...ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان تۇستىڭ العاشقى وتپەلى كەزەڭىندە مەككەگە قاجىلىق ساپار وتەۋگە بارعانىمدا, مەنى سونداعى ارابتار پاكستان, اۋعانستان, ءتىپتى قىتاي ازاماتتارىمەن شاتىستىرعان ەدى. مۇنداي جاعداي سىرتقا شىققان ءاربىر قازاقتىڭ جۇرەگىن تالاي سىزداتقان بولار؟! اللاعا تاۋبە, بۇگىنگى تاڭنىڭ قاجىلىعىندا قازاقستان دەسەڭ, نۇرسۇلتان دەپ جاۋاپ بەرەتىن جاعدايعا جەتتىك.
سوناۋ 11 قىركۇيەكتەگى ايگىلى تەراكت جاھانداعى قاي ەلدىڭ بولسىن جۇرەگىنە ۇرەي تۋدىردى. اقش ءالى دە ۇمىتپايتىنداي اسەردە. بۇل دۇنيەنى ەكىگە بولگەن «يسلام قاتەرى» تەرىس داقپەن اق پەيىلدى مۇسىلمانعا جاعىلدى. بۇگىندە باتىس ەلدەرى ىشكى ۇرەيىن بىلدىرمەسە دە, قىراعى كوزىمەن جان-جاقتاعى ىنتىماعى جاراسقان مۇسىلماندارعا جالتاقتاپ قارايتىنداي. ال كەيبىر يسلام ەلدەرىنىڭ ءوز ىشىندە اۋىزبىرلىكتىڭ ساقتالماي وتىرعانى راس. ەگەر دە ماقساتىمىز ءبىر ارناعا توعىسپاسا, ءوز ارامىز ب ۇلىككە اينالىپ كەتۋى دە ىقتيمال. سوندىقتان, اللا تاعالانىڭ حاقتىعىنا سەنۋشى ەلدەر ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, ۇلكەن كۇنالاردان ساقتانىپ, الەم تاريحىنىڭ بەتىن كىرلەتپەۋى كەرەك.
نەگىزىندە, يسلام – جوعارى ءمادەنيەت پەن وركەنيەت ءدىنى. نەبىر باتىستىڭ ۇلى عۇلاما-عالىمدارى مەن فيلوسوفتارى يسلام دىنىمەن تاۋبەگە كەلگەن. ءتىپتى ءدۇنيەجۇزىلىك وركەنيەت مۇسىلمان ۇلەسىنسىز دامىدى دەگەنگە سەنۋگە بولمايدى. قايتا يسلامنان باستاۋ العان دەسەك جاراسادى. يسلام – جاقسىلىققا شاقىراتىن ءدىن. ونى بارشا الەم مويىندايدى. ۇلى فرانتسۋز وكەانولوگى جاك يۆ كۋستو مۇحيت الەمىنىڭ قۇپيا سىرىن اشۋعا بار عۇمىرىن سارپ ەتكەن. ءبىر اتاپ كورسەتەرلىگى, ءومىرىنىڭ از ۋاقىتى قالعاندا سول سىردى قاسيەتتى قۇران اياتىنان وقىپ, اللاعا مويىنسۇنىپ, يسلامدى قابىلداپ وتكەنى كوپ ءنارسەنى اڭعارتاتىنى انىق.
ال, بۇگىندە دىنىمىزگە «يسلام تەرروريزمى», «لاڭكەستىك», «ءدىني ەكسترەميزم» اتاۋلارىمەن تاڭبا سالىنۋدا. يسلام بەيبىت ءدىن ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بۇگىندە يسلامنىڭ شارىقتاۋ كەزەڭى تۇسىندا يسلام الەمى ويىن سان-ساققا ءجۇگىرتىپ, جاڭا الەمنەن وزىنە جاڭا ورىن ىزدەگەنىمەن, العاشقى قادامىندا تۇسىنىستىك پەن كەلىسىم بولۋى كەرەك, ءبىر تىلمەن ايتقاندا, باستىسى – تولەرانتتىلىقپەن ءوزارا ارەكەت جاساۋ.
پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ: «قۇداي قالاسا, ەندىگى جىلى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا باسشى بولامىز. بۇكىل دۇنيەدەگى يسلام مەملەكەتتەرىن ارالاپ, ولارمەن دە كەزدەسىپ, ولاردىڭ دا باسىن قوسۋعا مۇمكىنشىلىك جاسايىق. وسىنداي جاعدايدى قازاقتىڭ باسىنا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ باسىنا بەرىپ وتىر. باتىستى دا, شىعىستى دا قوسىپ, ەل-جۇرتتىڭ اراسىن تابىستىرۋعا ۇمتىلايىق» نەمەسە «مۇسىلمان الەمىمەن قاتىناستى جانداندىرۋ – قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتىنىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى!» دەگەن سوزدەرىنە ەلەڭ ەتپەگەن جان قالماعان شىعار.
ياعني, جاھان مۇسىلماندارىنا كوشباسشى بولۋ – جان-جاقتى مىقتىلانۋ دەگەن ءسوز. باسقا مۇسىلمان ەلدەرىمەن قارىم-قاتىناسىمىز جاقسى. بۇل – وتە قىمبات دەڭگەي. ماقساتىمىز – قولداۋ مەن دامىتۋ. جۇمىر جەردىڭ بەتىندە 200-دەن استام مەملەكەت بار. ونىڭ 60-قا جۋىعى يسلام ءدىنىن ۇستانادى. ياعني, الەم مۇسىلماندارىنىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭگى تاعدىرىنىڭ كەلەلى ماسەلەلەرىنە ەلىمىزدىڭ كيەلى شاڭىراعىندا «اقىلمەن, اشىق, ءادىل تۇردە ءۇنقاتىسۋ شەڭبەرىندە ءپاتۋا» شىعارۋعا بەرىلگەن العاش ءمۇمكىنشىلىك, اللا تاعالانىڭ بىزگە جازمىشى. سەنىمدى تالاپ ەتەتىن سىندى اۋىر جۇك. دەگەنمەن, ەسكەرەتىن جاعدايلار بار.
مىسالى, ەكونوميكالىق تۇرعىدان كەلەر بولساق, تابيعي رەسۋرستاردان مۇناي قورىنىڭ 70 پايىزى مەن تابيعي گازدىڭ 50 پايىزى يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنىڭ مۇشەلىگىندەگى ەلدەردىڭ ەنشىسىندە ەكەن. بۇل, ارينە, الەمدىك بايلىقتىڭ جاقسى دەڭگەيى. تەك وسال جەرلەرىمىزدى العا باستىرۋ قاجەتتىلىگىن ويلاستىرعان ءجون. نەگىزىندە يسلام الەمى مەن ونىڭ دامۋى دۇنيەجۇزىلىك دەڭگەيدە جوعارى كورسەتكىشتە ەمەس ەكەندىگىن مويىنداۋىمىز قاجەت. الەۋمەتتىك جاعىنان مۇسىلمان وتباسىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن تابىسى, بالا مەن انا ءولىمى, جۇمىسسىزدىق, مۇسىلمان قۇقىعى ءتارىزدى ماسەلەلەر ءماز ەمەس. ال رۋحاني مادەنيەتى جاعىنان ەۋروپا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا دامۋ بار. دەگەنمەن, ءدىني ناداندىق پەن ءدىني ساۋاتسىزدىق كورىنىستەرى دە جوق ەمەس. ەڭ نەگىزگىسى – يسلام ءدىنىن جامىلعان تەكسىز ءدىني اعىمدار مەن توپتار كوبەيىپ, ءار ءتۇرلى قوزعالىستار مەن پارتيالار قۇرىلىپ, يسلام قۇندىلىقتارىن تاپتاۋدا. بۇعان دامىعان باتىس ەلدەرىنىڭ الاكوزدەنىپ سەنىمسىزدىك تانىتۋىن قوسىڭىز. بايقاعانعا, بۇل جاعدايلار ءبىزدىڭ ءوز ارامىزداعى جاستارعا ەلىكتەۋ تۋعىزۋدا. سوندىقتان قالىپتاسقان جاعدايلار بۇدان دا كەڭ اۋقىم الماۋى ءۇشىن وعان توسقاۋىل قويۋ جاقتارىن قاراستىرۋ قاجەت.
دۇنيە ءجۇزىنىڭ ساياساتكەرلەرى, ساراپشىلارى شىعىس پەن باتىس مادەنيەتىن عاسىرلاپ تالقىعا سالىپ كەلەدى. بىراق, وسى ەكەۋىنىڭ ءوزارا ءتيىمدى قاتار ءومىر ءسۇرۋ فورمۋلاسىن تاپقان ەمەس. ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «ەۋروپاعا جول» باعدارلاماسى قابىلدانعانى بەلگىلى. بۇل – ەرتەڭگى كۇنى جەمىسىن بەرەر ۇلكەن دۇنيە. ياعني, ەۋروپا مەن يسلام الەمى قازاقستاننىڭ قوس قاناتى ىسپەتتى بولماق. ءوركەنيەتتەر ۇنقاتىسۋىنا رۋحاني ءتيىمدى تاسىلمەن يسلام ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسىنان ءۇمىتىمىز بار.
الايدا, يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى ءدىني باعىتتاعى حالىقارالىق ۇيىم ەمەس, ۇكىمەتارالىق ۇيىم. ياعني, يسلام ىنتىماقتاستىعىن باسشىلىققا الىپ, وتارشىلدىققا, گەندەرلىك تەڭسىزدىككە, ناسىلشىلدىككە قارسى بىرىگىپ كۇرەسۋدى قاراستىراتىن الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە ساياسي باعىتتاعى جان-جاقتى قۇرىلىم. باستى ماقساتى, اسىرەسە, دۇنيەنىڭ شيەلەنىسۋ ايماقتارىندا مۇسىلماندىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋ مەن دامىتۋ بولسا, ۇستانىمى – ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرىن ءوزارا ارىپتەس ەلدەر اراسىندا دۇرىس پايدالانۋ. ەڭ ۇنامدىسى – شاريعات قاعيداسىن باسشىلىققا الاتىن بەيبىتشىل, كەلەشەگى زور ۇيىم.
ۇيىم قۇرامىنا ەنۋدى الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرى قالايدى. كورشى رەسەي قوعام مۇددەسى ءۇشىن ۇيىممەن بايلانىس جاساعاندى ءجون كورەدى. تورتكۇل دۇنيەگە بۇرىلماستان تەڭ قاراۋ ءۇشىن ءتورت كوزىڭ بولۋى ءتيىس. سول ىسپەتتەس, ۇيىمعا قازاق ەلى 1995 جىلى مۇشە بولسا, ونىڭ قىزمەتىنىڭ ءورلەۋىنە وزىندىك جاڭارۋ ۇسىنىستارىن ەنگىزىپ كەلەدى.
يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى ءبىزدى ورتالىق ازياداعى بەيبىت ەل, تاتۋ وردا, ساليقالى ساياساتىمەن بەدەلى بيىك, ىنتىماقتى دارىپتەيتىن سالاماتتى ەل, ۇلت پەن ءدىن كەلىسىمى جاراسقان وزىق مەملەكەت رەتىندە تانىپ بىلەدى. شۇكىر, دۇنيە جۇزىندەگى بۇۇ-دان كەيىنگى ءىرى ۇيىممەن العاش رەت ءتوس قاعىستىرىپ, قول الىسىپ, ءبىر ساپتا قاتار تۇرىپ, وعان توراعالىق ەتكەلى وتىرمىز.
بۇل توراعالىق بىزگە نە بەرەدى دەگەنگە كەلسەك, دۇنيە وزدىگىنەن پايدا بولا قالماعان, سول سياقتى ەرتەڭگى ەلىمىزدىڭ تورىندە تۇساۋىن كەسەتىن ساياسي جانە ەكونوميكالىق كەلىسىمدەر – جارقىن كەلەشەگىمىز. ءبىز سان عاسىردان بەرى مۇسىلمان ەلمىز جانە يسلام وركەنيەتىنىڭ ءبىر بولىگىمىز. بىراق الەمدەگى مۇسىلمان قاۋىمىمەن ەندى ەتەنە ارالاسىپ جاتىرمىز. سوعان قاراماستان, توراعالىقتىڭ سەنىپ تاپسىرىلۋى ەلىمىز بەدەلىنىڭ قازىردىڭ وزىندە ايتارلىقتاي كوتەرىلگەنىن كورسەتەدى.
قازىرگى الەمدىك الاڭدا سولتۇستىك افريكا مەن تاياۋ شىعىستاعى دۇربەلەڭ, يزرايل-پالەستينا ماسەلەسى مەن يراننىڭ «يادرولىق باعدارلاماسى» كوپتىڭ كوڭىلىنە تۇيتكىل بولىپ وتىر. ەلىمىزگە شوعىرلاناتىن مۇسىلمان ەلدەرى وكىلدەرىنىڭ تۇپكى ويى الداعى كۇندەردە بەلگىلى بولادى, دەگەنمەن, دۇنيەدە قاباق شىتىسقانداردىڭ قازانىن ساپىرماي, جالپىنىڭ كوڭىلىنە قوناتىن باستامالارىمىزبەن ءمامىلەگە شاقىرىپ, بيلىگىمىزبەن ورتاق قۇجات جاساۋىمىزدا جاراتقان اللا ەلباسىمىزعا جانە ەل قامىندا جۇرگەن اعا-ىنىلەرىمىز بەن اپا-قارىنداستارىمىزعا قۋات بەرسىن دەپ تىلەيىك.
نۇرلان قاجى اسانوۆ, قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ وسكەمەن ايماقتىق وكىل يمامى. شىعىس قازاقستان وبلىسى.
