ەندى, مىنە, ەلباسىنىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە, ودان كەيىن جاپاتارماعاي جەرگىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى شىعىپ, ويدى قوزعادى.
شىن مانىسىندە, بۇل ماقالا بىزدە ۇلتتىق يدەولوگيا جوق دەپ وزدەرىنشە پوپۋليزمگە بوي الدىرعان ادامدارعا بۇلت اراسىنان جارىپ شىققان نايزاعايداي اسەر ەتتى.
ماقالانىڭ ء«ححى عاسىرداعى ۇلتتىق سانا» تۋرالى ءى بولىمىندە «كۇن ساناپ وزگەرىپ جاتقان ءدۇبىرلى دۇنيەدە سانا-سەزىمىمىز بەن دۇنيەتانىمىمىزعا ابدەن ءسىڭىپ قالعان تاپتاۋرىن قاعيدالاردان ارىلماساق, كوش باسىنداعى ەلدەرمەن تەرەزەمىزدى تەڭەپ, يىق ءتۇيىستىرۋ مۇمكىن ەمەس» دەپ تۇجىرىمداعان ەلباسىمىز: «جاڭا تۇرپاتتاعى جاڭعىرۋدىڭ ەڭ باستى شارتى – سول ۇلتتىق كودىڭدى ساقتاي ءبىلۋ. ونسىز جاڭعىرۋ دەگەنىمىزدىڭ قۇر جاڭعىرىققا اينالۋى وپ-وڭاي», دەپ اشىعىن ايتادى.
«جاڭعىرۋ اتاۋلى بۇرىنعىداي تاريحى تاجىربيە مەن ۇلتتىق داستۇرلەرگە شەكەدەن قاراماۋعا ءتيىس. كەرىسىنشە, زامانا سىنىنان سۇرىنبەي وتكەن وزىق داستۇرلەردى تابىستى جاڭعىرۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتتارىنا اينالدىرا ءبىلۋ» دەپ ۇلتتىق كودتى ساقتاۋدىڭ دا جولىن كورسەتەدى ماقالا اۆتورى, جانە دە: «ەگەر جاڭعىرۋ ەلدىڭ ۇلتتىق-رۋحاني تامىرىنان ءنار الماسا, ول اداسۋعا باستايدى», دەپ تە ەسكەرتەدى ءارى.
«ۇلتتىق كودتى – ۇلت جادىناماسى» دەپ سيپاتتاعان ەلباسىنىڭ تۇجىرىمى بىزگە دە وي سالادى. قازاقتىڭ بىرىگۋ, ۇيىسۋ تاريحىندا ۇلتتىق كودىن جويۋدىڭ نەبىر قيتۇرقى اركەتتەرى جاسالىندى. كەزىندەگى قىتاي-موڭعول شاپقىنشىلىعىنا توتەپ بەرگەن ۇلتىمىز كەيىنگى پاتشالىق رەسەي مەن كەڭەستىك داۋىردە ۇلتتىق جادىنان اجىراي جازدادى. مىسالى, پاتشالىق رەسەي ءبىزدىڭ تاريحىمىزدى جوققا شىعارىپ, «بۇراتانا» ساناسا, كەڭەس وكىمەتى ء«تۇرى سوتسياليستىك, مازمۇنى ۇلتتىق» دەگەن جەلەۋمەن مىڭداعان جىل بويى قالىپتاسقان سالت-ءداستۇرىمىز بەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدىڭ تۇبىنە جەتپەكشى بولدى. «حالىقتار لابوراتورياسى» دەپ ەلىمىزدىڭ شەتتەن نەبىر ۇلت پەن ۇلىستى كۇشتەپ كوشىرىپ اكەلىپ, ۇلتىمىزدى, ءدىلىمىزدى, ءدىنىمىزدى ءتىلىمىزدى جويىپ جىبەرۋگە شاق قالعان جوق پا؟
راس, ءتاڭىرى سىيلاعان تاۋەلسىزدىك تۇتاس حالىقتىڭ ەسىن جيعىزىپ, ساناسىنا – ۇلتتىق كودتىڭ جادىن ەنگىزدى. الايدا, كوپۆەكتورلى ساياساتتى اسىرە پايدالانۋ – ۇلتتىق كودتى ساقتاۋدا تاعى قاۋىپ ءتوندىردى. باتىسقا ەسسىز ەلىكتەۋشىلىك, تەلەديدارداعى ماعىناسىز سەريالدار, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەردى مانسۇقتاۋ ءبىزدىڭ سانا-سەزىمىمىزگە سەلكەۋ تۇسىرە باستاعانىن مويىنداۋ قاجەت. ەرەسەكتەر كىتاپ وقىماي, ينتەرنەتكە تەلمىرەتىندى شىعاردى. ادامدى ازعىراتىن الەۋمەتتىك جەلىلەرگە جاسوسپىرىمدەر ەلىگەتىن بولدى. زورلىق-زومبىلىققا, ۇياتسىزدىققا بەيىمدەيتىن شەتەلدىڭ تەلەسەريالدارى وي-سانانى وزگەرتۋ ۇستىندە. وعان قارسى وتاندىق پاراساتتى فيلمدەر نەكەن-ساياق. تەلەديدار انشىلەردىڭ ەرمەگىنە اينالدى. شىن قاھارماندار ەكراننىڭ سىرتىندا قالدى.
بۇدان شىعاتىن جول قالاي؟ ەلباسى «تۋعان جەر» باعدارلاماسىنان بولەك «قازاقستاننىڭ قاسيەتتى رۋحاني قۇندىلىقتارى» جوباسىن جەدەل جاساپ شىعارۋدى تاپسىرىپ, جات يدەولوگيالارعا «ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز ارقىلى عانا توتەپ بەرەمىز» دەپ توتە جولدى نۇسقايدى. جانە دە «جاھانداعى زاماناۋي قازاقستاندىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋدىڭ جوباسىن» جاساۋدى تاپسىردى. اقىرىندا الەم «قازاقستاندى قارا التىنىمەن ەمەس, مادەنيەتى باسەكەگە قابىلەتتى ەل جانە سول مادەني جەتىستىگىمىزبەن تانۋى ءتيىس», دەيدى.
كۇنى كەشە عانا حالىق ءانى «دايديداۋمەن» الەمدى مويىنداتقان ديماش قۇدايبەرگەن ارقىلى الەم قازاق مادەنيەتىن تانىدى. مەنىڭ پىكىرىمشە, مادەني-رۋحاني جاڭعىرتۋدىڭ باسىندا وزبەكالى جانىبەكوۆ, ءىلياس وماروۆ سياقتى سۇڭعىلا مەملەكەتتىك كوشباسشىلار تۇرۋى كەرەك.
قاراڭىزشى, كۇنى كەشە عانا ەكرانعا جول تارتقان رۇستەم ابدىراشەۆتىڭ «قازاق ەلى» كوپ سەريالى ءفيلمى جۇرتشىلىقتىڭ ءىلتيپاتىنا يە بولدى ەمەس پە؟ سوعان قاراعاندا, قازاق مادەنيەتىن شىرقاۋ شەگىنە شىعاراتىن تۇلعالاردى شەتتەن ىزدەمەي, ءوز الەۋەتىمىزدى پايدالانعان ورىندى.
وسىنىڭ بارلىعى, سايىپ كەلگەندە, ۇلتتىق كودتى ساقتاپ, جاڭعىرتۋدى جەدەلدەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەرى حاق. سوندا عانا ءبىز: ء«بىرتۇتاس ۇلت بولۋ ءۇشىن بولاشاققا نىق قادام باساتىن بولامىز». سول ارقىلى – الەمدەگى ەڭ دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلارىمىز انىق.
ساۋلەمباي ابسادىق ۇلى,
رەسپۋبليكالىق «اسىل مۇرا» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى
جامبىل وبلىسى,
تالاس اۋدانى
