ەلەكتر قۋاتىن ۇنەمدەۋدىڭ جولى كوپ

جاقىندا تابيعي مونوپوليا­لاردى رەتتەۋ ءجو­نىن­­دەگى اگەنتتىگى (تمرا) مەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ اكىمدىگى تاريف ساياساتى ارقىلى اي­ماقتىڭ ەنەر­گەتيكاسىن دا­مى­تۋ, ەنەر­گيا رەسۋرس­تارىن ۇنەمدەۋ جانە تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋا­شى­لىق­تى جەتىلدىرۋ جونىندە كەڭەي­تىلگەن كەڭەس وتكىزدى. وندا نەگىزگى ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋشى «پاۆلودار ەنەرگو» اق, «قازاقستان ءالليۋمينيى» اق جەو-1, «پاۆلودار – ۆودوكانال» جشس كاسىپ­ورىندارىنىڭ 2010 جىل­عى ين­ۆەس­تيتسيالىق كەلىسىمدەرى­نىڭ ورىن­د­الۋى جونىندەگى ەسەپتەرى تىڭ­دال­دى جانە كەڭىنەن تالقىلاندى. وسى جەردە ايتا كەتەتىن ءبىر جاي بار. وبلىس باسشىلىعى, الدىمەن وب­لىس اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ, سون­داي-اق تمرا باسشىسى نۇرلان الدابەرگەنوۆ بۇعان دەيىن دە وبلىستاعى ەنەرگەتيكا جانە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ كاسىپورىندارى باس­شى­لارىمەن تالاي رەت باس قوسىپ, ولاردىڭ ەلەكتر قۋاتىنىڭ تاريفتەرىنە بايلانىستى جۇمىستارىمەن تانىسىپ, ەسەپتەرىن تىڭداعان ەدى. بۇگىنگى جينالىس ءبىر جاعى سول جۇمىستاردىڭ قورىتىن­دىسىن شى­عارۋ دەسە دە بولعانداي. بۇل وبلىستا ءبىرشاما جوعارى ءتاريفتى بەلگىلەپ, قۋات, جىلۋ جانە سۋ وندىرۋشىلەردىڭ وندىرىسكە ءوز ينۆەس­تيتسيالارىن سالۋى جانە ونى تۇتى­نۋشىلارعا بارىنشا اشىق كور­سەتىپ وتىرۋى, ۇنەمدەۋگە ايرىق­شا ءمان بەرىلۋى جاقسى ناتيجەلەرىن بەردى. باعانى قايتا-قايتا وزگەرتە بەرمەي, تۇراقتى ەتۋ ىزدەنىسكە جول اشتى. تۇتىنۋ­شى­لار دا, ءوندىرۋ­شى­لەر دە ۇنەمدەۋدىڭ جولىن ىزدەدى. تاۋلىك­تەردىڭ مەرزىمدەرىنە بايلا­نىس­تى تاريفتەردى ءارتۇرلى بەلگى­لەۋدىڭ ارقا­سىن­دا عانا وتكەن جى­لى 248 ميلليون كۆت/س ەلەكتر قۋا­تى ۇنەمدەلدى. بۇل حالىق پايدال­ان­ى­لا­تىن ەلەكتر قۋاتى­نىڭ 2,3 پايىزى دەگەن ءسوز. ايتپەسە 62 مىڭ توننا كومىر, ءۇش ميلليارد تەڭگە­دەي حالىق قار­جى­سى ۇنەمدەلدى. سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ جولىنداعى ىزدەنىس­تىڭ ارقاسىندا 36,5 ميلليون تەكشە مەتر سۋ ۇنەمدەلىپ, ودان 1,63 ميلليارد پايدا تۇسكەن. قازىر ەلەكتر قۋاتىن ءوندىرۋ سالا­سىندا ينۆەستيتسيالىق مىندەتتەمە دەگەن ۇعىم قالىپتاسىپ وتىر. ونىڭ نەگىزىندە ينۆەستيتسيالىق تاريف جا­تىر. رەسپۋبليكاداعى بار­لىق بازا­لىق ايماقتىق ەلەكتر جەلىلىك كومپانيالار ينۆەستي­تسيالىق تاريفتەرگە كو­­شىرىلگەن. ايتالىق, بيىل ەلەكتر قۋا­تىن جەتكىزۋ جانە ءبولۋ سەكتورىنا 17 ميلليارد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيى­لىپ, ونىڭ تولىق يگەرۋ مىندەتى قويى­لىپ وتىر. مۇنداي مىندەتتەمە قا­بىل­داعان كاسىپورىن­دار­دىڭ ءسوز­دەرىنە ىستەرى ساي ەكەنىن ايتقان ءجون. ايتالىق, «پاۆلودارەنەرگو» اق 2010 جىلى پاۆلودار قالاسىندا ەكى جەو-نى جانە ەكىباستۇزدا ءبىر جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن جاڭارتىپ, جەتىلدىرۋگە 5 ميلليارد 425 ميلليون تەڭگە جۇمساۋعا مىندەتتەنسە, ونى اسىرا ورىن­دادى. ونىڭ ىشىندە, بولىنگەن قار­جىنىڭ 71 پايىزى جاڭا نىساندار قۇرىلىسىنا جۇمسالدى. بۇل اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ جيناقتاۋشى قۋا­تىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. تمرا باسشىسى ن.الدابەرگەنوۆ­تىڭ سوزىنە قاراعاندا, بۇرىن قۋات وندىرەتىن كاسىپورىندار باعانى ءۇستى-ۇستىنە ءوسىرىپ, حالىقتان تۇسكەن قار­جىنى قايدا جۇمسالىپ جاتقانىنا ەسەپ بەرمەيتىن. ەندى ەسەپ بەرىپ وتى­رادى جانە كۇنى بۇرىن بەلگىلەنگەن باعانى وسىرۋگە قاقىسى جوق. سونىڭ ارقاسىندا بۇل كاسىپورىندار بارلىق نارسەنى ۇنەمدەۋگە ونىڭ جولدارىن ىزدەستىرۋگە ءماجبۇر. ەگەر قۋات وندىرەتىن كاسىپورىندار مەن ۇيىم­دار وزدەرىنىڭ كەلىسىلگەن ينۆەس­تي­تسيالىق مىندەتتەمەلەرىن ورىنداي الماسا, وندا ايىپ تولەيدى. قازىرگى ۋاقىتتا تابيعي مونوپوليالار جانە نارىقتى رەتتەۋ تۋرالى جاڭا زاڭ ازىرلەنىپ جاتقان كورىنەدى. سوعان سايكەس ءوندىرۋشى كاسىپورىندار مەن تۇتىنۋشىلار اراسىنداعى قا­رىم-قاتىناس, ءبىر-بىرىنە جاۋاپكەرشىلىگى جىكتەپ كورسەتىلەدى. اسىرەسە بۇل ەنەرگەتيكا سالاسى ءۇشىن ايرىقشا ماڭىزدى بول­ماق. مۇندا ءوندىرۋشى­لەر نەگىزىنەن مونوپوليستەر. ەندى ولار دا تۇتىنۋشىلار الدىندا ەسەپ بەرۋگە, ءوز جۇمىستارىن اشىق كور­سەتۋگە مىندەتتى بولماق. بۇل – ۇنەمگە, تيىمدىلىككە اپاراتىن جول. تۇتىنۋشىلاردىڭ تولەمى – تۇر­عىن ءۇي-كوممۋنالدىق قىزمەتتى جاق­سارتۋعا سالىنعان ينۆەستيتسيا. ونى كاسىپورىن مونوپوليستەر بارىنشا ءتيىمدى پايدا­لا­نىپ, ءوزىنىڭ دامۋىنا دا, تۇتىنۋ­شىلارعا كورسەتى­لەتىن قىز­مەتتى جاقسار­تۋعا دا جۇمساۋعا ءتيىس. پاۆلودارداعى كەڭەسكە قاتىسۋ­شى­­لار­دىڭ, جالپى ماماندار مەن كوم­­مۋنال­دىق قىزمەتتى ۇيىمداس­تى­رۋ­­شى­لاردىڭ پىكىرىنشە, تاريفتەر ءار­قا­­شان­دا وسە تۇسەدى. ونسىز بۇل قىز­مەت­تى جاق­سارتىپ, جاڭا دارە­جەگە كو­تەرۋ ءمۇم­كىن ەمەس. اڭگىمە سول ءتاريفتى ورىنسىز وسىرە بەرمەي, بەلگىلەنگەن تولەمدى وسى سالاعا بولىنگەن ينۆەستيتسيا رەتىندە پايدالانۋ قاجەت. سونى­مەن بىرگە تۇتىنۋشىلار دا ءوز تارا­پىنان قۋاتتى بارىنشا ۇنەمدى پايدالانۋ جاۋاپكەرشىلىگىن سەزىنۋگە ءتيىس. ونىڭ ءبىر جولى – ءارتۇرلى تاريف ءجۇ­يەسىن ەنگىزۋ. رەسۋرستاردى, قۋاتتى قا­لاي بولسا سولاي جۇمساۋ زامانى وتكەن. پاۆلودارلىق ەنەرگەتيكتەردىڭ تاجىريبەسى قۇپتاۋعا تۇرارلىق. ول بۇكىل ەلىمىزدە ءورىسىن تاپسا, يگى ءىستىڭ ناتيجەسى قوماقتانا تۇسەدى. ماماديار جاقىپ.