نەيروحيرۋرگيا

قازاقستاندا بۇل سالانىڭ دامۋى الەم عالىمدارىنىڭ نازارىن اۋدارۋدا جارىق دۇنيە كەڭدىگىن ءالى سەزىنىپ ۇلگىرمەگەن ماڭعىستاۋلىق ەكى جاسار ءسابي اياق استىنان اۋىر ناۋقاسقا شالدىقتى. ويلاماعان جەردە وڭباي قۇلاپ, باسىنا جاراقات ءتۇستى. ەندى ونى ەمدەتۋ ءۇشىن سوناۋ شۆەيتسارياعا نەمەسە يزرايلگە ساپار شەگۋ قاجەت بولدى. بىراق ول ءۇشىن قىرۋار قاراجات تا كەرەك ەدى. وعان قول قىسقا. ال ۋاقىت وتكىزۋگە بولمايدى. بوس وتكەن ءار كۇن قايران ءسابيدىڭ اجالىن جاقىنداتا ءتۇسۋى مۇمكىن. سوندىقتان ول بالانى سول ماڭعىستاۋلىق نەيروحيرۋگتەر دە ەمدەر ەدى, بۇل باعىتتاعى تاجىريبە ازداۋ, قول بايلاۋلى. بىراق بالانىڭ باعى بار ەكەن, ونى ەمدەۋگە تالپىنىپ وتىرعان نەيروحيرۋرگتەرگە رەسەيدىڭ, شۆەيتساريانىڭ جانە ءيزرايلدىڭ ماماندارى كومەك قولىن سوزدى. ولار بالانىڭ بار جاعدايىن سۇراپ ءبىلىپ, سوعان وراي نە ىستەپ, نە قويۋ كەرەكتىگىن ايتىپ, كەلەلى كەڭەس بەردى. بۇل اتالعان ماماندار ءوز ەلدەرىندە جاتىپ ماڭعىستاۋ­لىق­تار­مەن حابارلاسپاعانى انىق. ولار استانادا باس قوسقاندىقتان عانا تەلە­كوپىر ارقىلى ءوز تاجىري­بە­لەرى­مەن ءبولىستى. ال ەلورداعا جال­عىز بۇل ءۇش ەلدىڭ عانا ەمەس, اقش, جاپونيا, ارگەنتينا, گەرمانيا, شۆەتسيا, ءۇندىستان, قى­تاي, تۇركيا, يران جانە گرەتسيا سەكىلدى الىپ ەلدەردىڭ ءىرى نەيروحيرۋرگ مامان­دارى دا جينالعان ەدى. ولار «رەس­پۋبليكالىق نەي­رو­حيرۋرگيا عىلى­مي ورتا­لى­عىن­دا» نەيروحيرۋرگيا­لىق قو­عام­داس­تىق­تاردىڭ دۇنيەجۇ­زى­لىك فە­دە­را­تسيا­سىنىڭ, دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيستر­لىگىنىڭ, قازاق نەي­رو­حي­رۋرگ­تارى اسسوتسياتسياسىنىڭ اتسالى­سۋى­مەن وتكەن حالىقارالىق كون­فە­رەن­تسياعا قاتىستى. سولار­دىڭ ىشىندە نەيروحيرۋرگيالىق قو­عام­داستىقتاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك ف­ە­­دەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى, پرو­فەسسور پيتەر بلەك پەن اتالعان فەدەراتسيانىڭ ءبىلىم بەرۋ كومي­تەتى­نىڭ توراعاسى يوكو كاتو جانە ماسكەۋدەگى بۋردەنكو اتىنداعى نەيروحيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تي­تۋ­تىنىڭ ديرەكتورى, اكادەميك الەكساندر كونوۆالوۆ تا بول­دى. ولار نەيروحيرۋرگيا سا­لا­­سىنداعى تىڭ تاقىرىپتارعا وراي دارىستەر وقىپ, شەبەرلىك تاجىريبەلەرىن كور­سەتتى. وسىعان وراي ءبىز عىلىم مەن ءبىلىمنىڭ شىڭىنا كوتەرىلىپ, ادا­م­دى ەمدەۋ سالاسىنداعى ەڭ عاجايىپ جەتىستىكتەرگە جەتكەن الەمنىڭ ال­دىڭعى قاتارلى ۇيىمدارىنان كەلگەن ماماندارعا جولىعىپ, قازىرگى قا­زاقستاندىق نەيروحيرۋرگيانىڭ جاي-كۇيى تۋرالى سۇراعان ەدىك. شەتەلدىكتەر نە دەيدى؟ ءبىز اڭگىمەلەسكەن نەيرو­حي­رۋر­گيالىق قوعامداستىقتاردىڭ دۇ­نيە­­جۇزىلىك فەدەراتسياسى ءبىلىم بە­رۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى يوكو كاتو بۇل اتالعان كۋرسقا ەكى جۇزدەن استام ادام قاتىسقانىن جانە ءارتۇرلى ەلدەردەن وسى سا­لا­عا بايلانىستى مۇنشاما ادام­نىڭ جينالىپ باس قوسۋى سيرەك بو­لاتىن جاعداي ەكەنىن, سوعان وراي ورتالىق ازيانىڭ كوپتەگەن بەدەلدى نەيروحيرۋرگتەرىمەن كەزدە­سۋ­دىڭ ءساتى تۇسكەنىن ايت­تى. اتال­عان كونفەرەنتسيادا ەڭ باستى نازار, الەمنىڭ ءىرى نەيروحيرۋرگيا ور­تالىقتارى قول جەتكىزگەن عى­لىم­نىڭ جوعارى ناتيجەلەرىن, تا­جىريبەسى مەن ءبىلىمىن بولىسۋگە اۋ­دى. وندا تەوريالىق دارىستەر وقى­لىپ, ەندوسكوپيا بويىنشا پراك­تي­كا­لىق تاجىريبەلەر كورسەتىلدى. جالپى, يوكو كاتو الەمدەگى بەس قۇرلىقتاعى جۇزدەن استام ەلدەردى قامتيتىن ەلۋ جىلدىق تاريحى بار دۇنيەجۇزىلىك نەيرو­حي­رۋرگيا­لىق فەدەراتسيا قوعا­مىن­دا جۇمىس ىستەيدى. ال ولار­دىڭ باس كەڭسەسى جەنەۆا قالا­سىندا ورنالاسقان, بىراق ءوزى جاپونيادان كورىنەدى. ەڭ باستى نەگىزگى مىندەت دامۋشى ەل­دەردىڭ نەي­روحيرۋرگتەرىنىڭ ودان ءارى دا­مۋىنا كومەكتەسۋدى ۇيىم­داس­تىرۋ بولىپ تابىلادى, دەيدى ول. ولار مەديتسينا سالاسىنداعى جاس نەيروحيرۋرگتەردى قولداۋعا ايرىق­شا ءمان بەرەدى. الايدا, ول بۇرىن ك­و­رىپ, ءبىلىپ كورمەگەن, تەك سىرتتاي قۇلاع­دار بولىپ جۇرگەن قازاق­ستان­عا كەل­گەندە, تاڭدانىسىن جا­سىر­ماپ­تى. جوعارىدا ايتقانى­مىز­داي, ولار قا­زاقستاندىق نەيروحيرۋرگتەرگە ءبا­رىن باسىنان باستاپ ۇيرە­تەمىز دەپ كەلسە, ولاردىڭ وزدەرى بۇل جەردەن كوپ نارسە العانىن قۋا­نا اڭگى­مە­لەيدى. «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعىندا» نەيروحيرۋرگيا بارىسى وتە جوعارى, دەيدى. مەنىڭ مۇندا ءبىرىنشى رەت كەلۋىم. جاپونيادا جۇرگەندە ءبىز ءبارى­مىز ويلاۋشى ەدىك, قازاقستان دەگەن ءتۇز دالا, وركەنيەتى جوق اۋىلدار دەپ. ولار تەك قانا مال باعۋمەن اي­نالىسادى دەگەن پىكىر قالىپتاس­قان. ال ەندى مۇندا ءوزى­مىز كەلىپ, ءوز كوزىمىزبەن ءبارىن كو­رىپ, قولى­مىز­بەن ۇستاعاندا, شى­نى­مىزدى ايت­ساق, تاڭعالدىق. بۇ­عان دەيىن قا­زاق­ستان تۋرالى بىزگە جەتكەن اقپا­راتتاردىڭ ءبارى وتى­رىك­كە اينالدى. ءبىزدىڭ ۇعى­مى­مىز­داعىدان قازاق­ستان مۇلدە بولەك ەل ەكەن. استانا قانداي قالا! ال مىنا ءوزىمىز كونفەرەنتسيا وتكىز­گەن نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتا­لىعى الەمدىك دەڭگەي­گە قالاي كو­تەرىلگەن دەيسىز. تاڭ تاماشا قال­دىق. سەبەبى, ورتالىق ازيا­دا بۇعان تەڭەسەتىن مۇنداي ور­تالىق جوق. مەن سىزدەردىڭ كورشى­لەر­ى­ڭىزدە دە بولدىم. سوندىقتان بۇل ورتالىقتى ونداعى جاڭا زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرىلعىلار مەن قاتار سوعان ساي بىلىكتى مامان­دار­دىڭ بارلىعىنا بايلانىستى تەك ماسكەۋدەگى بۋردەنكو اتىنداعى نەيروحيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تيتۋتىمەن سالىستىرا ال­ا­مىن. استانا قالاسىنىڭ ساۋلەتى مەن مۇنداعى جوعارى ءبىلىم جانە عى­لىم دەڭگەيى جالپى قازاقستان تۋ­را­لى وزگەشە پىكىر, كەرەمەت اسەر قالدىردى. نەيروحيرۋرگيالىق قوعام­داس­تىق­تاردىڭ دۇنيەجۇزىلىك فەدەرا­تسيا­سىنىڭ ءبىلىم بەرۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى يوكو كاتونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ولار مۇندا ءتۇرلى وتالار جاساۋ ارقىلى قازاقستاندىق نەي­روحيرۋرگتەردىڭ شەبەرلىگىن سىن­­عا سالىپ بايقاپتى. ناقتى تاجىريبە جۇزىندە كوزدەرى جەتكەن سوڭ عانا شەتەلدىك ماماندار قا­زاقستان­دىق­تار قىزمەتىنە جوعا­رى دەگەن باعا بەرىپتى. جالپى, وسى كونفەرەنتسياعا جي­نالعان 270-تەي مامانداردىڭ 100-گە جۋىعى قازاقستاندىقتار كورى­نەدى. وسىنشاما قازاقستان­دىق نەيروحيرۋرگتەردى ءبىر مەزگىلدە شەتەلدىك وزىق مامانداردىڭ ال­دىنا اكەلىپ بىلىمدەرىن ۇشتاپ الۋ وراسان جەتىستىك بولىپ تابىلادى. وسىنىڭ ارقاسىندا عانا قازاق­ستان­دىق نەي­رو­حيرۋرگتەردىڭ 50 پا­يى­زى اتال­عان فەدەراتسيانىڭ سەر­تيفيكات­تارى­نا يە بولدى. ەڭ باس­تىسى, ءبىزدىڭ ادام­دار شەتەلدىك وزىق ما­مان­داردىڭ دارىستەرىن تىڭ­داپ, ولار­دىڭ قالاي كۇردەلى وت­الاردى جا­سايتىنىن كوز­دەرى­مەن كورىپ, قيىن اۋرۋلاردى ەمدەۋ امالدارىنا تاجى­ري­بە جۇزىندە كوز جەتكىزدى. ماسەلەن, ءبارى بەس ساۋ­ساق­تاي انىق ءارى تۇسىنىكتى بو­لۋى ءۇشىن كۋرس تىڭداۋشىلارىنا ماس­كەۋ­دەگى بۋردەنكو اتىنداعى نەي­رو­حيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينس­تيتۋ­تىن­داعى جا­­سالىنىپ جات­قان وتا با­رىسىن ەك­راننان سول كۇ­يىن­دە كورسە­تۋ ارقىلى ءدارىس وقىل­دى. ينس­تيتۋت­تىڭ ديرەك­تورى اكادەميك ا.كونوۆالوۆ پەن ونىڭ ورىنبا­سارى مي ىسىگىنە جانە ميعا رە­كونس­ترۋك­تسيالىق كۇردەلى وتا جاساۋ امالىن وسى­لاي­شا ناقتى ءىس بارىسىندا كورسەتىپ, ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندى­رىپ بەردى. بۇل ءبىزدىڭ نەيروحيرۋرگتەرىمىزگە ۇلكەن ازىق بولعانى انىق. ارينە, مۇنداي وتالار ەلىمىزدە دە جاسا­لا­تىنى بەلگىلى, دەگەنمەن وسىنداي جاع­داي­دا ماسكەۋ­دىڭ نەيروحيرۋرگتەرى وتانى قالاي جاسايتىندىعىن سا­لىستىرۋ ارقى­لى ونىڭ جاڭا ءبىر قىر-سىرىن ۇيرە­نۋ ارتىق ەتپەيدى. كونفەرەنتسيا نە بەردى؟ بۇل الەمدىك نەيروحيرۋرگتەر جيىنىنىڭ بارىسى تەلەكوپىر ار­قىلى اقمولا وبلىسىنا جانە تىكەلەي ماسكەۋگە كورسەتىلدى. وسى كەزدە وتا جاساعان ءۇندىستاننىڭ دا نەيروحيرۋرگياسى وسال ەمەستىگىن تانىتتى. ۇندىستاندىق پرو­فەس­سوردىڭ تاجىريبەسىنەن دە كوپ پايدا الىندى. اسىرەسە, گەرمانيادان كەلگەن مامان مۇرىن ىشىندەگى ىسىككە قالاي وتا جاسالا­تىن­دى­عىن اي­قىن كورسەتتى. ارينە, مۇن­داي كۇر­دەلى تالاي وپەراتسيا­لار­دىڭ ءتۇر-ءتۇرى ءوزىمىزدىڭ ورتالىقتا جاسالىپ جۇرگەنى راس جانە ەشبى­رى­نىڭ شەتەلدىك مامانداردىڭ جا­ساعانىنان كەم قالىپ جاتقانى جوق. دەگەنمەن, وزگەلەردىڭ بۇل با­عىتتاعى شەبەرلىكتەرىن ءتۇسىپ, وزى­عىن ۇيرەنۋ, ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرۋ ءبىر باسقا. ويتكەنى, بۇل وپە­راتسيالاردىڭ بار­لىعى دا قا­زاق­ستاندىق نەيروحيرۋرگتەرمەن بىر­گە جاسالعانىن ايتۋ كەرەك. ال بارىنەن بۇرىن وسى وتا جاسالعان ناۋقاستار وپەراتسيادان كەيىن وزدەرىن بىردەن وتە جاقسى سەزىنگەن. قازىرگى كۇنى ولار اتتاي شاۋىپ, ۇي­لەرىنە قايتىپ تا كەتىپتى. ءبىز ءۇشىن مۇنداي باسقوسۋلاردىڭ, وقۋلار­دىڭ كەرەگى وسى, ناۋقاستىڭ دەن­ساۋ­لىعىنىڭ تەز تۇزەلگەنى, ايى­عىپ, قاتارعا تەز قوسىلعانى, دەيدى «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عى­لىمي ورتالىعى» اق باس­قار­ما توراعاسى سەرىك اقشولاقوۆ. بۇل رەتتە الەمنىڭ ءار تۇكپى­رى­نەن جينالعان ءوز سالاسىنىڭ مامان دارىگەرلەرى ءبىر-بىرىمەن تاجى­ريبە الماسىپ قانا قويماي, وز­دە­رىندەگى جاڭالىقتارىن ورتاعا سالعان. ونىڭ وزەگى اق حالاتتى ابزال جانداردىڭ گيپپوكرات ان­تى­نا ساي وزگەگە كومە­گىم ءتيسىن دە­گەندەي, ءوز بىلگەندەرىن وزگە­لەر­مەن جاسىرماي اشىق بولى­سە­تىن­دىگىندە بولىپ وتىر. سەرىك اقشو­لاقوۆ­تىڭ ايتۋىنا قارا­عان­دا, بۇ­لار دا دۇنيەنىڭ ءتورت بۇ­رىشى­نان اتاقتى ماماندار كەلەتىن بول­عان­دىق­تان, وسى قالاي دەگەن ياعني, سىر­قاتى اۋىرلاۋ, قولداعى ەم-دوم­عا كونە قويۋى قيىنداۋ ناۋ­قاس­تاردى ىرىكتەپ العان. سونداي ۇزىن سانى 25 ناۋقاستى جوعارىدا اتال­عان الەمنىڭ ءار شالعايىنان كەلگەن شەتەلدىك دارىگەرلەر جا­بىلا قا­راپتى. ولار ناۋقاس­تار­دىڭ تۇسى­نىكسىزدەۋ دەگەن دەرتىن تاپ باسىپ ايتسا كەرەك. ارينە, مۇن­داي كە­ڭەس­تى ەندى باسقا ەشكىم­نىڭ بەرە الماسى انىق. سوندىق­تان بىرنەشە ناۋ­قاستاردى جابىلا قا­راعان دارى­گەرلەردىڭ كەڭەسى ولار­دى الداعى ۋاقىتتا ەمدەۋ بارى­سىندا دۇرىس باعىت ۇستانۋعا كومەگىن تيگىزەتىنى انىق. ونىڭ ۇستىنە ءبىر ناۋقاستى بىردەن بىرنەشە ەلدىڭ پروفەس­سور­لارى تەگىن قاراپ, قۇن­دى كەڭەس بەرە الدى. دەمەك, وسى ناتيجەلەرگە وي جۇگىرتە قاراساق, مۇنداي دارە­جەگە ياعني, وسىنداي جەتىستىككە جەتكەن ەل دە بار, جەتپەگەندەر قان­شا­ما دەمەكپىز. وزى­مىز­گە كورشى­لەس كەيبىر ەلدەردىڭ ادامدارىنا مۇن­داي جاعداي جاساۋ تۇستەرىنە دە ەنىپ كورمەگەنى انىق. ەلباسىنىڭ ەرەن ەڭبەگى ال وسىنشاما قۋاتتى, ور­كە­نيەتتى ەلدەردىڭ ماماندارى نەلىكتەن قازاقستانعا ات باسىن بۇ­رىپ, سونشالىقتى تەگىن قىز­مەت­تەرىمەن ءبولىسىپ جاتىر دەگەن وي­دىڭ دا ىركىلىپ قالاتىنى بار. سون­دا بۇعان ناقتى جاۋاپتى «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتا­لى­عى» اق باسقارما توراعاسى سەرىك قۋاندىق ۇلى اقشولاقوۆ ەل­باسى­نىڭ اتىمەن بايلانىس­تىر­دى. ەگەر قازاقستاندا وسىنداي ءار بولمەسى ات شاپتىرىم كەڭ سارايداي ساۋلەتى مەن ءمانى جاراسقان عيمارات سالىن­باعاندا, ونىڭ ءىشى الەمدەگى ەڭ وزىق مەدي­تسينالىق جابدىقتارمەن, ماماندار كەرەك-جاراقپەن تۇگەل قامتاماسىز ەتىلمەگەندە, كەز كەلگەن قيىن وپە­را­تسيالاردى جاساۋعا تولىق مۇم­كىن­دىك قاراستىرىل­ما­عان­دا, نەيروحيرۋرگيا سالا­سىن­دا­عى مامان­دارى­­مىز شەتەلدەن وقىپ, جەتىلىپ كەلمەگەندە, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, نە كەرەكتىڭ بارلىعى جاسالما­عان­دا, ءسويتىپ شەتەلدىكتەرمەن يىق ءتۇ­يىس­تىرىپ تۇرماعاندا, قازىرگى جاع­داي ارمان كۇيىندە قالا بەرەر ەدى. سوروكو ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ نەيرو­رە­نەموتولوگياسىن باسقارا­تىن پروفەسسور شاكيرو: ء«بىزدىڭ بۇل ەلگە قىزىققانىمىز, وسىدان ءۇش جىل بۇرىن ءبىر مەزگىلدە يزرايلگە قا­زاق­تىڭ جۇزدەن استام دارىگەر­لەرى وقۋعا كەلدى. ولاردىڭ بارلىق شى­عىنىن ۇكىمەت كوتەرىپ العان. مەملەكەت تاراپىنان مۇن­داي قام­قور­لىقتى مەن بۇرىن-سوڭ­دى كورگەنىم جوق. جانە الگى وقۋعا كەلگەن دارى­گەرلەردىڭ 90 پايىزى جاستار» دەپ, تاڭ تاماشا قالعان. سودان الگى پروفەسسور قازاق جاس­تارىنىڭ بىلىمگە دەگەن وراسان قۇش­تارلىعىن بايقاپ, قازاقستان­دا نە بولىپ جا­تىر ەكەن دەپ شىن مانىندە قى­زىعۋشىلىق تانىتقان ەكەن. دەمەك, نەيروحيرۋرگيا سالا­سى­نا ەلباسىنىڭ وسىنشالىقتى وراسان جاعداي تۋعىزعانىنىڭ ارقا­سىندا الەمدىك قاۋىمداس­تىق­تار ارا­سىندا زور بەدەلگە يە بول­دىق. ءسوي­تىپ, ماسەلەن 70 جىلدىق تا­ريحى مەن تەرەڭ ءىلىمى بار رەسەيلىك بۋردەنكو اتىنداعى نەيروحيرۋرگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستي­تۋ­تىنىڭ مول تاجىريبەسى, سول سياقتى نەيروحيرۋرگيا سالاسى­نىڭ قالىپتاس­قا­نى­نا سەكسەن, توق­سان جىل تولعان ەۋروپا ءبىلىمى وزدىگىنەن كەلىپ ەلىمىزگە قۇيىلىپ جاتىر. بۇل 20 جىلدا جەتكەن ەلباسىمەن بىرگە ەل تاۋەل­سىز­دىگىنىڭ ناقتى جەمىسى. «ەۋروپاعا جول» باعدارلاماسى ورىندالۋى­نىڭ ءبىر كورىنىسى. ءسويتىپ, جوعا­رى­دا ايتقانىمىزداي, شاكيرو سەكىلدى پروفەسسورلار ەندى قازاق­تىڭ تو­پىراعىنا ءبىر ەمەس, بىرنەشە رەت اياق باسىپ ۇلگەردى. ال وسى ورايدا ەلىمىزدىڭ نەيروحيرۋرگيا ينستيتۋتىنىڭ ياعني, مي­دىڭ قان تامىرلارىن ەمدەيتىن ور­تالىقتىن قۇرىلعانىنا ءۇش-اق جىل تولعانىن ەسكەرگەن ءجون. سو­عان قاراماستان, نەيروحيرۋرگيا سا­لا­سىنا بايلانىستى شەتەلدىك وزىق ويلى ماماندار قازاق­ستان­دىقتارعا بىرگە جۇمىس ىستەۋدى ۇسىنىپ وتىر. جالپى, مەديتسي­نا­لىق سالادا عى­لىم­نىڭ شىڭىنا شىققان, ءبىلىم­نىڭ ءنارىن يگەرگەن, ۇلكەن دارەجە, اتاقتارعا قول جەتكىزگەن بىلىكتى ماماندار, ەندى سول بارلىق جيعان ىلىمدەرىن وزگەلەر­مەن ءبولىسۋدى ءجون كورەدى. وزىق ويلى ادامدار ارا­سىندا مۇنداي ءداستۇر بۇرىننان قالىپتاسقان. سونداي ىزگىلىكتىڭ قازاقستاندا دا نۇر شاشۋىن ولار قالاپ وتىر. سەبەبى, قازىردىڭ وزىندە وزدەرىمەن يىق تۇيىستىرۋگە جاراپ قالعان ەلدىڭ ەرتەڭى, ولاردىڭ عى­لىمى مەن ءبىلىمى وراسان شارىق­تاي­تى­نىن اڭعاردى. جالپى, دۇنيە­جۇزى­لىك نەيروحيرۋرگتەر اراسىن­داعى بىرلىك جوعارى دەڭگەيگە كوتە­رىل­گەن. ولار قاي ەلدىڭ بۇل سالا­داعى عىلىمى مىقتى, سونى ارالا­رى­نا تەز الىپ, ودان ءارى دامۋىنا قول­داۋ كورسەتەدى. ماسەلەن, سەرىك قۋاندىق ۇلىنىڭ ءوزى تالاي ەلدىڭ ءىرى نەيروحيرۋرگتەرىمەن تانىس ەكەن. سولارعا كەز كەلگەن ۋاقىتتا حابارلاسا قالعاندا, ولاردىڭ بىردە-ءبىرى ۋاقىتتارىنىڭ تىعىزدى­عى­نا قارا­ماس­تان, كەڭەس بەرۋدەن تارتىنىپ كورمەگەن. بۇل, ارينە, ءبىر جاعىنان شەتەلدىكتەردىڭ دە كىممەن حابار­لاسىپ تۇرعانىن بىلگەندىكتەن بولسا كەرەك. بۇل جولى ءبىزدىڭ ەلىمىزگە الەم­نىڭ 22 ەلىنىڭ نەيروحيرۋرگتەرى جي­نالدى. ال وسىدان ەكى جىل بۇرىن اقش-تا دۇنيەجۇزى نەي­رو­حيرۋگ­تەرىنىڭ سەزى وتكەندە وعان 40 ەلدەن وكىل كەلدى. بىراق ول اتىنىڭ ءوزى اي­تىپ تۇرعان­داي سەزد ەدى, ال قا­زاقستانداعى ءدارىس الۋ كونفەرەن­تسيا­سى ەكەنىن ەسكەرۋ كەرەك. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي وقۋلار ءار ەلدىڭ ءوز ايماعىنا قاراي وتكىزىلەدى. اقش, ەۋروپادا ءوز ايما­عىنا قاراي ەلدەردەن وقۋعا جينالا­دى. دەمەك, قازاقستاندىق دارىگەرلەر ءوز ايما­عىن تۇتاس قامتي الىپ, قازىرگى مۇم­كىن­دىك قارقىنىنا وراي ورتالىق ازيادا جەتەكشىلىككە اينالا الا­تىنى ءسوزسىز. وعان تاعى ءبىر دالەل, بىزبەن كورشىلەس ەلدەر مي اۋرۋلا­رى­نا ۇشىراعان ناۋقاستارىن ەمدەتۋگە قازاقستانعا ارنايى جىبەرەدى. الدىن السا امال كوپ نەيروحيرۋرگيا وتە كۇردەلى سالا بولعاندىقتان, وندا قىزمەت ەتە­تىن ماماندار دا وتە جوعارى ءبىلىمدى بولۋى كەرەك. اۋرۋى اب­دەن اسقىنعان ناۋقاستار دا جوق ەمەس. اسىرەسە, جايباسارلىققا سا­لى­نىپ مي ىسىگىنىڭ اۋرۋىن اسقىن­دىرىپ العان ادامدارعا تەز ارادا ساۋىعىپ كەتەتىندەي ەم جاساۋ قيىن. سون­دىق­تان مۇنداي اۋرۋ تۇرىنە شال­دىق­قان ناۋقاستاردى دەر كەزىندە قاراسا, ولارعا تۇگەل دەرلىك ەم جا­ساۋ­عا بولادى, دەيدى س.اقشولاقوۆ. ادامدار كوبىنە ءوز اۋرۋىن ءوزى جا­سىرىپ, ۋاقىت وتكىزىپ الادى. ما­سە­لەن, مي ىسىگى­نىڭ العاشقى بەلگىلەرى رەتىندە باس اۋرۋى, باس اينالۋى, كوزدىڭ بۇلدىراۋى, سەكىلدى وزگە دە كوپتەگەن كورىنىس­تەرىن ايتۋعا بولا­دى. الايدا ءبىزدىڭ ادامدار وسىنىڭ وزىنە ءمان بەرمەي ەكى, ءۇش جىلداپ ءجۇرىپ الا­دى. بىراق ورتالىققا قان­شا ناۋقاس كەلسە دە دارىگەرلەر ونىڭ ءبارىن دە ەمدەۋگە ءتيىس. الايدا, كەيىنگى جاع­دايلارعا بايلانىس­تى ول ناۋقاس­تىڭ كۇتىمى قانداي دا­رەجەدە ساقتا­لا­تىندىعى دا جاسال­عان ەمنىڭ قانشالىقتى ءتيىمدى بول­عان­دىعىن انىق­تايتىنى ءسوزسىز. سون­دىقتان ەل­باسىمىز جول­داۋىن­دا اتاپ وت­كەن­دەي, قازىرگى كۇنى ال­دى­مەن اۋرۋ­دى بولدىرماۋدىڭ جو­لىن قاراس­تىرۋ قاجەت. الدىن الۋ شارالارىن قولعا الىپ, كەز كەلگەن ادامنىڭ ءوز اۋرۋىن اسقىندىرىپ جىبەرمەۋى ءۇشىن كۇرەسۋ كەرەك. اۋى­رىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىر­ماي­تىن جول ىزدە دەگەندەي, نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى وسى باعىتتا دا ىلگەرى قادام جاساپ ۇلگەردى. ولار ەندى قاۋىپتى دەرتتىڭ قاي­دان باستاۋ الاتىنىن بىلەتىندىكتەن, تومەنگى بۋىنداعى دارى­گەر­لەر­گە اۋ­رۋ­دىڭ الدىن الۋدىڭ جول­دارىن ۇي­رەتۋى ءتيىس. ەگەر ناۋقاستان جوعارى­داعى­داي بەلگىلەر انىقتال­سا, بۇل مي ىسىگىنىڭ العاشقى كورى­نىستەرى, سوندىقتان ولاردى سول مەزەتتە نەيروحيرۋرگيا امالدارىمەن تەكسە­رۋ­دىڭ شارالارىن قاراستىرۋ قاجەت ەكەندىگىن ءتۇسىندىرۋ كەرەك. سوندا عانا كوپتەگەن ناۋقاستىڭ ءومىرى ساقتالادى. ال جەرگىلىكتى جەر­لەر ءۇشىن نەيروحيرۋرگتەردى دايىن­داۋ ءىسىن «رەسپۋبليكالىق نەيروحيرۋرگيا عىلىمي ورتالىعى» ءوز موينى­نا الىپ وتىر. ويتكەنى, مي ىسىگىنىڭ ءوزى بىرنەشە تۇرگە بولىنەدى. قاتەرلى ىسىك, قاتەرسىز ىسىك دەگەندەي. سول قاتەرلى ىسىكتىڭ ءوزى ءتورت دارە­جەگە بولىنەدى. قاتەرلى ىسىكتىڭ ءۇشىن­شى, ءتورتىنشى دارەجەسىندەگى ناۋ­قاستار ءومىرىن ايلاپ سوزۋ عانا قولدان كەلەدى. قاتەرسىز ىسىكتەردىڭ كوبى جا­زى­لىپ كەتەدى. قان تامىر­لارىمەن اۋىر­عان ناۋقاستاردى تۇ­گەل دەرلىك ساۋىقتىرىپ شىعارا­مىز, دەيدى ماماندار. ولارعا بۇ­رىنعىداي مۇگە­دەك­تىك دەگەن بەرىلمەيدى. ويتكەنى, بۇزىلىپ, جارى­لىپ تۇرعان قان تا­مى­رلارىن وتا جاساپ قايتا قا­لىپ­تاستىرعاننان كەيىن ادام دەنساۋ­لى­عى دا بۇرىن­عى قالپىنا ورالا­دى. ارينە, دارى­گەرلەر ارالاسقانعا دەيىن ول ادام ينسۋلت السا, وندا وعان مۇگەدەكتىك بەرىلەدى. بىراق ال­دىن الا ەمدەۋ ينسۋلتقا سوقتىرت­پاۋ جولى. ءتۇيىن ارينە, ەلىمىزدىڭ نەيروحيرۋر­گياسى ءالى جاس. جاس تا بولسا جو­عارى جەتىستىككە جەتىپ جاتقانى جان جادىراتادى. جوعارىدا­عى­داي وقۋ كونفەرەنتسيالارىن ءجيى ۇيىم­داستىرىپ, الەمنىڭ ەڭ وزىق ەلدەرى­نىڭ نەيروحيرۋرگياسىنان ءتالىم-تاربيە الۋ وتە قاجەتتى ءىس. الدا تۇرعان اۋەلگى مىندەت الەم­دىك جاڭا تەحنولوگيالاردى ەندىرۋ مەن جاڭا وتا جاساۋدىڭ امال­دارىن ۇيرەنۋ ەدى, قازىر اتالعان ورتالىق مامان­دارى مۇنى جۇزەگە اسىرعان سەكىلدى. ەندىگى مىندەت ءبىلىم الۋدى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇ­سۋ بولىپ وتىر. سون­دىقتان قا­زاق­­ستان دۇنيەجۇزى نەي­رو­حيرۋرگ­تارىن وقىتا الادى دەۋ ءالى ەرتەرەك شىعار, دەگەنمەن جوعا­رىدا ايتقانىمىزداي, شەتەلدىك ءىرى نەيروحيرۋرگ ماماندارىمەن ەلىمىزدە بىرگە ءبىلىم بەرۋ بارىنە پاي­دالى بولارى انىق. وعان ەلى­مىز­دىڭ تولىق مۇمكىندىگى بار. نەيروحيرۋرگيا سا­لاسىندا ءۇش ءىرى ياعني دۇنيە­جۇزى نەي­روحيرۋرگ­تەرىنىڭ سەزى, ەۋ­رو­پا­لىق نەيروحيرۋرگتەر­دىڭ سەزى جانە ازيا ەلدەرى نەيرو­حيرۋرگ­تەرىنىڭ كونگرەسى بار. وسى­عان وراي, – دەيدى سەرىك قۋاندىق­ ۇلى, – 2014 جىلى بۇ­كى­ل­ازيالىق نەيروحيرۋرگ­تەرىنىڭ ونىن­شى كونگرەسىن استانادا وتكى­زەتىن بولىپ كەلىستىك. وعان كەلىسىمگە كەلۋ دە وڭاي بولماعان كورىنەدى. جەتى بىردەي مەملەكەت اتىنان نەيروحيرۋرگتەر ورتالىق­تارى اتال­عان كونگرەستى ءوز ەلىندە وتكىزۋ ءۇشىن تاپ­سىرىس بەرىپتى. سارالاۋ جاسى­رىن تۇردە جۇرگى­زىل­گەن. اقىرى قازاق­ستاندىقتار جەڭىپ العان. بۇل وتە ۇلكەن شارا, وعان ازيا ايما­عىنان تۇگەل جي­نالادى. دەمەك, دا­يىندىق شارا­لارى بۇگىن­نەن باس­تالۋى كەرەك. مىنە, وسى ورايدا بۇعان ۇكى­مەت تاراپى­نان قولداۋ ءارى كومەك بولىپ جاتسا, نۇر ۇستىنە نۇر دەگەن ءسوز. ويتكەنى, جالعىز نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى­نىڭ اتال­عان كونگرەستى وتكىزۋگە شاماسى جەت­پەيتىنى بەلگىلى. وسىدان ءتورت اي بۇرىن سەرىك اقشولاقوۆتىڭ گەرمانيادا بولعانى بار. سوندا وعان نەمىس ارىپتەستەرى جاڭادان ويلاپ تابىل­عان سۋ جاڭا مەديتسينالىق قۇرىلعىنى كورسەتەدى. قازاق­ستاندىق پروفەسسور  اسپاپتىڭ كەرەمەت مۇمكىندىگىن تەز اڭعارىپ, ونى ءوز ەلىندە تاجىريبەدەن وتكىزۋدى ۇسىنادى. سول جەردە ءوزى قۇرىلعىنى يگەرىپ تە الادى. بۇل سيقىرلى اسپاپتىڭ ەرەكشەلىگى سوندا, ول ميكروسكوپ پەن ەندوسكوپتىڭ بىرىكتىرىلۋىمەن سوڭعى كومپيۋتەرلىك تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر ارقىلى قان تامىرلارىن 30 ەسە ۇلكەيتەتىندىگىندە ەكەن. ال قولدانىستاعى ميكروسكوپتار تامىر­دى بار بولعانى 10-12 ەسە عانا ۇلكەيتە الادى. مىنە, وسى الەم ءالى ەستىپ, كورمەگەن اسپاپتى س. قۋاندىق ۇلى كەشەگى ەلىمىزدە وتكەن كونفەرەنتسيا كەزىندە شەتەلدىك مىقتى دەگەن نەيروحيرۋرگتەر ال­دىن­دا سىناقتان وتكىزەدى. ول ج ۇلىن ىشىندەگى ىسىككە وتا جاسايدى. ناتيجەسى وتە جوعارى بولدى. سوندا بۇل جەتىستىككە رەسەيدەن, جاپونيادان, ءۇندىستاننان كەلگەن ءىرى پروفەسسورلار تاڭ تاماشا قالىپ, اۋزىن اشىپ, كوزىن جۇمدى. ويتكەنى, ولاردا مۇنداي اسپاپ جوق, كورگەن دە ەمەس جانە ونى قالاي قولدانۋ قاجەتتىگىن دە بىلمەيدى. ءسويتىپ, قازاقستاندا بىلگىر عالىمنىڭ بىلىكتىلىگىنىڭ ارقا­سىندا سۋ جاڭا اسپاپ ارقىلى جاسالعان وتا ناتيجەسى ەل نەيرو­حيرۋرگياسىنىڭ وزىق ەلدەردەن بىردە ءبىر كەم ەمەس ەكەندىگىن جانە كەلەشەگى مۇنان دا زور ەكەنىن الەمگە تاعى ءبىر ناقتىلاپ بەردى. الەكساندر تاسبولاتوۆ.