمىز وزىق ادىستەردى يگەرەتىن بو­لادى. ال­داعى ۋاقىتتا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاما­سىز ەتۋ ماقساتىمەن يزرايلدىك ۇلگىدەگى جىلىجايلاردىڭ, قۇس فابريكا­لارىنىڭ, كوكونىس, جەمىس-جيدەكپەن اينا­لى­ساتىن شا­رۋا­شىلىقتاردىڭ سانىن ارت­تى­رۋدى كوزدەپ وتىرمىز. ەتتى, ءسۇتتى باعىت­تاعى مال شارۋا­شىلىعىن دامىتۋعا ءمۇم­كىن­دىكتەرىمىز مول. شارۋاشىلىق جەتەكشىلەرى «قازاگرو» جانە الەۋمەتتىك-كاسىپ­كەرلىك كورپوراتسيالارمەن بىرلەسە وتىرىپ كوپ ءىس تىندىرا الارى انىق. مەديتسينا سالاسى بويىنشا دا ءبىر­قاتار كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدىك. سەرگەي زۆولسكي, تايىنشا اۋدانى «استىق-STEM» جشس ديرەكتورى: – مەن بىلتىر يزرايلدىكتەردىڭ تام­شىلاتىپ سۋارۋ ءادىسىن قولدانىپ, 20 گەكتار جەرگە ءسابىز, كارتوپ, باسقا دا كوكونىس ەككەن ەدىم. جازدىڭ قۋاڭشىلىعىنا قاراماستان گەكتار باسى مول ءونىم جينادىم. ءسويتىپ, ومىرشەڭ جوبانىڭ تيىمدىلىگىنە كوز جەتكىزدىم. بيىل ەگىستىك القاپتى 83 گەكتارعا دەيىن ۇلعايتتىم. وسى جولعى ساپاردان كوپ تاجىريبە جيناقتاپ قايتتىم. تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسىن ەنگىزۋمەن ايگىلى «ناان دان دجەين» فيرماسىنىڭ جەتەكشىلەرىمەن ءسوي­لەسكەنىمدە قاتاڭ كليماتتىق جاعداي جو­عارى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە ماجبۇرلە­دى دەگەندەي ءازىل ايتتى. شىن مانىندە ولاردىڭ نارىق زاڭدارىن تەرەڭ مەڭگەرىپ العاندارىن, وزىق تەحنولوگيالاردى ۇنەمى جەتىلدىرۋ ۇستىندە ەكەنىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. كەز كەلگەن جىلىجاي تابىسقا, كىرىس الۋعا باعىتتالعان. قاجەتتى تەمپەراتۋرانى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ارنايى كونديتسيونەرلەر ورناتىلعان. اۋىلشارۋاشىلىق ماسە­لەلەرى بويىنشا كەڭەسشى بوريس مولداۆسكي ءىرى جوبالار اتىراۋ, قىزىلوردا وبلىستارىندا جۇزەگە اسقانىن جەتكىزدى. ەندى شىمكەنت, الماتى, استانا قالالا­رى­مەن جۇمىس ىستەۋگە كوشكەن. ماعان سول­تۇستىك ايماقتارعا دا ماماندار جىبەرۋگە ۋادە ەتتى. وسى جوبانى ىسكە اسىرسام با دەيمىن. كارىزدىك سۋ تازالايتىن كاسىپورىن­دار­دىڭ جۇمىسى دا ادام سۇيسىنتەدى. قال­دىق سۋ ارنايى قۇرىلعى كومەگىمەن 5 ساتى­لى تازالاۋ سۇزگىسىنەن وتكەننەن كەيىن عانا وندىرىستىك پايدالانۋعا جىبەرىلەدى ەكەن. مۇحامەدجان لۇقپانوۆ, اقجار اۋدانى «لۇقپانوۆ»  جشس باسشىسى: – يزرايلدە العاش بولۋىم. شىنىندا دا, ءشول دالانىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان الاقانداي ەل مۇنشا دامىپ كەتەدى دەپ ەش ويلاماپپىن. «بيوديزەل» زاۋىتى ديزەل وتىنىن الۋ ءۇشىن مال جانە وسىمدىك مايىن نەگىزگى شيكىزات كوزى رەتىندە پايدالانادى ەكەن. تاڭىرقاماي كور! ءبىر تونناسى 3 مىڭ تەڭگە عانا! وبلىستىڭ الەۋمەتتىك سالالا­رىن جىلىتۋعا نەگە پايدالانباسقا دەگەن ۇسىنىستار ايتىلىپ جاتتى. ءبىز ءسۇتتى باعىتتاعى ءىرى قارا مال ءوسى­رەتىن فەرمالاردا بولدىق. ءار ساۋىن سي­ىر­دان جىلىنا 12 مىڭ ليترگە دەيىن ءسۇت سا­ۋىلاتىنى قايران قالدىردى. ءبارى اۆتو­ماتتاندىرىلعان. ساپالى ازىقتاندىرۋعا وتە-موتە كوڭىل بولەدى ەكەن. قۇراماجەم وندىرەتىن زاۋىتتىڭ جۇمىسى جاقسى جولعا قويىلعان. اتامىز قازاق «سيىردىڭ ءسۇتى – تىلىندە» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. مەن ءوز شارۋاشىلىعىمدا 1400 جانە 400 باسقا ارنالعان ەت, ءسۇت فەرمالارىن اشۋمەن اينا­لىسىپ جاتىرمىن. مىنا جوعارى تەحنو­لوگيالىق ۇلگى قاتتى قىزىقتىردى. وسىنى قولدانۋدى ءجون كوردىم. قوي شارۋا­شى­لىعى دا وسى جۇيەمەن جۇمىس ىستەيتىنىن بايقادىم. قويدىڭ ەتى مەن ءجۇنى ۇلكەن سۇرانىسقا يە. ءار ساۋلىقتان جىلىنا ءبىر مىڭ ليترگە دەيىن ءسۇت الىنادى. بەت قاتتالىپ جاتقاندا: يزرايلدىك «م.ا.د. كورپورەيشن» فيرماسى 3 ميلليون دوللار ينۆەستيتسيا قۇيىپ, يەسىز قالعان پەتروپاۆل برويلەرلىك قۇس فابريكاسىن ىسكە قوسقان بولاتىن. قازىر مۇندا جىلىنا 8 مىڭ توننا قۇس ەتى وندىرىلەدى. ەندى كۇركەتاۋىق فەرماسىن سالۋ جونىندە بىرلەسكەن باعدارلامانىڭ جۇزەگە اسىرىلاتىنى ءمالىم بولدى. وسىلايشا قۇس شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ودان ءارى جالعاستىرىلىپ, ءتۇرلى دارۋمەندەرگە باي قۇس ازىعىن وندىرۋگە ەرەكشە ءمان بەرىلمەك. ءسوز اراسىندا يزرايلدە كۇركەتاۋىق ەتى ەمدىك تاعام رەتىندە پايدا­لا­نى­لاتىنىن ايتا كەتكەن ءجون. ءار كۇركەتاۋىقتىڭ سالماعى 40 كيلوعا دەيىن تارتادى. ەلدىڭ ىشكى قاجەتىن قامتاماسىز ەتكەننەن كەيىن 2015 جىلعا قاراي الەمدىك نارىققا شىعۋ جوسپارلانعان. ال وبلىسقا ىسساپارعا قامدانىپ جاتقان «LR Group» جانە «اگروۆەكتور» كومپانيالارى اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنا قاتىستى ينۆەس­تيتسيالىق جوبالارىن الا كەلەتىن بولىپ وتىر. سونىمەن «قازاقستان-يزرايل» بيزنەس فورۋمى اياسىندا سولتۇستىك­قا­زاق­ستان­دىق ىسكەر توپ ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, مەديتسينا سالالارى بويىنشا ناق­تى ماسەلەلەردى شەشىپ قايتتى. ءومىر ەسقالي, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.