جولداۋداعى نەگىزگى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ادامي كاپيتال ساپاسىن جاقسارتۋ ماسەلەسى اتاپ كورسەتىلگەن. بۇل باعىت بويىنشا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ءرولىن وزگەرتۋ ارقىلى ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ جاڭا مودەلىن جاساقتاۋعا, سىني ويلاۋ قابىلەتىن جانە ءوز بەتىمەن ىزدەنۋ داعدىلارىن دامىتىپ, IT-ءبىلىمدى, قارجىلىق ساۋاتتىلىقتى قالىپتاستىرۋعا باسا كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. سونىمەن قاتار, ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا ەلەمەنتتەرىنە كىرەتىن اۆتوماتتاندىرۋ, روبوتتاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, «اۋقىمدى مالىمەتتەر» الماسۋ, تاعى باسقا مىندەتتەر نازارعا الىنعان.
بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاننىڭ ءبىلىمى مەن عىلىمى دۇنيەجۇزىلىك كەڭىستىككە ەنۋى ءۇشىن ەلىمىزدەگى ءبىلىم بەرۋدى دەموكراتيالاندىرۋعا جانە وقىتۋ جۇيەسىنە جاڭا تالاپتار قويىلۋدا. ياعني, ادامدار ءبىر ەلدەن ەكىنشى ەلگە بارىپ وقىپ, ەڭبەك ەتۋدە, عىلىمي ۇجىمدار بىرىگىپ, ورتاق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلۋدە.
تەحنولوگيالار ءبىزدىڭ ءومىرىمىزگە ۇلكەن جىلدامدىقپەن ەنۋدە. بۇل ءۇردىستى توقتاتۋ ەندى ءمۇمكىن ەمەس. ويلاۋ مەن جۇمىس ءىستەۋ ءتاسىلىمىزدى قايتا قۇرا وتىرىپ, تەحنولوگيالار ادامداردى تولىعىمەن وزگەرتۋدە. ءبىلىم سالاسى دا كوپ وزگەرىستەرگە ۇشىراپ, كوپ جاعدايدا تەحنولوگيالىق جاڭاشىلدىقتارعا بايلانىستا داميدى دەپ بولجانۋدا.
«Moodle» جوباسى تەگىن جانە وقۋشىلاردىڭ قاۋىمداستىق قۇرۋىنا كومەك بەرەدى. ول 20 مىڭنان استام سايتتاردى قۇراپ, 820 مىڭ وقىتۋ كۋرستارىن ۇسىنادى. سونىمەن قاتار, ورتا ءبىلىم سالاسىندا وزىق تەحنولوگيالاردىڭ جەتىستىگى بولىپ تابىلاتىن ە-learning جانە Smart-learning جۇيەسى مۇعالىم مەن وقۋشى قارىم-قاتىناسىنىڭ مۇلدەم جاڭاشا ءتۇرىن قالىپتاستىرادى. ياعني, تاياۋ بولاشاقتا ءسىزدىڭ بالاڭىز ءۇيدە, كومپيۋتەردىڭ الدىندا وتىرىپ-اق, مۇعالىمنىڭ جاڭا ساباقتى ءتۇسىندىرگەن بەينەدارىسىن تىڭداپ, تاپسىرمالارىن ورىنداپ, عالامتور ارقىلى جاۋابىن جىبەرىپ وتىراتىن بولادى. E-learning – ينتەرنەت پەن مۋلتيمەديا كومەگىمەن وقۋ دەگەن ءسوز. اعىلشىن ءتىلىنەن اۋدارماسى «ەلەكتروندى وقىتۋ». ەلەكتروندى وقىتۋدىڭ ءتۇپكى ناتيجەسى – «اقپاراتتىق قوعامدى» قالىپتاستىرۋ.
كەز كەلگەن قاجەتتى ءبىلىمدى قوعامنىڭ كەز كەلگەن مۇشەسىنە الەمنىڭ كەز كەلگەن نۇكتەسىندە, كەز كەلگەن ۋاقىتتا الۋىنا مۇمكىندىك جاسالعان بولسا, ونداي قوعامدى «اقپاراتتىق قوعام» دەپ اتاۋعا بولادى. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە اقپاراتتىق قوعام تولىق قالىپتاسقان جوق. سوندىقتان, سمارت وقىتۋعا ارنالعان مۇلدە جاڭا فورماتتاعى وقۋلىقتاردى, ءدالىرەك اتاساق, ءماتىن, سۋرەت, ۆيدەو, انيماتسيا, ت.ب. قازىرگى كۇندە ءبىز بىلمەيتىن مۇمكىندىكتەردى قامتيتىن سمارت تەحنيكالارعا ءسۇيەنەتىن كىتاپتاردى جاسايتىن پەداگوگتەردىڭ قىزمەتىن كۇشەيتۋ كەرەك.
ەگەر E-learning جانە SMART-learning ۇدەرىستەرى ەلىمىزدىڭ مەكتەپتەرىنە ەنگىزىلەتىن بولسا, وندا ونى تەز ۇيرەنۋ ءۇشىن دەرەۋ لاتىن گرافيكاسىنا كوشۋ قاجەتتىلىگى دە تۋىندايدى. ويتكەنى, تەك كومپيۋتەر, سمارت قانا ەمەس, الەمدە كەڭىنەن تارالىپ, ودان ءارى دامىپ جاتقان عالامتور, ءموبيلدى تەلەفوندار, جەرسەرىكتىك تەلەديدارلار جانە تاعى باسقا دا الەمدىك اقپاراتتىق كەڭىستىكتەگى تەحنولوگيالاردا لاتىن گرافيكاسى ۇستەمدىك ەتۋدە. ونىڭ ۇستىنە لاتىن گرافيكاسى قازىرگى تاڭدا دۇنيە ءجۇزى بويىنشا كەڭ قولدانىلاتىن جازۋ جۇيەسى رەتىندە دە تانىلىپ وتىر. وسى تۇرعىدان العاندا قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن الىپبيىنە كوشۋى ءبىر جاعىنان, قازاق ءتىلىنىڭ الەمدىك اقپاراتتىق كەڭىستىككە ەركىن ەنۋىنە, ەكىنشى جاعىنان, قازاقستانداعى اقپاراتتىق جانە كوممۋنيكاتيۆتىك تەحنولوگيالاردىڭ كەڭ تارالۋىنا, دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
ءبىلىمنىڭ نەگىزگى ىرگەتاسى جاڭا ءتيپتى مەكتەپتەردە قالاناتىنى ءبارىمىزگە بەلگىلى. سول سەبەپتى ءبىلىم بەرۋ وشاقتارى بالاعا دەگەن كوزقاراس پەن قارىم-قاتىناستا بالانى وبەكت دەپ قاراماي, ونى دامۋشى تۇلعا رەتىندە قابىلداپ, وقۋ-تاربيە جۇمىسىنا وسىعان لايىق وزگەرىستەرگە ساي پەداگوگيكالىق تەحنولوگيانى ەنگىزۋ قاجەت. ءبىلىم بەرۋ مەن ءبىلىم الۋداعى جاڭا ءتاسىلدەر ارقىلى وقىتۋدا وقۋشىلار بۇرىنعىداي تەك تىڭداپ ءجانە كوشىرىپ قانا قويماي, بەلسەندى ارەكەتتەر اتقارادى. جاڭا تەحنولوگيا ارقىلى بالا ءبىلىم الۋمەن قاتار, ءوز بەتىنشە شەشىم قابىلداۋعا داعدىلانادى. جەكە تۇلعانىڭ قالىپتاسۋى – بۇل ۇنەمى رۋحاني تولىعۋ, دارالىقتى, ينتەللەكتىلىكتى, ىشكى جانە سىرت-
قى جالپى جانە كاسىبي ءمادەنيەتتى مەڭگەرۋ دەگەندى ءبىلدىرەدى. ءبىلىم سالاسىنداعى بۇل جاڭاشىلدىق ەۋروپانىڭ كەيبىر مەكتەپتەرىندە باستالىپ تا كەتتى. ماسەلەن, دانيانىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى, ءبىرىنشى كەزەكتە, تاۋەلسىز تۇلعا تاربيەلەپ شىعارۋعا باعىتتالعان. جانە بۇل بوس ءسوز ەمەس. دانيانىڭ ءبىلىم زاڭىندا باستاۋىش مەكتەپ ءبىلىمى نەگىزگى ءىلىم مەن ادەتتەردى ۇيرەتىپ قانا قويماي, وقۋشىلاردىڭ جەكە قابىلەتتەرىن دامىتۋى كەرەك ەكەنى جازىلعان. مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم وردالارىنىڭ (بالاباقشا مەن دايىندىق سىنىپتارى) الدىندا بىرنەشە ماقسات تۇرادى: بالانىڭ سوزدىك قورىن كەڭەيتۋ, مەكتەپ ەرەجەلەرىمەن تانىستىرۋ, ءتوزىمدى بولۋعا ۇيرەتۋ جانە قوعامدا تولىققاندى ءومىر سۇرۋگە دايىنداۋ. مەكتەپتەردە وقۋشىلاردى ءوز بەتىنشە اقپارات تاپقانى ءۇشىن دەرەككوزدەردى ساراپتاعانى ءۇشىن ماداقتايدى. وقۋشىلاردى پايىمدارعا كۇمان كەلتىرىپ, ءوز بەتىنشە پىكىر قالىپتاستىرۋعا ءۇيرەتەدى, وسىلايشا ولاردى ءوزىن سىيلاۋعا جانە ءوزىن تۇلعا رەتىندە سەزىنۋگە تاربيەلەيدى. قوعام ءۇشىن رۋحاني دامىعان جاڭا تۇلعانى قالىپتاستىرادى.
فيندەردىڭ ءبىلىم جۇيەسىندە, لوگوريفم نەمەسە دومنا پەشىنىڭ قۇرىلىمى بالاعا قاجەت دەپ سانالماسا, ول وقىتىلمايدى. ونىڭ ورنىنا بالالار كىشكەنتايىنان باستاپ پورتفوليونىڭ, كەلىسىم-شارتتىڭ, بانك كارتاسىنىڭ نە ەكەنىن ءبىلىپ وسەدى. بالا كۇنىنەن مۇراعا قالعان دۇنيە مەن بولاشاقتا تاباتىن تابىسىنان سالىقتىق پايىزىن ەسەپتەي بىلەدى. ينتەرنەتتەگى ۆيزيتكا-سايتتى جاساۋدى ۇيرەنىپ, ءبىرنەشە رەت ارزانداتىلىپ قويىلعان تاۋاردىڭ سوڭعى قۇنىن شىعارا الادى. ياعني, بالالاردى تۇلعا رەتىندە ءوز-ءوزىن ەرتە كەزدەن باستاپ قالىپتاستىرۋعا ماشىقتاندىرادى. بۇل دا رۋحاني قالىپتاسقان تۇلعانىڭ ءبىر بەلگىسى دەپ ءتۇسىنەمىن. فيندەردىڭ پايىمداۋىنشا, مەكتەپتە بالا ەڭ باستى ءنارسە: ءوزىنىڭ جارقىن بولاشاعىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن دەربەس ويلانۋعا, ومىرىنە قاجەت ءبىلىمدى ءوز ەڭبەگىمەن جيۋعا ۇيرەنۋى كەرەك.
ال بىزدە شە؟ ءبىلىم سالاسى بويىنشا سوڭعى ۋاقىتتاردا ءبىرشاما جۇمىستار اتقارىلۋدا. باستاۋىش, نەگىزگى جانە جالپى ورتا ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارى, باستاۋىش ءجانە نەگىزگى مەكتەپ ءۇشىن تيپتىك وقۋ باعدارلامالارى جاڭادان جاسالدى. بىلتىرعى جىلدان باستاپ جاڭارتىلعان مازمۇنداعى باعدارلامالار بويىنشا باستاۋىش سىنىپتار وقىتىلا باستادى. قازىرگى كەزەڭدە مەكتەپتىك ءبىلىم جۇيەسى بازالىق وقۋلىقتارعا كوشۋدە. سونداي-اق, وقۋلىقتاردى ونلاينعا كوشىرۋ مۇمكىندىگى پايدا بولادى. الداعى ۋاقىتتا مەكتەپكە دەيىنگى بالالاردىڭ بارلىق ارىپتەر مەن سانداردى ءبىلىپ, 1-سىنىپقا تولىق دايىن بولىپ بارۋى ءۇشىن قاناتقاقتى مەكتەپتەر مەن بالاباقشالاردا 0-سىنىپ اشىلادى. بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك ءتىلدەردى جىلدام وقىتاتىن ءۇلگىلەر بويىنشا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءتىل رەتىندە وقىتۋ ءادىستەمەسى جاڭارتىلدى. ەندى جاڭا وقۋ جىلىنان باستاپ قازاق ءتىلىن دەڭگەيلەپ وقىتۋ ءادىسى بىرتىندەپ ەنگىزىلە باستايدى, بۇنداي ءادىس – قازاق ءتىلىن شىن مانىندە تەرەڭ بىلۋگە اكەلۋى ءتيىس. ال اعىلشىن تىلىندە وقىتۋدى ايتاتىن بولساق, ارينە, ءبىرىنشى ماماندار دايىنداپ الۋ كەرەك. قازىرگى ۋاقىتتا ءپان مۇعالىمدەرى تىلدىك كۋرستاردان ءوتىپ, وزدەرىنىڭ بىلىمدەرىن تەرەڭدەتۋدە. كومپيۋتەر جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار ارقىلى جاسالىپ جاتقان وقىتۋ پروتسەسى وقۋشىنىڭ جاڭاشا ويلاۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرىپ, ولاردى سەرىكتەستىك ادىسپەن جوبالار قۇرۋ مەن جاڭالىقتار اشۋعا ىنتالاندىرىپ, ناتيجەسىندە وزدەرىنىڭ كاسىبي الەۋەتتەرىنىڭ قالىپتاسۋىنا جول اشۋ قاجەت.
الداعى ۋاقىتتا بولاشاق ءبىلىمنىڭ اجىراماس بولىگى مىنالاردان تۇرادى: 3د پرينتەرلەر مەن 3د مودەلدەر, ەكراندالعان تسيفرلى پارتالار, بۇكىل قابىرعانى الىپ تۇراتىن پروەكتورلىق مودەلدەر, ساندىق كوزىلدىرىكتەر, گولوگرافيا, نەيروينفورماتيكا جانە تاعى باسقالار. داپتەرلەر بولسا وقۋ ءۇردىسىنەن الىنىپ تاستالۋى عاجاپ ەمەس. ال مەكتەپتەردەگى ءبىلىمدى وسىنداي ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋ ءۇشىن ءالى دە بولسا, مەملەكەت بەينە-انيماتسيا, ساراپشىلارمەن سۇحبات, ماتەماتيكالىق مودەلدەۋدەن تۇراتىن وقۋ باعدارلامالارىنا گرانتتاردى كوبىرەك ءبولىپ, جاڭا ماماندىقتاردىڭ دا سانىنىڭ كوبەيتىلۋى ءتيىس دەپ ويلايمىن.
سونىمەن قاتار, مەكتەپتەگى ءبىلىم ساپاسىن جوعارىلاتۋدا «وقۋ لاگەرلەرى» زور ءرول اتقارا الادى. ياعني, بولاشاقتا تاڭداعان ماماندىعى بويىنشا وقۋشىلاردان ماتەماتيكا, ادەبيەت, تاريح, ءتىل جانە تاعى باسقا دا ءپاندەردىڭ نەگىزىندە وقۋ لاگەرلەرىن جاساقتاپ, وعان دۋالدى جۇيە بويىنشا تاربيەشىلەر رەتىندە ستۋدەنتتەردى جىبەرۋ كەرەك.
ءبىز ءبىلىم مەن داعدىلاردى ۇنەمى جاڭارتىپ وتىراتىن كەزەڭگە اياق باسىپ وتىرمىز. ال بۇل دەگەنىمىز ادامداردىڭ ءاردايىم ءوز بەتىنشە وقۋ قابىلەتىن قالىپتاستىرۋدى تالاپ ەتۋ بولىپ تابىلادى.
بولاشاقتا قاشىقتان ءبىلىم بەرۋ ادىستەرى بەلسەندى تۇردە قولدانىسقا ەنىپ, ءتىپتى مەكتەپكە بارۋ مىندەتتىلىگى جويىلۋى دا عاجاپ ەمەس. وسىعان بايلانىستى وقۋشىلاردىڭ قاشىقتان وقىتۋعا قاتىسۋىنىڭ جۇيەسى جاسالادى. مىسالى, ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكى پروفەسسورى سەباستيان ترۋن مەن پيتەر نورۆيگ وتكەن كۇزدە جاساندى ينتەللەكت بويىنشا ساباعىن ونلاين
تۇردە وتكىزگەندە, كۋرسقا الەمنىڭ 200 ەلىنەن 160 000 ادام ءتىركەلگەن. ترۋن مەن نورۆيگتىڭ تۇجىرىمى بويىنشا, 2050 جىلعا دەيىن جەر بەتىندە بار-جوعى 10 ۋنيۆەرسيتەت قالۋى مۇمكىن. ولار ءبىر مەزەتتە ميلليونداعان ستۋدەنتتى وقىتا الاتىن بولادى. قازىردىڭ وزىندە ءوز لەكتسيالارىن YouTube نەمەسە iTunes-كە جاريالايتىن ءبىلىكتى وقىتۋشىلار مەن پروفەسسورلاردىڭ سانى كۇننەن كۇنگە ارتۋدا.
بۇگىنگى وقۋشى, ەرتەڭگى ستۋدەنت جان-جاقتى دامىعان بولۋى كەرەك. سوندا عانا ول ەڭبەك نارىعىنداعى سۇرانىستى قاناعاتتاندىرادى. مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ جاس جەتكىنشەككە ەڭبەك نارىعىندا تاباندى تۇردە باسەكەگە تۇسە الاتىنداي نەگىز جاسالۋى ءتيىس.
داريا قوجامجاروۆا,
تاراز مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى,
ۇعا كوررەسپوندەنت-مۇشەسى,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
