27 مامىر، 2011

بالىق ەمەس، قارماق بەرەدى

356 رەت كورسەتىلدى
تولە بي اۋدانىندا شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قولايلى جاعداي تۋعىزىلعان تولە بي اۋدانىنداعى ورتالىق كو­شەمەن جۇرسەڭىز تاس تۇعىر ۇستىندەگى الىپ جۇمىرتقاعا كوزىڭىز تۇسەر. جۇم­باقتاردا ايتىلاتىن اۋزى-مۇرنى جوق وتاۋ. الىپ جۇمىرتقا. باجايلاپ قارا­سا­ڭىز جۇمىرتقا استىنان قوي باستارى كورىنەر. ساۋلەتشىنىڭ وسىمەن نە ايت­قىسى كەلەتىندىگى سوندايدا ساناڭىزعا سارت ەتە قالادى. “قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرت­قا­لاعان زامان”. ءىشىڭىز جىلىپ قويا بەرەدى. “قازاقستاندا ەشتەڭە ءوڭدىرىلىپ جاتقان جوق، بۇراۋ دا شىعارا المايدى” دەپ مولا باسىنداعى بايعۇزداي زارلاي­تىندار ايتا بەرەر. قازاق مۇندايدا ء“وز باستارىنا كورىنگەي” دەمەي مە؟! تولە بي اۋدانىنىڭ اكىمى، اكىمدىك جۇيەدە ۇلكەن تاجىربيەسى بار اۋەلحان تۇرعىمبەكوۆپەن بىرگە ءبىرتالاي نى­سان­داردى ارالادىق. ادەتتە، مال جايىلىمى مەن ەگىسكە عانا جارايتىنداي كورىنەتىن تولە بي اۋدانىندا سوڭعى ۋاقىتتارى تالاي سوقتالى دۇنيەلەر جاسالعان. اگرارلى ايماقتىڭ نەگىزگى ۇستانىپ وتىرعان باعىتى – ەگىس كولەمىن ۇلعايتۋ، باۋ ءوسى­رۋ، ءىرى قارا مالدى بورداقىلاۋ جانە جىل­قى شارۋاشىلىعىن دامىتىپ، قى­مىز ءونىمىن ارتتىرۋ بولىپ وتىر. اۋدان اكىمى وبلىستا العاشقى بولىپ ەكونو­ميكالىق-الەۋمەتتىك دامۋدىڭ 2010-2012 جىلدارعا ارنالعان ورتا مەرزىمدى دامۋدىڭ ءىس-شارا جوسپارىن جاساپ، جۇمىستى وسى جۇيەگە قۇرعان. سونىڭ اسە­رىنەن جاڭا جوبالار قارجىلاندىرىلىپ، ەگىس كولەمىن ديۆەرسيفيكاتسيالاۋ جىل سايىن ارتتى­رىلىپ كەلەدى. اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ قالىپتى دامىپ كەلە جاتقاندىعىن جىلىجاي سالۋدان دا بايقادىق. 2010 جىلى 1،93 گەكتارعا جىلىجاي سالۋ كەرەك بولسا ورىندالعانى 2،39 گەكتار.  بۇل بۇرناعى جىلمەن سالىستىرعاندا 1،8 گەك­تارعا نەمەسە ءۇش ەسەگە ارتىق. وسى جۇمىس 2011 جىلى دا جاقسى جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. تامشىلاتىپ سۋارۋ بويىنشا دا وسىنداي جاعىمدى مىسالداردى ايتۋعا بولادى. جەكە كاسىپكەردىڭ ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن جىلى­نا 600 توننا وسىمدىك مايىن شىعاراتىن تسەح ىسكە قو­سىلعانىن كوردىك. اۋداندا تالاي يگىلىكتى شارۋالار جۇزەگە اسىپ جاتىر. ماسەلەن، ەكى جوبا بوي­ىن­شا «يتالتسەمەنتگرۋپپ» جشس جاڭا ۇلگىدەگى تسەمەنت زاۋىتىن سالۋ جانە «كەرەمەت» جشس تەمىربەتون باعانالارى مەن وتقا ءتوزىمدى شاموتتى كىرپىش شىعارۋ جوبالارىن ىسكە اسىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە. لەنگەر ماشينە جاساۋ زاۋىتىندا قۇرىلىس ماتەريالدارىن شىعاراتىن جۇيە ىسكە قوسىلىپ جاتىر. «اتامەكەن نان»، «باعداۋلەت 1»، «ەرنۋر ستروي»، «سپەتستەح» جشس، «وڭتۇستىك مۇنايگاز» اق، جالپى 8 كاسىپورىن «يسو» حالىقارالىق ستاندارتتار سەرتيفيكاتىن الدى. ەكى سەرىكتەستىك «ست ك2» سەرتي­فيكاتىنىڭ 5 ءتۇرىن يەلەندى. وتكەن جىلى اۋدان ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ بىردەن-ءبىر كوزى رەتىندە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جۇمىس­تارىنا باسىمدىلىق بەرىلگەن. كاسىپكەرلەردىڭ بيزنەسىن دامىتۋ ماقساتىندا لەنگەر قالاسى مەن اۋدان اۋماعىندا 11،8 گەكتار جەر تەلىمى ءبولىنىپ، ونىڭ 8 گەكتارى اۋكتسيون ارقىلى ساتىلدى. سمەتالىق قۇنى 500-520 ملن. تەڭگەلىك 7 ءىرى جوبا دايىندالىپ، قازىرگى تاڭدا 300 ملن. تەڭگەلىك 3 جوبانىڭ (ورتالىق بازار، اۆتوبەكەت جانە حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى) قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. 2010 جىلى 24 جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىك قۇرىلىپ، 296 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەر مەن نەسيە ۇيىم­دارى­نان 1649 جەكە كاسىپكەر وزدەرىنىڭ بيزنەسىن دامىتۋ ءۇشىن 389 ملن. تەڭگەنىڭ نەسيەلەرىن الىپ جۇمىس اتقارۋدا. تۋريستەرگە اۋداننىڭ كوركەم دە كورىكتى جەرلەرىن كورسەتىپ، ساپالى دەمالىس ۇيىمداستىرۋ ارقى­لى بيۋدجەتتى تولىقتىرۋعا مۇمكىنشىلىگىمىز مول، – دەيدى اۋدان اكىمى. بۇل سالانى دامىتۋ ماقساتىندا جالپى قۇنى 2 ملرد. 350 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن 4 ءىرى جوبانى ىسكە اسىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتساق، 40 دەمالۋشىعا قىزمەت كورسەتەتىن 300 ملن. تەڭگەلىك قاسقاسۋ شاتقالىنداعى ۇلكەن دەمالىس ورنى اشىلىپ، قىزمەت كورسەتۋدە. 30 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. - 30 دەمالۋشىعا قىزمەت كورسەتەتىن 100 ملن. تەڭگەلىك اقمەشىت شاتقالىنداعى «كراسنىە سكالى» دەمالىس ورنى اشىلىپ، 20 ادام جۇمىس ىستەۋدە. - قۇنى 450 ملن. تەڭگەلىك «الاتاۋ» شاڭعى بازاسى اۋماعىندا ەمدەۋ ساۋىقتىرۋ ورتالىعىنىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. مۇن­دا 100 ادام جۇمىسقا تارتىلىپ، نىسان بيىلعى جىلى ىسكە قوسىلادى. سايرام-سۋ شاتقالىندا ورنالاسقان «التەكس» دەمالىس ايماعىندا قۇنى 1،5 ملرد. تەڭگەلىك دەم­الىس ورنىنىڭ (6 عيمارات) كۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. وسى جەرگە باراتىن 13 شاقىرىم جولعا 195 ملن. تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلىپ، كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى اياقتالدى. بۇل ءوز تاراپىنان وسى اۋماقتا دەمالىس ورىندارىنىڭ اشىلۋىنا ىقپالىن تيگىزەدى. - 10 جەكە كاسىپكەرلەر دەمالىس اي­ماعىندا ورنالاسقان عيماراتتارىن كۇر­دەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ، دەمالۋ­شى­لارعا قىزمەت كورسەتۋدە. قاسقاسۋ تاۋ شاتقالىنىڭ «قاس­قاسۋ» تاۋ شاڭعىسى دەمالىس ايماعىن جاساۋ ءۇشىن 56،8 گەكتار جەر ءبولىنىپ، ينجەنەر­لىك-كوممۋنيكاتسيالىق جۇيەنى ءجۇر­گىزۋگە قاراجات ءبولىندى. اۋدان اكىمى اۋداندىق بيۋدجەتتى ەسەلەۋ ءۇشىن قولدا بار مۇمكىندىكتەردىڭ ءبارىن جاساۋدا. جۇرتشىلىقپەن ءجيى كەزدەسىپ، جاڭا جۇمىس ورنىن اشامىن دەۋشىلەرگە ۇكىمەت تارا­پى­نان جاسالىپ جاتقان جەڭىلدىكتەردى تۇسىندىرەدى. وبلىستىڭ ءوز ىشىندە جەڭىل پايىزبەن قارجى­لان­دى­راتىن نەسيە سەرىكتەستىكتەرى، “ماكسيمۋم” ورتا جانە شاعىن بيزنەستى نەسيەلەندىرۋ ورتالىقتارى جايلى كەڭىنەن ماعلۇمات بەرەدى. اكىمدىك قىز­مەتكەرلەرىن دە وسى ماقساتقا جۇمىلدىرعان. تولە بي اۋدانى – اسپانمەن امانداسقان اقباس الاتاۋدىڭ تىزەسىندە وتىر. تا­بيعاتى كوركەم. سوندىقتان، قىزمەتىن، بەدەلىن پاي­دالانىپ ۇلان-عايىر جەردى جامباسىنا باسىپ وتىرعان ازاماتتار بارشىلىق. نە ءوزى جەردى جۇمىس ەتكىزبەيدى، نە وزگەگە بەرمەيدى. اۋدان اكىمى ولارمەن ىمىراعا كەلمەك ەمەس. جەردى تۇگەندەۋ جۇمىستا­رىن جۇرگىزىپ جاتىر. ورتا بيزنەستى دوڭگەلەتىپ الىپ كەتەتىن شارۋالارعا ءبولىپ بەرمەك. ونداي تالاپكەرلەر كوپ. اۋدان باسشىسى­نىڭ تالابىن تۇسىنۋگە بولادى. ورتا جانە شاعىن بيزنەس تالاي ىرگەلى مەملەكەتتەردىڭ داعدارىس جاعدايىندا كوشىن تۇزەدى. ءبىردى ەكى ەتەمىن دەپ وتىرعان شارۋالارعا كومەكتەسەمىن دەگەنى بۇگىنگى كۇنگى باسشىلىققا تالاپتىڭ ەڭ ۇلكەنى. باقتيار تايجان. وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، تولە بي اۋدانى.
سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار