بىلىكتى ۇستاز – ساپالى ءبىلىم نەگىزى

مەكتەپتەگى باستى تۇلعا مۇعالىم ەكەندىگى بەلگىلى. ءتىپتى قازىرگى تەحنولوگيالار ەرەكشە دامىعان زاماننىڭ وزىندە ءبىلىم ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋدەگى مۇعالىم ءرولىن ەشنارسەمەن اۋىستىرۋعا بولمايتىندىعىن حالىقارالىق تاجىريبەلەر  كورسەتىپ وتىر. دەمەك, مۇعالىم بىلىكتىلىگى, بۇل  ەلىمىزدىڭ بۇكىل ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن العا باستىرىپ, ونى زامان تالابىنا ساي ەتىپ قۇرۋدىڭ نەگىزگى العىشارتى, باستى كەپىلدىگى بولىپ تابىلادى. ءبىلىمدى ۇرپاقتى, باسەكەگە قابىلەتتى مامانداردى ءبىلىمدى مۇعا­لىمدەر, جان-جاقتى كەمەل ۇستازدار عانا تار­بيەلەپ شىعا الادى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ بۇگىنگى جىلدان-جىلعا العا باسقان قوعامى­مىز­دىڭ ەڭ  كوكەيكەستى مۇراتتارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىرعان ءبىلىمدى پەدوگوگ كادرلاردى ازىرلەۋ جانە قالىپتاستىرۋ ماسەلەلەرى, سونىڭ ىشىندە ۇستازدار بىلىكتىلىگىن جۇيەلى ارتتىرىپ وتىرۋ جولدارى وسى اپتادا وتكەن ۇكىمەت وتىرىسىندا جان-جاقتى تالقىلاندى. وسى تالقىلاۋلار بارىسىندا ەندىگى ۋاقىتتا وسى ءىستىڭ جاڭا جۇيەسى ەنگىزىلىپ, قالىپتاستىرى­لاتىندىعى بەلگىلى بولدى. ال بۇل دەگەنىڭىز, ۇزاق جىلداردان بەرى بىرتە-بىرتە جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان ەلىمىزدىڭ ءبىلىم سالاسىنداعى رەفورمالىق شارالاردى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ دەگەن ءسوز.

اتالعان ماسەلە جونىندە بايانداما جاساعان ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى باقىتجان جۇما­عۇلوۆ پەن «نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەرى» اق باسقارما ءتورايمى كۇلاش شامشيدەنوۆا مينيسترلىك پەن اكتسيونەرلىك قوعام بىرلەسە وتىرىپ ازىرلەگەن مۇعالىمدەر بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ تۇجىرىمدامالىق جوباسىن ورتاعا سالدى.

بۇل تۇجىرىمداما جوباسى پەداگوگ كادر­لاردى ازىرلەۋ ىسىنە قاتىسى بار مەكتەپتەن باستاپ, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باكالاۆرلىق, ماگيسترلىك ساتىلارىن جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىمىن كوتەرۋ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جۇيەلەرىن, سونىمەن قاتار جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ ساپالىق دەڭگەيىن تەگىس قامتىماق. ياعني جوبانى ازىرلەۋشىلەر بۇكىل ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ءتيىستى ساتىلارعا بولە وتىرىپ, ۇستازدار ساپاسىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە سان ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا كەشەندى تۇردە كەلگەن. مۇنى تۇجىرىمداما جوباسىن ازىرلەۋدىڭ جۇيەلى دە ءتيىمدى قىرى دەپ اتاپ كورسەتۋگە ابدەن بولاتىنداي.

جوبانى ازىرلەمەس بۇرىن پەداگوگ كاد­ر­لار­دى دايارلاۋ مەن ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتى­رۋدا جوعارى ناتيجەگە جەتكەن فينليانديا, ۇلى­بريتانيا, سينگاپۋر, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا جانە اقش سەكىلدى ەلدەردىڭ تاجىري­بەلەرى جان-جاقتى زەرتتەلىنگەن. سونىمەن قاتار, تۇ­جى­رىمدامانى ازىرلەۋ ىسىنە بىرقاتار بىلىكتى شەتەلدىك ساراپشى ماماندار دا تارتىلعان. وسىنىڭ نەگىزىندە ەلىمىزدەگى پەداگوگ كادر­لار­دى ازىرلەۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ جۇيەلەرىنىڭ كەمشىلىكتەرى شى­نايى تۇردە تال­دانىپ, ولاردى دۇرىس جولعا قويۋدىڭ ءادىس-تا­سىل­دەرى مەن باعىتتارى ايقىن­دالعان. مۇنىڭ ءبارى تۇجىرىمداما جوباسىنا ەنگىزىلگەن. ەندى ءبىز وسى ماسەلەلەرگە جەكە-جەكە توقتالىپ كورەيىك.

پەداگوگ كادرلاردى ازىرلەۋ

قازىرگى كۇنى ەلىمىزدەگى مۇعالىمدەردى ازىرلەۋ ىسىمەن 23 ماماندىق ءتۇرى بويىنشا 85 جوعارى وقۋ ورنى شۇعىلدانادى. ولاردىڭ 7-ەۋى ۇلت­تىق, 23-ءى مەملەكەتتىك, 55-ءى جەكەمەنشىك جوعارى وقۋ ورىندارى.

وسىلاردىڭ بارلىعىندا ەلىمىز بويىنشا جىلىنا 34 مىڭعا جۋىق مۇعالىم ازىرلەنەدى. جالپى وقىپ جاتقانداردىڭ سانى 106 مىڭ ادام. ال ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى ەڭ ءارى كەتكەندە جىلىنا 10 مىڭعا جۋىق كادردى جۇمىسقا قابىلدايدى. سونىڭ ىشىندە ەلۋدەن استام جە-كەمەنشىك جوعارى وقۋ ورنىنىڭ 35-ءى ەڭ ءارى كەتكەندە 10 ءپان بويىنشا عانا مۇعالىمدەر ازىر­لەيدى. مىنە, رىنوكتا سۇرانىس جوق باسى ارتىق مامانداردىڭ قالاي پايدا بولاتىن­دىعىن وسى تالداۋدان-اق كورۋگە بولادى.

باكالاۆر دەڭگەيىندەگى وقىتۋشىلاردى ازىر­لەۋ­گە بەرىلەتىن مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ كولەمى 8 375 ادامدى, ال ماگيسترانتتاردى ازىرلەۋدەگى مەملەكەتتىك تاپسىرىس كولەمى 720 ادامدى قۇرايدى. (ياعني ماگيسترلار ازىرلەۋ ىسىنە كوپ كوڭىل بولىنبەي كەلگەندىگى بايقالادى). ولاردى ازىرلەيتىن پە­داگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى مۇ­­عالىمدەردىڭ سانى – 9 175. ولاردىڭ 1 643-ءى نەمەسە 18 پايىزى عانا شەت تىلىندە سويلەي الادى.

پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارىنداعى پرو­فەس­سورلىق-وقىتۋ­شىلار قۇرامىنىڭ 29,9 پا­يىزىندا عانا عى­لىم دوكتورى جانە كان­ديداتى عىلىمي اتاق­تارى بار. پەداگو­گي­كالىق وقۋ ورىندا­رى­نىڭ قازىرگى جاع­دايى حالىق­ارالىق تالاپتارمەن سايكەس كەلمەيدى.

سونىمەن, قورىتا ايت­قاندا, پەداگوگي­كا­لىق وقۋ ورىندارى شى­­عا­­راتىن تۇلەكتەر­دىڭ ءبىلىم جونىندەگى ازىرلىگى ەلىمىزدىڭ قا­زىرگى ەكو­نو­مي­كالىق دامۋ قار­قى­نىنا, سونى­مەن قا­تار, ەڭ باستىسى, قا­زاقستان مەكتەپتەرى قاجەت ەتىپ وتىرعان ءبىلىم بەرۋ ساپاسىنا ساي­كەس ەمەس.

مىنە, وسى جاع­داي­دى تۇبەگەيلى وزگەر­تۋ ءۇشىن ءبىلىم جانە عى­لىم مينيسترلىگى تا­راپىنان بىرقاتار جۇ­يە­لى شارالاردى ەنگىزۋ جونىندە ۇسىنىس جاسا­لىپ وتىر. بۇل قانداي شارالار؟

ءبىرىنشى. پەدا­گوگي­كالىق جوعارى وقۋ ور­نىنىڭ ابيتۋريەنتىنە وقۋعا تۇسەر الدىندا ونىڭ ازىرلىگى جونىندە قويىلاتىن تالاپتى, سونىمەن قاتار وسى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتىنە قويىلاتىن ستاندارتتىق تالاپتى ايقىنداۋ. ابيتۋريەنتتىڭ وسى ءبىلىم سالاسىنا پسيحولو­گيالىق ازىرلىگىن, پەداگوگيكالىق بىلىمگە دەگەن داعدىسى مەن ىڭعايىن ايقىندايتىن ەمتيحان­داردى ەنگىزۋ.

ەكىنشى. ۇزدىك ستۋدەنتتەردى تارتۋ ءۇشىن پەداگوگيكالىق ماماندىق بويىنشا بەرىلەتىن گرانتتاردىڭ قارجىلىق قۇنىن 30 پايىزعا, ال ستۋدەنتتەر ستيپەندياسىن ەكى ەسە ۇلعايتۋ.

ءۇشىنشى. ستۋدەنتتەردىڭ ازىرلەنۋ باعىتىن پراكتيكامەن ۇشتاستىرۋ ءۇشىن «پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورنى  – يننوۆاتسيالىق مەكتەپ» كەشەنىن قالىپتاستىرۋ.

ءتورتىنشى. «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە» كەم­بريدج ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاتىسۋىمەن ء«بىلىم بەرۋ» فاكۋلتەتىن اشۋ. مۇندا پەداگوگيكا­لىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ كۋرسى حالىقارالىق ستاندارتقا سايكەس ۇيىمداستىرىلاتىن بولادى.

بەسىنشى. «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىن­شا پەداگوگيكالىق ماماندىقتار جونىنەن ماگيسترانتتار ازىرلەۋ. بۇل ءىس بيىلدان باستاپ قولعا الىنادى.

التىنشى. ۇزاق مەرزىمدى بولاشاقتا پەدا­گوگيكالىق ينتەرناتۋرانى ەنگىزۋ, ونىڭ الدىنا پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى تۇلەك­تەرىنىڭ تەوريالىق ءبىلىمى مەن پراكتيكالىق داعدىلارىن تەرەڭدەتۋ, وزدەرى قالاعان مامان­دىعى بويىنشا دەربەس كاسىپتىك قىزمەتكە ازىرلىگىن كوتەرۋ تالابى قويىلادى.

باقىتجان جۇماعۇلوۆ ءوز سوزىندە مۇعالىم­دەردى ازىرلەۋگە بەرىلەتىن مەملەكەتتىك تاپسى­رىستىڭ اراسالماعىندا باكالاۆرلار ۇلەسىن ازايتۋ ەسەبىنەن ماگيسترلار ازىر­لەۋگە ءمان بەرۋ قاجەتتىگىن ايتىپ, وسىعان وراي ولاردىڭ سانىن جىلىنا 4 مىڭعا دەيىن جەتكىزۋدى ۇسىندى.

سونداي-اق, دايارلىق ساپاسى تو­مەن جانە ەڭبەك رىنوگىندا باسى ارتىق مۇعالىمدەردىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتىپ وتىرعان جو­عارى وقۋ ورىندارىنىڭ سانىن قىسقارتۋ جايىندا دا اڭگىمە بولدى.

مىنە, وسى بەلگىلەنىپ وتىرعان شارالار الداعى ۋاقىتتا پەداگوگ كادرلاردىڭ ازىرلىگىن ارتتىرۋعا ەلەۋلى اسەر ەتەدى دەپ كۇتىلۋدە.

پەداگوگ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ

قازىرگى كۇنى ەلىمىزدە مۇعا­لىمدەردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ىسىمەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى باس­شى كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن كو­تەرۋ جونىن­دەگى رەسپۋبليكالىق ينستيتۋت پەن وبلىستار­داعى 16 مۇعالىم بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ينس­تيتۋت­تارى, پەداگوگيكالىق جو­عارى وقۋ ورىندارى­نىڭ قاسىن­داعى 5 ورتالىق شۇعىلدانادى. بۇل جۇيەدە 1606 مامان جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ 20-سىنىڭ عىلىم دوكتورى, 123-ءىنىڭ عىلىم كانديداتتارى اتاقتارى بار.

وسى وقۋ بازاسىندا جىلىنا 80 مىڭ مۇعالىم ءوز بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرىپ كەلەدى. ءبىر تىڭداۋشى ءۇشىن كۋرستىڭ وزىندىك قۇنى 27 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. سونىڭ ىشىندە وڭىر­لەردەگى ولاردىڭ قۇنى 17 مىڭ تەڭگەدەن 56 مىڭ تەڭگەگە دەيىنگى ارالىقتا قالىپتاسىپ وتىر.

ۇزاق جىلداردان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان مۇعالىمدەر بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ بۇل جۇيەسى كوپتەن بەرى وزگەرىسكە تۇسكەن جوق. ياعني, جاڭا تالاپتاردان ارتتا قالعاندىعى سەزىلەدى. ولاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جا­نە وقۋ-ادىستەمەلىك بازاسى تومەن. يننوۆاتسيا­نى الدىن-الا, ياعني ۋاقىتتان وزا وتىرىپ  قالىپتاستىرۋ جونىندەگى جۇمىس مۇلدەم جوق دەسە دە بولادى. سونىمەن قوسا وندا جۇمىس ىستەيتىن ادىسكەرلەردىڭ جالا­قىلارى تومەن. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى باسشى كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋ ىسىمەن اينالىساتىن جوعارى دەڭ­گەيدەگى ينستيتۋت پەن مۇعالىم بىلىكتىگى ىسىمەن اينالىساتىن وڭىرلەردەگى ينستيتۋتتار اراسىن­دا ءوزارا ىسكەرلىك بايلانىستار ناشار. بىلاي­شا ايتقاندا, پەداگوگ كادرلاردىڭ بىلىكتىلىگىن كوتەرۋدىڭ قازىرگى جۇيەسى ارتتا قالعاندىعى, ونىڭ كۇننەن-كۇنگە وزگەرىپ وتىرعان زامان تالا­بىنا جاۋاپ بەرە المايتىندىعى جانە وزگەرۋگە يكەمسىز ەكەندىگى ابدەن ايقىندالىپ وتىر.

وسىعان وراي بۇل جۇيەنى ۋاقىت تالابى­نا سايكەس قايتادان قۇ­رۋ, وعان وزگەرىسكە بەيىمدىلىك سيپاتىن دا­رى­تۋ قاجەت بولۋدا. وسى ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى باس­قا دا ءتيىستى قىزمەتتەر­مەن جانە ساراپشىلار­مەن بىرلەسە وتىرىپ, بىرقاتار شارالار كەشەنىن ازىر­لەدى. ول قان­داي شارالار؟

ءبىرىنشى. نازارباەۆ ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەرى بازاسىندا پە­دا­گوگيكالىق شەبەرلىك ورتالىقتارىن قۇرۋ ۇسى­نىلادى.

ەكىنشى. جوعارىدا ءسوز بولىپ وتىرعان پەداگوگ كادرلار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ينستي­تۋتتارىن تومەننەن جو­عارى قاراي تىكەلەي با­عىنىستا بولىپ كەلەتىن اكتسيونەرلىك قو­عامعا بىرىكتىرۋ ءىسى جۇ­زەگە اسىرىلادى. پەدا­گوگيكا­لىق ينستيتۋت­تاردىڭ قاسىنداعى ور­تالىقتار ودان ءارى جەتىلدىرىلەدى.

بۇل جاڭا جۇيەنىڭ باستى ەرەكشەلىك­تەرى­نىڭ ءبىرى رەتىندە مۇعا­لىمدەر بىلىكتىلىگىن ارت­تىرۋ جونىندە ەندىگى كەزەكتە بىرىڭعاي تۇ­جىرىمدامالىق ءادىس قولدانىلاتىن­دىعىن ايتۋىمىز كەرەك. وسى ءۇشىن الەمدىك تا­جىريبە مەن قازىرگى زامانعى مەكتەپتەردىڭ تالاپتارى ەسكەرىلە وتىرىپ دەڭگەيلىك كۋرستاردىڭ تا­قىرىپ­تارى جەتى مودۋل بويىنشا انىق­تالاتىن بولادى. ولار: ءبىلىم بەرۋدەگى جاڭا پەداگوگيكالىق تەحنولوگيالار; سى­ني ويلاۋ جۇيەسى; وقۋشىلاردىڭ وقۋ جەتىستىكتەرىن باعالاۋ ولشەمدەرى; ورتا بىلىمدەگى مەنەدجمەنت جانە 12 جىلدىق وقىتۋعا كوشۋ جاعدايىنداعى قۇزى­رەتتىلىك نەگىزدە وقىتۋ; ءىست, «e-learning» وقىتۋدى پايدالانۋ; دارىندى بالالارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالارى.

كۋرستىق ازىرلىكتەن ءوتىپ, بىلىكتىلىك ەمتيحا­نىن تاپسىرعان مۇعالىمگە ءتيىستى سەرتيفيكات تاپسىرىلادى. بىلىكتىلىك ەمتيحانىن تاپسىرا الماعان مۇعالىمگە ونى قايتا تاپسىرۋ مۇمكىن­دىگى ۇسىنىلادى.

تاياۋداعى 5 جىلدىڭ ىشىندە جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردەگى مۇعالىمدەردىڭ 50 پايىز­عا جۋىعى وسىنداي دەڭگەيلىك كۋرستاردان وتەتىن بولادى.

مۇنان كەيىن ء«بىلىم بەرۋ تۋرالى» قازىرگى زاڭدا بەلگىلەنگەن بىلىكتىلىكتى بەس جىلدا ءبىر رەت كوتەرىپ وتىرۋدىڭ ورنىنا ۇلىبريتانيا, جاپونيا جانە باسقا دا دامىعان ەلدەردىڭ تاجىريبەلەرىنە نەگىزدەلگەن  مۇعالىمدەردىڭ جىل سايىنعى مىندەتتى تۇردەگى ەكى اپتالىق ازىرلىك كۋرستارىن ەنگىزۋ جوسپارلانىپ  وتىر.

ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەردىڭ تاجىريبەلەرىن تاراتۋ

وسى ماقساتتا وقۋشىلارعا ارنالعان جىلى­نا 136 ساعاتتىق «ينتەراكتيۆتى online دارىس­تەر» جوباسى ازىرلەنىپ جاسالعان. وسى ءۇشىن ەلەكتروندى وقىتۋدىڭ حالىقارالىق تاجىريبە­لەرى زەرتتەلىندى.  وسىنىڭ ناتيجەسىندە ELP (sabak.kz) پورتالى ازىرلەندى. بۇل پورتال دارىستەر بەرۋ ءۇشىن پايدالانىلادى. وسىنىڭ نەگىزىندە ينتەللەكتۋالدىق مەكتەپتەردىڭ وقى­تۋ تاجىريبەلەرى تاراتىلاتىن بولادى.

سونىمەن قاتار جىلىنا 48 سەميناردان تۇراتىن مۇعالىمدەرگە ارنالعان «ينتەراكتيۆتى online سەمينارلار» جوباسى ازىرلەندى. سەمينارلاردى كورسەتۋ www.sabak.kz ءبىلىم بەرۋ سايتى بازاسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. سەمينارلاردىڭ تاقىرىپتارى «سىني باعالاۋ», «سىني ويلاۋ» جانە باسقا دا ولشەمدەر نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى.

وسى شارالاردىڭ بارلىعى قوسىلا كەلىپ, ۇستازدار بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ جاعدايى مەن تيىمدىلىگىن جاقسارتادى, ءبىلىم سالاسىندا وزگەرىستەردى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, اقىرىندا وسىلاردىڭ ناتيجەسىندە وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم ساپاسى ەداۋىر دارەجەدە ارتا تۇسەدى دەپ كۇتىلۋدە.

«بىلىكتى ۇستاز – ساپالى ءبىلىم نەگىزى» دەپ اتالاتىن وسى تۇجىرىمداما جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن الداعى 5 جىلعا 339,3 ميلليارد تەڭگە قاجەت بولماق. ونىڭ 137 ميلليارد تەڭگەسى ەڭبەككە, اقى تولەۋدىڭ جاڭا جۇيەسى بويىنشا مۇعالىمدەردىڭ جالاقىلارىن ارتتىرۋعا باعىتتالسا, 168,8 ميلليارد تەڭگەسى ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا جۇمسالماق.

تۇجىرىمداما جوباسى العاش­قى قاراۋىندا ۇكىمەت مۇشە­لەرىنىڭ ماقۇل­داۋىنا يە بول­دى. ارينە ونى تولىق­تاي قابىلداپ, قولدانىسقا ەن­گىزۋ ءۇشىن ءالى دە بىرقا­تار شارالاردى ۇيىم­داس­تىرۋ قاجەت بو­لا­تىن­دىعى تۇسىنىكتى.

سۇڭعات ءالىپباي.