وتىرىستى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى, زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءابدىروۆ ءجۇرگىزدى. ال زاڭعا قاتىستى وزگەرىستەرمەن ادىلەت ءمينيسترى مارات بەكەتاەۆ تانىستىردى.
زاڭ جوباسى بويىنشا وزگەرىستەر سەگىز كونستيتۋتسيالىق زاڭعا ەنگىزىلەدى («سايلاۋ تۋرالى», «پارلامەنت جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسi تۋرالى», «رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋم تۋرالى», «ۇكىمەت تۋرالى», «پرەزيدەنت تۋرالى», «كونستيتۋتسيالىق كەڭەس تۋرالى», «تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى تۋرالى», «سوت جۇيەسى مەن سۋديالاردىڭ ءمارتەبەسى تۋرالى»).
ادىلەت ءمينيسترى: «پرەزيدەنت تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا پرەزيدەنتتىڭ وكىلەتتىكتەرى كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەرگە سايكەس كەلتىرىلەدى. اتاپ ايتقاندا, پرەزيدەنت پارلامەنت ءماجىلىسىمەن كونسۋلتاتسيالاردان كەيىن پرەمەر-مينيستر ەنگىزگەن ۇسىنۋمەن ۇكىمەت مۇشەلەرىن قىزمەتكە تاعايىندايدى. سونىمەن قاتار, پارلامەنت دەپۋتاتتارى كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن ءتارتىپپەن (57-باپ, 6-تارماقشا) ۇكىمەت مۇشەسىن قىزمەتىنەن بوساتۋ تۋرالى ءوتىنىش جاساعان جاعدايدا, پرەزيدەنت ونى قىزمەتىنەن بوساتادى. «پرەزيدەنت تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭنان پرەزيدەنتتىڭ كەلەسى زاڭ شىعارۋ فۋنكتسيالارى الىنىپ تاستالادى: زاڭ كۇشى بار جارلىقتار شىعارۋ, زاڭ جوباسىن شۇعىل دەپ جاريالاۋ, ۇكiمەتكە زاڭ جوباسىن ءماجiلiسكە ەنگiزۋدi تاپسىرۋ جانە ۇكىمەت اكتىلەرىنىڭ كۇشىن جويۋ. «تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ «ەلباسى» رەتىندەگى اتاۋى مەن ءمارتەبەسىنە قاتىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى», دەپ تاراتىپ ءتۇسىندىردى.
«پارلامەنت جانە ونىڭ دەپۋتاتتارىنىڭ مارتەبەسi تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭ جاڭا جيىرما ەكى دە ءبىر (22-1) بابىمەن تولىقتىرىلادى. ول ۇكىمەت ءمۇشەلەرى كانديداتۋرالارىن ءماجىلىسپەن كەلىسۋ ءتارتىبىن انىقتايدى. كونسۋلتاتسيالار ءماجىلىستىڭ ءتيىستى تۇراقتى كوميتەتتەرىندە وتەتىن بولادى. ءتيىستى كانديداتۋرالاردى پرەمەر-مينيستر نەمەسە ول وكىلەتتىك بەرگەن لاۋازىمدى تۇلعا ۇسىنادى. ءاربىر تالقىلاناتىن كانديداتۋرا جونىندە ءماجىلىستىڭ ءتيىستى كوميتەتى قورىتىندى شىعاراتىن بولادى.
«ۇكىمەت تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا, كونستيتۋتسيالىق تۇزەتۋلەرگە سايكەس, ۇكىمەت قۇرامىنا كىرمەيتىن ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردى جويۋ بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزىلەدى. سونىمەن قاتار, ۇكىمەتتىڭ پرەزيدەنت پەن پارلامەنت اراسىنداعى قارىم-قاتىناسىن رەتتەيتىن نورمالار بەكىتىلەدى. ۇكىمەت پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ وكىلەتتىك مەرزىمى اياقتالعانشا قىزمەت ەتەدى جانە جاڭادان سايلانعان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الدىندا وكىلەتتىگىن توقتاتادى. «سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭدا سايلاۋشىلار مەن سايلاۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ ماقساتىندا تۇزەتۋلەر كوزدەلگەن.
سونىمەن قاتار, مينيستر پرەزيدەنتتىككە كانديداتقا قويىلاتىن قوسىمشا تالاپتار ەنگىزىلگەنىن مالىمدەي كەلىپ, بىلاي دەپ اتاپ ءوتتى. ولار:
- مەملەكەتتىك قىزمەتتە نەمەسە سايلاناتىن مەملەكەتتىك لاۋازىمداردا كەمىندە 5 جىل ءتاجىريبەسىنىڭ بولۋى,
- مىندەتتەرىن ورىنداۋعا كەدەرگى بولاتىن اۋرۋلاردىڭ جوقتىعىن راستاۋ (ول ءۇشىن مەديتسينالىق كۋالاندىرۋ وتەدى).
باياندامادان كەيىن مينيستر دەپۋتاتتاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
زاڭ جوباسىنىڭ تانىستىرىلىمىنا مەملەكەتتىك ورگاندار مەن پارلامەنتتىك ەمەس ساياسي پارتيالاردىڭ, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى مەن ساياساتكەرلەر جانە ساراپشىلار قاتىستى.
نۇرلىبەك دوسىباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
