قىزبەل جانە قىزگەر

قىزبەلدىڭ قاراعان ادامعا قىرىق قۇبىلاتىن قيلى كەسكىنىن عافۋ اقىننىڭ اسەم ورنەكتى ولەڭ-جىرلارىنسىز ەلەستەتۋ ءمۇم­كىن ەمەس عوي.  ول ءوزىنىڭ «قىزبەل سۋرەتتەرى» دەپ اتالاتىن بالاۋسا باللاداسىن ءبىر دەمدە ات ۇستىندە جازىپ تاستاپتى. وندا ول اقسۋات باستاۋىش مەكتەبىندە مۇعالىم بولىپ جۇرسە كەرەك, ءبىر كۇنى ديرەكتور باتىرحان شالعىن­بە­كوۆكە «اعا, قىزبەل بويىن ارا­لاتىپ, كور­سەتشى», – دەپ جاتا جابىسادى عوي. «وندا نە ىستە­مەكسىڭ؟» دەيدى باستىعى. «ولەڭ جازايىن دەپ ەدىم», دەپ كۇبىر­لەي­دى تورسىق شەكە بوزبالا قوس جا­نا­رىنان وت شاشىپ. باكەڭ سول جاناردان سىر ۇقتى بىلەم, ەرتەڭىنە وزىنەن وزگە ەشكىمنىڭ تاقىمى تي­مەگەن سىلاڭ جورعا, جەلدەي ءجۇي­رىك قىزگەر اتىنا عافۋدى وتىر­عىزىپ, ءوزى باسقا كۇرەڭ تورىعا ءمىنىپ قىزبەلگە تارتىپ كەتەدى. بۇل ساپار مارقۇم باكەڭنىڭ ايتۋىنشا, ءۇش كۇنگە سوزىلسا كەرەك. ءومىرىنىڭ بۇكىل سانالى ءبو­لىگىن قوستاناي جاقتا وتكەرىپ, ۇس­تازدىق ماماندىعىنىڭ شاپاعىنا بولەنىپ دۇنيەدەن وزعان باكەڭ – سوڭىنا كوپ تاعىلىمدى ءسوز قال­دىرعان ادام. «قىزگەر دەسە, قىز­گەر ەدى-اۋ جانۋار! – باكەڭ ولە-ولگەنشە ۇزدىگىپ وتىرىپ ەسىنە الاتىن جان سەرىگى بولعان ءساي­گ ۇلىگىن ءاردايىم. –  قىزگەرگە كۇ­مىس ەردى سالىپ, عافۋدى قونجيت­تىم دا, كۇللى وتەي جايلاۋىن ارالاتىپ شىقتىم. مىنە, مىناۋ تاسقۇدىق دەيمىن, عافۋ اتتان سەكىرىپ تۇسە قالىپ, تىزەسىنە قاعا­زىن جايىپ جىبەرىپ سۇيكەكتەتە جونەلەدى. انە,  الدىمىزدا قۇت­تىباي بۇلاعى دەيمىن كۇنى بۇرىن ەسكەرتىپ.توڭىرەككە سۇزىلە قاراپ, ءوڭى وزگەرىپ كەتەدى دە جىن بۋ­عان­داي ەكى  يىعىن قيقاڭداتىپ, ءىش­تەي كۇبىرلەي جونەلەدى. داۋىستاپ اتىن اتاسام دا ەستىمەيدى, باق­سىداي الاڭ-بۇلاڭ قاراي سالادى, كەرەڭ دەرسىڭ تۇگە. قۇتتىباي بۇ­لا­عىنا اۋدەم جەر قالعاندا قىز­گەردەن سەكىرىپ ءتۇسىپ, جەتە­لەپ, ءتىپتى جانىعىپ كەتسىن. سول جولى جاز­عان «قۇتتىباي بۇلاعى» دەگەن ولەڭىنىڭ  ال­عاش­قى شۋماعىن جەر-جاھاندى كۇ­ڭىرەنتە ايتقا­نى­نىڭ كۋاسى بولعان­مىن: بالا كەزدەن بار ەدىڭ سەن, ءبىر بۇلاق, جولاۋشىنىڭ ارمانىنداي بۇلدىراپ. قىزبەل تاۋدىڭ بەلىن وراپ  اعۋشى ەڭ, جىبەك بەلبەۋ سەكىلدەنىپ سۋدىراپ, – دەپ اسەم تەڭەۋمەن باستالاتىن ول جىر. نە كەرەك, ءۇش كۇندە عافۋدى اپارماعان جەرىم جوق. سول ساپاردان سوڭ ونىڭ اتاقتى «قىزبەل سۋرەتتەرى» دەگەن باللاداسى تۋدى عوي... سول جىر­دىڭ شاپاعاتى بىلايعى ءومىرىن دە, ولەڭىن دە نۇرلاندىرسا كەرەك. ونى ءوزى ايتىپ وتىرادى. قازپي-گە ءتۇسۋ, تۇسپەۋى ەكى تالاي بولىپ تۇرعاندا رەكتوردىڭ الدىندا سول «قىزبەل سۋرەتتەرىن» سارناتا ءجو­نەلمەي مە؟ «دايىن اقىن ەكەنسىڭ, بالا. ءبىزدىڭ ينستيتۋتقا دا اقىن كەرەك», دەپ رەكتور جىميىپتى...» قايران عافاڭ قىزگەرگە ءمىنىپ ارالاعان سول قىزبەل ءوڭى­رىنىڭ سۇلۋلىعىن, جانعا جايلى ءجان­ناتتى اتىرابىن ۇنەمى تام­سانىپ اي­تىپ وتىراتىن. سونداي جان ىڭكارلىگىن بەرتىندە جازعان «قىز­بەل» دەگەن ولەڭىندە دە اڭسارلى كوڭىلمەن بىلايشا بىلدىرگەن. داريعا, قىزگەر قايدا, جاستىق قايدا؟ تاسالاپ, ات بايلاعان استىرت قايدا؟ قىرىقتىڭ قىرعا تىككەن بوز ۇيىنە, ون سەگىز تاعى دا ءبىر باس سۇقپاي ما؟ – دەگەن كوڭىل اڭساۋى قانداي نازىك ىرعاقتى! قىزىققا كەنەلتكەن قىزگەر  قايدا؟ قىزگەر اتسىز «قىزبەل سۋرەتتەرى» تۋماعان دا بولار, بالكىم؟! قايسار ءالىم.