كاپيتان قىز نەگە قىنجىلادى؟

«... 2009 جىلى پوليتسيا ءبولى­مىنە قىدىرباەۆ بەكەجان باستىق بولىپ كەلگەننەن باستاپ مەنى نەگىزسىز قۋدالاۋعا كوشتى. ونىڭ باسى بىلاي باستالعان ەدى: بىردە مەنى باستىق كابينەتىنە شاقىرىپ الىپ, «ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنەن تەكسەرۋ كەلە جاتىر, سولارمەن كەزدەسكەندە مەنى قولداپ سويلەيتىن بول. ءبىز اعايىنبىز عوي, باسقا اۋىل­دىڭ جىگىتتەرىنە سەنىم جوق. ءوزىمىزدىڭ جىگىتتەردى سويلەۋگە دا­يىن­داپ قويدىم» دەدى. بىراق مەن باستىقتىڭ ايتقانىنا كونبەدىم. كوميسسياعا تەك شىندىقتى عانا ايتىپ, اقيقاتتى جازىپ بەردىم. قىدىرباەۆ بەكەجان سول كۇننەن باستاپ, ءوزىنىڭ ورىنباسارى سەيدۋاليەۆ ابدىعانيدى مەنىڭ سوڭىما سالىپ قويدى. سول كەزدەن باستاپ مەنىڭ ىستەگەن جۇمىسىمدى جوققا شىعارىپ, ادىلەتسىز تالاپتار قو­يىپ, قالاي دا جۇمىستان كەتىرۋدىڭ جولدارىن قاراستىردى...». «ەگەمەن قازاقستانعا» ارىز جازىپ وتىرعان – مارحابات ۇسەنو­ۆا. شەنى – پوليتسيا كاپي­تانى. قىزمەتى – شىمكەنت قالا­لىق ىشكى ىستەر باسقارماسى ءال-فارابي اۋداندىق پوليتسيا ءبولى­مىنىڭ ۋچاسكەلىك ينسپەكتورى. – بۇرىندارى ايەل بالاسىنىڭ جۇمىسى وتباسى-وشاق قاسىندا بالا ءوسىرۋ عانا دەپ بىلەتىنبىز, – دەيدى مارحابات بىزبەن اڭگىمە­سىن­دە. ال بۇگىنگى كۇنى ايەل زاتى ءوزى­نىڭ قاي نارسەگە بولماسىن قابى­لەت­تى ەكەنىن دالەلدەپ شىقتى. قازىرگى كەزدە ايەل – كاسىپكەر, ايەل – مەملەكەتتىك قىزمەتكەر, ايەل – اكىم, ايەل – دەپۋتات, ايتەۋىر قو­عام­داعى بارلىق سالادا ايەلدەر ارالاسپا­عان جەر جوق دەۋگە بولا­دى. ەلباسىمىز ايەلدەردىڭ قوعام­داعى ورنىن جوعارى باعالاپ, گەندەرلىك ساياساتقا ۇلكەن ءمان بەرۋدە. بىراق پرەزيدەنتىمىزدىڭ ساياساتىن ءتۇسىن­بە­گەن نەمەسە تۇسىنگىسى كەلمەگەن كەيبىر باسشىلارىمىزدىڭ ايەلگە دەگەن كوزقاراسى تۇزەلەر ەمەس. – سەن اشىنىپ وتىرىپ, اششى­راق ايتىپ جىبەرگەن جوقسىڭ با؟ – مۇنى مەن ءوز باسىمنان وتكىزىپ جۇرگەن جاعدايمەن ناقتى ايتىپ بەرە الامىن. بەكەجان قى­دىرباەۆ 2011 جىلى 4 ناۋرىزدا ءال-فارابي ىشكى ىستەر ءبولىمىنىڭ باستىعى قىزمەتىنەن اۋىسىپ كەتتى دە, ورنىنا كەلگەن جاڭا ءبولىم باستىعى باۋىرجان سەلتانوۆقا مەن تۋرالى تەرىس پىكىر تۋعىزىپ, بار جۇمىسىمدى جوققا شىعارىپ, ماعان سەبەپسىز قاتاڭ سوگىس بەرگىزدى. بىراق سەلتانوۆ مىرزا بۇل سوگىس­تى نە ءۇشىن بەرگەنىن ءوزى دە ءتۇسىن­بەيدى. سول سوگىستىڭ ءبىر دانا­سىن بەرۋدى سۇرادىم. بەرمەدى. سون­دا دا سوگىس بەرىلدى, وعان قاتىستى بۇي­رىق­ جينالىستا ۇجىمنىڭ ال­دىن­دا جا­ريالاندى. سوعان قارا­ماس­تان, ماعان سوگىس بەرىلدى مە, بەرىلمەدى مە, بەرىلسە, نە ءۇشىن بەرىلدى, ءالى كۇنگە دەيىن انىقتاي الماي ءجۇرمىن. وسى سوگىستى نەگىزسىز بەرگەنى ءۇشىن باۋىر­جان سەلتانوۆقا سۇ­راق قوي­عان ەدىم. بىراق ول: «سەن كابينەتتەن شىق, مەن سەنىمەن ءسوي­لەس­پەي­مىن. ال ساعان سوگىس بەرۋگە ۇسى­نىس جاسا­عان ءا.سەيدۋاليەۆ مەنىڭ ورىن­با­سارىم, مەن وعان سەنەمىن», دەدى. بىردە مىناداي وقيعا بولدى. كوپ قاباتتى ءۇيدىڭ تۇرعىندارىنان سول ماڭايداعى ءدامحانانىڭ شەكتەن تىس مازاسىزدىعى, ءتۇن جارىمنان تاڭعا دەيىن اۋەن وشىرىلمەيتىندىگى, اراق ءىشىپ العان ەركەكتەر مەن ايەلدەردىڭ دارا­قى داۋىستارى مازا بەرمەيتىندىگى ءجو­نىندە ارىز ءتۇستى. مەن ءوزىمنىڭ قىز­مەت­تىك مىندەتىمە ساي سول ارىز بويىن­شا دامحاناعا بارىپ, تەكسەرۋ جۇرگىزدىم. سودان كوپ ۇزاماي باستىقتىڭ ورىنبا­سارى ءا.سەيدۋاليەۆ مەنى شاقىرىپ الىپ, «سەن سول دامحاناعا جولاماي-اق قويشى, باستىعى ۇرىسقاق ايەل» دەيدى. سوندا ارىز جازىلادى, مەن ونى تەكسەرمەۋىم كەرەك ەكەن. سەبەبى, باس­تى­عى ۇرىسقاق بولعانى ءۇشىن. ۇرىس­قاق ادامعا زاڭ جوق پا؟ الدە ونىڭ باسقاداي سەبەبى بار ما؟ البەتتە مۇنىڭ استارىندا مەن بىلەتىن سىر بار, بىراق ونى ءتيىستى جەردە دالەلدەپ بەرەتىن بولامىن. پوليتسيا كاپيتانى مارحابات ۇسەنوۆانىڭ رەداكتسياعا جازعان ارى­زىنان جانە وزىمەن كەزدەسكەن كەز­دەگى اڭگىمەسىنەن كوپ نارسەنى اڭ­عارۋعا بولادى. بىراق قايسار قىزعا قارسى باسشىلىق تاراپىنان نارا­زى­لىق نەمەسە قارسىلىق اشىقتان اشىق جاسالمايدى. ءبارى دە جاسى­رىن تۇردە, جىمىن بىلدىرمەيتىن جىمىسقى ارەكەت. ەڭ باستىسى ءجۇي­كەگە اسەر ەتۋ. ماسەلەن, مىنا ءبىر وقيعا دا وسىنداي قيتۇرقى­لىق­تىڭ بەلگىسى. ءال-فارابي پوليتسيا بولىمىنە رايحان ەسىمدى ازاماتشا ارىزدانا­دى. ول ءوزىنىڭ شاعىمىندا اۋلاسىن­دا جاتقان تەمىر قۇبىرلاردى الدە­كىمدەردىڭ ۇرلاپ كەتكەنىن كورسەت­كەن. وسى ارىز بويىنشا مارحابات ۇسەنوۆا جەكە ءىس-شارالار جۇرگىزىپ, ۇرلىق جاساعان ءجاسوسپىرىمدى انىق­تاپ, پوليتسيا بولىمىنە الىپ كەلەدى. وسى فاكتى بويىنشا پوليتسيا ءبولى­مىنىڭ سول كەزدەگى باستىعى ب.قى­دىر­باەۆقا باياندايدى. باستىق بۇل ءىستى تەرگەۋ بولىمىنە جولداماي, انىق­تاۋ ءبولىمىنىڭ باستىعىنا قوڭىراۋ شالىپ, «ماتەريالدى قابىلداپ ال» دەپ نۇسقاۋ بەرەدى. انىقتاۋ ءبولى­مىنىڭ باستىعى ماتەريالمەن تانى­سىپ, «بۇل ءىس تەرگەۋ بولىمىنە وتكىزى­لۋى كەرەك, سەبەبى كۇدىكتى كامەلەتكە تولماعان» دەپ كەرى قايتارادى. وسى­لايشا ەكى ورتادا جۇرگەندە ۋاقىت ءوتىپ, تۇسكى ءۇزىلىس بولىپ, ءۇش ساعاتتان استام ۋاقىت وتەدى. ەڭ باستىسى, بۇل دا ەمەس, ءتۇرلى كەدەرگىلەردەن ءوتىپ, ماتەريالدى تەرگەۋ بولىمىنە م.ۇسەنوۆا تاپسىرا­دى. بىراق كەيىن ءمالىم بولعانىنداي, مارحاباتتىڭ اشقان بۇل ءىسى باسقا بىرەۋلەردىڭ اتىنا تىركەلگەن. – مەن جوعارىدا ايتتىم عوي, – دەيدى مارحابات ءسوزىن جالعاستى­رىپ, – كەيبىر باسشىلارىمىزدىڭ ايەلگە دەگەن, ايەل قىزمەتىنە دەگەن كوزقارا­سى بۇرىنعى سارىندا دەپ. مەن بۇل قىزمەتكە كەزدەيسوق كەلگەن ادام ەمەسپىن. مەنىڭ ءاۋ باس­تا­عى, بالا كەزىمدەگى ارمانىم ءتارتىپ ساقشىسى بولۋ ەدى. زاڭ فاكۋلتەتىن ءبىتىردىم. پو­لي­تسياعا ۋچاسكەلىك ينسپەكتور بولىپ قىزمەتكە كىردىم. قاراعان­دىداعى پوليتسيا مەك­تەبى­نىڭ كۋرسىنان ءوتتىم. سول جەردە وقىپ ءجۇرىپ ءبىلدىم, قازاق­ستان بو­يىنشا ۋچاسكەلىك ينسپەكتور بولىپ ىستەيتىن ەكى-اق ايەل زاتى بار ەكەنبىز. ءبىر قىز الماتىدا, ەكىنشىسى – مەن. كۋرستى بىتىرگەن سوڭ ماعان اعا ۋچاسكەلىك ينسپەكتور دەگەن اتاق بەردى. وسى جۇمىستا ىستەگەلى بەرى قىزمەتىمدە قاتەلىك جىبەرىپ نەمەسە سالعىرت-سالاقتىق جاساعان كەزىم بولعان ەمەس. قانشاما تەكسەرۋلەر بولدى, ونىڭ ىشىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ تەكسەرۋلەرى دە بول­دى.  وسى كەزگە دەيىن مەنىڭ جۇمى­سىم­نان كەمشىلىك تاپقان ەمەس. قۇ­دايعا شۇكىر, ءوزىمنىڭ ەڭبەگىمنىڭ ار­قا­سىندا العىس-حاتتار, ءتۇرلى مارا­پاتتاۋلارعا يە بولىپ كەلەمىن... مارحابات بىزبەن اڭگىمەلەسۋ كەزىندە وزىنە جاسالعان تاعى ءبىر قيتۇرقىلىق تۋرالى ايتىپ بەردى.   مارحابات ۇسەنوۆاعا  كاپيتان شەنىن بەرۋ تۋرالى بۇيرىق كۇزدە شىعادى. بىرەۋگە وتىرىك, بىرەۋگە شىن, سول شەندى  ول 8 ايعا دەيىن الا الماعان. كادر بولىمىندەگى­لەر­دىڭ سىلتاۋى ءارتۇرلى. بىردە تۇسكەن سۋرەتىنىڭ قاعازى جارامايدى دەپ قايتارسا, ەندى بىردە سۋرەتتەگى شا­شىڭدى گەنەرال ۇناتپايدى دەپ تاعى قايتارعان. سان سىلتاۋ, ءتۇرلى جەلەۋ ايتىلعان. سەرگەلدەڭگە ءتۇس­كەن ۇسەنوۆا شىدامى تاۋسىل­عان سوڭ گەنەرالدىڭ وزىنە كىرۋگە ءماج­بۇر بولادى. گەنەرال س.دوسى­موۆ مارحاباتتى جىلى قابىلدايدى. ونىڭ ايتقانىنىڭ ءبارىن تىڭداپ بولعان سوڭ, ماسەلەگە قاتىستى قىز­مەتكەرلەردى شاقىرىپ الىپ, ءوزىنىڭ اسىعىپ تۇرعانىنا قاراماس­تان, مارحاباتقا كاپيتان كۋالىگىن ءوز قولىمەن تابىستايدى. «قانداي ماسەلە, قانداي پروبلەماڭ بولسا دا وزىمە حابارلاس», دەپ شىعارىپ سالادى. «كەيىننەن قانشا كەدەرگىلەر, قانشا قيتۇرقىلىقتارعا تاپ بولسام دا گەنەرالعا بارىپ ايتۋعا ىڭعايسىزداندىم, ءوز بەتىمشە كۇرەسۋگە تىرىستىم», دەيدى كاپيتان قىز قامىعىپ. ... جالپى, پوليتسيا قىزمەتكەرى (ول مەيلى ەر ادام بولسىن, قىز بالا بولسىن) ارىز ايتۋعا, شاعىم جازۋعا شورقاقتاۋ كەلەدى. ول ونىڭ بىلىمسىزدىگىنەن نەمەسە قابى­لەتسىزدىگىنەن ەمەس, بۇل مىنەزدىڭ قىزمەتكە قاتىستى جاعدايى بولسا كەرەك. سوندا  كاپيتان قىز مارحابات ۇسەنوۆانىڭ رەداكتسياعا ارىز جازۋىنا نە سەبەپ بولىپ وتىر؟ اشۋلانعانىنان با الدە اشىنعا­نىنان با؟ اشۋلانسا, نەگە اشۋ­لان­دى؟ اشىنسا, نەدەن اشىندى؟ وسى ماقالادا كوتەرىلگەن ماسە­لە­گە قاتىستى ءتيىستى ورىندار قىز­مەتتىك تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ناتيجە­سىن رەداكتسياعا حابارلاسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى. قىنجىلىپ جۇرگەن كاپيتان قىزدىڭ بۇدان باسقا دا ايتارى از ەمەس... شارافاددين ءامىر.