پاتريوتتىق تاربيە پارمەنى

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ادامدار پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن وزدەرىنىڭ قورعاۋ­شى­سى رەتىندە تانىپ, ءوز قاۋىپسىزدىكتەرىن سەزىنۋلەرى ءتيىس» دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزى حالىق الدىندا ادال قىز­مەت ەتۋگە انت بەرگەن قاتارداعى ءاربىر ءتارتىپ ساق­شى­سىنا ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيدى. ويتكەنى, ەلىمىز ءۇشىن ادام ءومىرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى قاشاندا باستى نازاردا تۇرادى. سوعان وراي ءبىزدىڭ نەگىزگى مىندەتىمىز حالىق سەنىمىن بارىنشا يەلەنىپ, ازاماتتاردىڭ كونستي­تۋتسيا­لىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ بولىپ تابىلادى. بۇل ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزدى باعالاۋدىڭ نەگىزگى ولشەمى. ال ول وتانسۇيگىشتىكتەن باستاۋ الادى. بۇل باعىتتا ەلىمىز سوڭعى ون جىل ىشىندە ۇلكەن بەلەستەرگە كوتەرىلدى. جاعىمدى ءۇردىس بارلىق سالادا, ەكونوميكا مەن ساياساتتا, ازا­مات­تىق قوعامدا دا كورىنىس تاپتى. ۋاقىت اعى­مىنا ساي كۇش قۇرىلىمدارىنا قاتىستى زاڭدار دا وزگەرىسكە ۇشىرادى. سول سەبەپتى ەندى قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى دە مەملەكەتتىڭ بارلىق ينستيتۋتتارىنىڭ دامۋ دەڭگەيىنە ءساي­كەس بولۋى قاجەت. وسى ورايدا قۇقىقتىق رەفورما پوليتسيا جۇمىسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ, ونى ودان دا ساپالى ءارى كاسىبي ەتۋ­گە جول اشادى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىن رەفورمالاۋدىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى, جوعارىدا ايتقانىمىزداي, قوعامنىڭ پو­لي­تسياعا سەنىمىن ارتتىرۋعا باعىت­تالىپ وتىر. بۇل ورايدا ىشكى ىستەر ورگان­دارىنىڭ ء(ىىو) وڭ ءيميدجىن قا­لىپ­تاستىرۋدىڭ 2009-2011 جىل­دار­عا ارنالعان ارنايى باعدار­لا­ما دايىندالدى. وسى باعدارلاما اياسىندا بۇقارالىق اقپارات قۇ­رالدارى ارقىلى جانە قۇقىق قور­عاۋ قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرىنىڭ دە كۇش سالۋىمەن ءتارتىپ ساق­شى­لا­رىنىڭ قوعام الدىنداعى بەدەلىن ارتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگى­زى­لۋدە. «ءبارىن دە كادرلار شەشەدى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. الايدا, گاپ كادرلاردىڭ بارلىق ماسەلەنى شەشۋىندە ەمەس, اڭگىمە بىلىكتى ما­مانداردى قاپىسىز تانىپ, باعا­لاي الۋدا. باستى مىندەت – وتا­نىن شەكسىز سۇيەتىن ۇلاعاتتى ۇر­پاق تاربيەلەۋ. وسى ورايدا قازاق­ستاندىق پوليتسيا كادرلارىن دايارلاۋعا قا­تىستى بىرقاتار يدەيالارىمىز جۇزەگە اسۋدا. ەڭ الدىمەن ءبىز قۇقىق قورعاۋ ماماندارىن پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋ ماسەلەسىن جول­عا قويدىق. بۇل باعىتتا تاجىريبەلى قىز­مەت­كەرلەر, ارداگەرلەر, ءوزىنىڭ وزىق عىلىمي پە­داگوگيكالىق تۇرعىدان وسى سالانى وركەن­دەتۋ­گە ۇمتىلعان ازاماتتاردان قۇرىلعان ارنايى تالىمگەرلىك ينستيتۋت قىزمەتىنىڭ نەگىزى قالاندى. بۇل باستاما ىشكى ىستەر ورگان­دارى قىزمەتكەرلەرىن كاسىبي بىلىكتىلىك پەن ادامگەرشىلىككە باۋلىپ قانا قويماي ولار­دىڭ مەملەكەتشىلدىك, پاتريوتتىق سەزىمدەرىن قالىپتاستىرۋعا دا ۇلەس قوسادى دەگەن سەنىم مول. قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ بار ايماق­تارىنداعى ىشكى ىستەر ورگاندارىندا كادر جانە تاربيە جۇمىسى سالاسى قارقىندى جۇ­مىس ىستەپ كەلەدى. بۇل سالانىڭ باستى ماق­ساتى – وتانىن جانىنداي جاقسى كورەتىن بيىك پاراساتتى, دۇنيەتانىمى مەن وي-ءورىسى كەڭ, مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك مەڭگەرگەن, قىز­مەتتە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇ­قىق­تارى مەن بوستاندىقتارىن بۇزۋعا جول بەرمەي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭدارىن, ءىىم-ءنىڭ شەشىمدەرىن قاتاڭ ساقتايتىن ازا­مات­تاردى ىشكى ىستەر ورگاندارى قاتارىنا قابىلداۋ. سەبەبى, كادر دايارلاۋ ءىسى مۇقيات­تى­لىقتى قاجەت ەتەدى. كەز كەلگەن قىزمەت­كەردى جۇمىسقا الاردا ونىڭ شىققان جەرىنە, وتباسىلىق جاعدايىنا جانە ءوز ورتاسىنداعى تاربيەسىنە اسا ءمان بەرگەن ءجون. سونىمەن قاتار, تالاپكەر پسيحولوگيالىق تەستىدەن دە سۇرىنبەۋى ءتيىس. وسى تالاپتاردى ەڭسەرگەندە عانا حالقىنىڭ قورعانى بولاتىن ناعىز قا­ھارمان ۇل-قىزداردى ساپتان كورە الامىز. جاڭا ونجىلدىقتا بىزگە دەموكراتيالىق مەملەكەتتەگى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ جو­عا­رى حالىقارالىق ستاندارتتارىنا سايكەس كەلەتىن جاڭا قۇقىق قورعاۋ جۇيەسى قاجەت ەكەنىن ەلباسى جولداۋىندا قاداپ ايتتى. بويىنا بورىش پەن نامىستى, ار مەن ادال­دىقتى سەرىك ەتىپ, قوعامىمىزداعى تىنىش­تىق­تى ساقتاۋدا, قىلمىستىلىقپەن كۇرەستە ايانباي ەڭبەك ەتىپ جاتقان قۇقىق قورعاۋ ور­گاندارى قىزمەتكەرلەرى مەن ءتارتىپ ساقشى­لارىنا بۇل ماڭىزدى قۇجاتتىڭ قۇندىلىعى دا جان-جاقتى ناسيحاتتالىپ كەلەدى. ەل تى­نىشتىعىن ساقتاۋدا الدىڭعى شەپتە تۇرعان پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن ەڭ قاجەتتى قاسيەت – ءتارتىپ پەن پاتريوتتىق تاربيە. سەبەبى, كۇندەلىكتى زاڭدى بەلدەن باسقان­دار­مەن, ءتىپتى ناعىز قانىپەزەر قىلمىس­كەر­لەرمەن دە بەتپە-بەت كەزدەسىپ جونگە سالاتىن پوليتسيا قىزمەتكەرىنىڭ دۇنيەتانىمى مەن رۋحاني بايلىعى ۇستەم بولۋى قاجەت. ال بۇل ءۇشىن تاربيەلىك ءمانى بار ءىس-شارالاردان پوليتسيا قىزمەتكەرى ءاردايىم مادەني جانە رۋحاني ازىق الىپ وتىرۋى ءتيىس. ءىىم اياسىندا ۇيىمداستىرىلاتىن ءتۇرلى تاربيە جۇمىستارىنىڭ – گەنەرالدار كەڭەسى, رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسى قوعامدىق بىرلەستىكتەرىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ, وفيتسەرلىك جيىندار, ءىىو-دا مۇراجاي اشۋ, جاۋىنگەرلىك داڭق بولمەلەرى قىزمەتىن ىسكە قوسۋ, ۇلى جەڭىس مەرەيتويىن تويلاۋ قارساڭىندا سالتاناتتى كەش, اسكەري-پاتريوتتىق ولەڭدەر فەستيۆالى, كوڭىلدى تاپ­قىرلار كلۋبى ويىندارى مەن ءتۇرلى فەس­تي­ۆالدارعا ارنالعان بىرقاتار سالتاناتتى ءىس-شارالار, ت.ب. نەگىزگى باعىتتارى ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ بولاشاق قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەم­لەكەتتىك-قۇقىقتىق دۇنيەتانىمنىڭ, كا­سى­بي-ادامگەرشىلىك, قۇقىقتىق جانە پاتريوت­تىق تاربيەسىن قالىپتاستىرۋ, جوعارى تۇل­عالىق قاسيەتتەرىن دامىتۋ, ءىىو بەدەلىن كوتەرۋ بولىپ تابىلادى. سوعان وراي تاربيە جانە كادر اپپاراتتارى, ەڭ الدىمەن, جاۋاپكەرشىلىكتى كۇشەيتۋ, كاسىبي شەبەرلىكتى جەتىلدىرۋ, زاڭدىلىقتى نىعايتۋ, مادەني جانە زياتكەرلىك دەڭگەيدى كوتەرۋ ماقساتىندا ءار­بىر قىزمەتكەرگە جەكە ىڭعايلى ءادىستى قام­تاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. وسى ماقساتتا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ءيميدجىن كوتەرۋ مەن پاتريوتتىق تاربيە جۇرگىزۋدىڭ 2009-2011 جىلدارعا ارنالعان باعدارلاماسىن ازىرلەدى جانە جۇزەگە ونى بىرتىندەپ اسىرۋدا. جاس قىزمەتكەرلەردى وتانسۇيگىشتىككە ءتار­بيەلەۋدە ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ىشكى ىستەر ورگاندارى ارداگەرلەرىنىڭ باستى مىندەتتەرى اعا بۋىننىڭ جاستاردى تاربيەلەۋدە جانە قالىپتاستىرۋدا ساباقتاستىعى, ءوز ءومىرىن قىلمىسپەن كۇرەسۋگە ارناعان جاس قىزمەتكەرلەردى قۇقىقتىق ءتارتىپتى بەكىتۋگە, پاتريوتتىققا, ينتەرناتسيوناليستىككە, ادامگەرشىلىككە جانە كاسىبي شەبەرلىككە ءتار­بيەلەۋ بولىپ تابىلادى. وتكەن ءومىر ءىزسىز جويىلىپ كەتپەيدى, ول تاريحي ماڭىزى زور مىڭداعان ماتەريالدىق-رۋحاني مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنە اينالىپ, بولاشاقتان بولاشاققا جالعاسىپ جاتادى. ارينە, بۇل قۇندىلىقتار مۇراجايدا ساقتا­لىپ, ناسيحاتتالادى. مۇراجايدىڭ باستى ماق­ساتى – ىشكى ىستەر ورگاندارىنىڭ جاس بۋىن قىزمەتكەرلەرىن تاربيەلەۋ, پوليتسيا­نىڭ (ميليتسيانىڭ) كۇندەلىكتى ءومىرىن, داڭق­تى جانە ەرلىك داستۇرلەرىن حالىق اراسىندا ناسيحاتتاۋ, پوليتسيا (ميليتسيا) بولىمشە­لەرى­نىڭ العاش قۇرىلعان كەزىنەن باستاپ قا­زىرگى كەزگە دەيىنگى قالىپتاسۋ, دامۋ, جاراق­تانۋ تاريحى تۋرالى, مىندەتتەرىنە ادال دا بەرىك ادامدار تۋرالى ەستەلىكتى ماڭگىلىككە قالدىرۋ. پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىن باتىر-پاتريوتتىق تاربيەلەۋ ورتالىعى – وسى مۇ­راجايلار مەن جاۋىنگەرلىك داڭق بولمەلەرى. بۇگىنگى تاڭدا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە قاراستى مەكەمەلەردە 45 مۇراجاي مەن 32 جاۋىنگەرلىك داڭق بولمەسى قىزمەت ەتەدى. وتان قورعاۋشىلار كۇنى قارساڭىندا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قىزمەتتىك مىندەتتەرىن اتقارۋ كەزىندە ەرەكشە كوزگە ءتۇسىپ, زاڭدىلىق پەن قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋدە باتىلدىق پەن قايسارلىق كورسەتكەندەرى ءۇشىن بىرقاتار پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنە مەملەكەتتىك ناگرا­دالاردى تاپسىردى. وكىنىشكە قاراي, ايبى­نى اسقاقتاپ, ەرلىكتەرى ەلەنگەن جىگىتتەردىڭ كەيبىرى ارامىزدا جوق. ەلىمىز تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەن ۋاقىتتان بەرى قىزمەتتىك مىندەتىن اتقارۋدا ەرلىگىمەن كوزگە تۇسكەن 800-دەن استام پوليتسيا قىزمەتكەرى ماراپاتتالسا, بۇگىندە ولاردىڭ 77-ءسى ارامىزدا جوق. ەرلىكپەن قازا بولعان وسى قىزمەتكەرلەردىڭ قۇرمەتىنە وراي مەموريالدىق تاقتا, ەسكەرتكىش اشىپ, ەسىمدەرىن كوشەلەرگە بەرۋ ۇدە­رىستەرى ەشقاشان قالتارىستا قالعان ەمەس. سەبەبى, قىلمىسكەرلەردىڭ قولدارىنان قازا تاپقان بۇل قىزمەتكەرلەردىڭ ەسىمدەرىن ءارىپ­تەستەرى ماڭگىلىك ەستە ساقتايدى. ەلباسىمىزدىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ ماقساتىندا پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى اراسىندا اپتا سايىن سپورتتىق ءتۇرلى شارالار ۇيىمداستىرىلىپ تۇرادى. قىم-قۋىت پوليتسيا قىزمەتىنىڭ اراسىندا سپورتقا ۋا­قىت تاۋىپ جۇرگەن قىزمەتكەرلەرىمىزدىڭ با­رى ءبىز ءۇشىن ماقتانىش. كۇنى-ءتۇنى قىزمەتتىڭ تاۋسىلمايتىن تاپسىرماسىمەن جۇرگەن پوليتسەيلەر ءۇشىن سپورتتىڭ ورنى بولەك. ەكى سالانىڭ اجىراماس بىرلىكتە بولۋى كەرەك ەكەنى دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيدى. سەبەبى, سەرگەكتىكتى تالاپ ەتەتىن قىزمەتتە سپورتتىڭ كومەگىنىڭ زور ەكەنى بەلگىلى. بىزدە قىزمەت پەن سپورتتى قاتار الىپ جۇرگەن مىقتى سپورت­شى-پوليتسەيلەرىمىز از ەمەس. قازاق­ستان­دىق ساقشىلاردىڭ ءىىم-ءنىڭ نامىسىن قورعاپ, حالىقارالىق دەڭگەيدەگى جارىس­تاردا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنىپ جۇرگەنىن ماقتانىشپەن ايتا الامىز. پوليتسياعا قابىلداۋ جانە ونىڭ ساپالى قۇرامىن دايىنداۋ ماسەلەلەرىنە ەرەكشە نازار اۋدا­رىلۋدا. جاس پوليتسيا قىزمە­ت­كەر­لەرىمەن ماقساتتى باعىتتالعان تاربيەلەۋ جۇمىستارىن جەتىلدىرۋدە, ولاردىڭ كاسىبي شەبەرلىگىن ارتتىرۋدا قوعامدىق قۇرى­لىم­دار: تالىمگەرلەر كەڭەسىنىڭ ارداگەرلەر ۇيىمدارى, وفيتسەرلىك جانە پوليتسەيلەر جينالىستارى ماڭىزدى ۇلەس قوسۋدا. ولار ىشكى ىستەر ور­گان­دارى مەن ءبولى­نىس­تەرىنىڭ باسشى­لارىنا جەكە قۇ­رامدى تاربيەلەۋدە, مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋال­دى نىعاي­تۋدا, ۇجىمداعى ءتارتىپ پەن زاڭ­دىلىقتى, كاسىبي شەبەرلىكتى ارت­تىرۋدا, جەدەل-قىزمەتتىك جۇ­مىس­تى جەتىلدىرۋدە, قىزمەتكەرلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىنىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋدا ءۇل­كەن كومەك كورسەتۋدە. پوليتسيا قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتى­رۋ ءۇشىن ەڭ ءبىرىنشى ىشكى ىستەر ورگاندارىندا قىزمەت ەتۋدىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ كەرەك ەكەنىن ۋاقىتتىڭ ءوزى دالەلدەپ بەردى. ال بۇل ءدا­رەجەگە ءبىز ءىىو-عا بيىك سانالى ازاماتتاردى تارتۋ ارقىلى عانا قول جەتكىزە الامىز. ىشكى ءتارتىپ, قۇقىق قورعاۋ قىزمەتىنىڭ ماڭىزىن ارتتىرۋ جالپى حالىقارالىق تۇرعىدان دا ماڭىزدى بولىپ وتىرعانى جاسىرىن ەمەس. سول سەبەپتى دە ءبىز ىشكى ىستەر ورگاندارىنا كادر دايارلاۋدا مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن, ءبىلىمىن ارتتىرۋمەن شەكتەلمەۋ كەرەك ەكەندىگىن ۇعىندىق. بىزگە ءمالىم شىعىس دانالىعى «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – اقىماققا قانجار ۇستاتقانمەن تەڭ» دەمەۋشى مە ەدى؟! بۇل ماقالدى بۇگىنگى ناقتى جاعد­اي­مەن سالىستىرا وتىرىپ ايتار بولساق, قۇقىق قورعاۋشىعا شەن بەرىپ, قارۋ ۇستاتاردان بۇرىن ونىڭ ىشكى جان دۇنيەسىن تاربيەلەپ الۋدان باستاعان ءلازىم. قۇقىق قورعاۋشىنىڭ جۇرەگىنە بيىك سانا, وزىق پاراسات, تازا نيەت ۇيالاتپايىنشا, وعان كاسىبي ءبىلىمنىڭ دە قا­جەتى شامالى. بۇل كەزدە كەرىسىنشە قۇقىق قور­عاۋشىدان ازاماتتاردى قورعاۋعا تۋرا كەلەتىن فاكتىلەرگە ۇشىراسامىز. الدىمەن قۇ­قىق قور­عاۋ سالاسىن تاڭداعان جاس ماماندىق يەلەرىنىڭ كوزقاراستارىن ءتۇبىرلى زەردەلەپ المايىنشا, ولاردىڭ بويىنا پاتريوتتىق ۇرى­عىن سەبىپ, ەلىن, جەرىن سىيلاۋعا تاربيە­لە­مەيىنشە, ساپا­لى مامان تۋرالى اڭگىمە قوزعاۋدىڭ ءوزى ارتىق. سوندىقتان دا, «قازىرگى قۇقىق ساقشىسىنىڭ رۋحاني بەينەسى قانداي بولۋى كەرەك؟» دەگەن ماسەلە كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. قاي ماماندىق بولماسىن, ءوز ءىسىڭنىڭ اسقان شەبەرى بولۋعا تىرىسقان دۇرىس. ال ءبىلىمى بار, پاتريوتتىق سەزىمى جەتەرلىك, ىسكەر, ماقساتشىل, ەرىك-جىگەرى مىعىم بولۋ – بۇل ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنە قويىلاتىن باستى تالاپ. بىزگە جۇمىسقا ورنالاسۋعا كەلگەن جاستاردىڭ ءبىر جاقسى قاcيەتى – وتانسۇيگىشتىگى. كوزدەرىندە وت وينايدى, وجەتتىك بار. پوليتسيا قىزمەتىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرگىسى كەلىپ, قىزىعۋشىلىق تانىتىپ تۇرادى. ءبىلىمدى, وي تۇيسىكتەرىن جەتىلدىرىپ, سوڭعى جاڭالىقتاردان قۇلاعدار بولىپ وتىراتىن مىنەزدەرىنە كوڭىلىم تولادى. پاتريوتتىق سەزىمدى اتا-انانىڭ تۇسىندىرۋىمەن وتباسىندا سەزىنىپ وسكەندەرى كورىنىپ تۇر. كولدەنەڭ كەزدەسكەن توسقاۋىلعا تۇڭىلمەي, ءوزىن ءوزى شىڭداپ, ىسىلا تۇسسە, وندا سول ادامنان ءۇمىت كۇتۋگە بولادى. امانتاي كۇرەڭبەكوۆ, ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى, گەنەرال-مايور.