پارلامەنت پارمەنى ءپرينتسيپتى مە؟..

ءماجىلىس توراعاسى ورال مۇحامەدجانوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن وتكەن پالاتانىڭ كەشەگى جالپى وتىرىسىنىڭ كۇن تارتىبىندە ون ءتورت ماسەلە قارالسا, سونىڭ جەتەۋى زاڭ جوبالارىنا قورىتىندى ازىرلەۋگە ارنالدى. سپيكەر الدىمەن وتىرىستى ءسوز سويلەپ اشىپ,  تمد پاا مەن ەۋرازەق پاا شەڭبەرىندە قازاقستان پارلامەنتشىلەرىنە بەرىلگەن ماراپاتتاۋلاردى يەلەرىنە سالتاناتتى جاعدايدا تابىس ەتتى. پالاتا بۇعان دەيىنگى وتى­رىس­تارىن تۇسكە دەيىن ءبىتىرىپ تاس­تاي­تىن, ال كەشەگى جيىندا تالقىلاۋ تۇستەن كەيىن دە جالعاستى. جاع­داي­دىڭ بۇلاي قالىپ­تا­سۋى سوڭعى كەزدەگى سىبايلاس جەمقور­لىق ارە­كەتتەرىنىڭ كوپتەپ اشكەرەلەنۋى­مەن دە بايلانىستى بولسا كەرەك. بۇل دەپۋتاتتار تاراپىنان بەلگىلى ءبىر دەڭ­گەيدە شارالار قابىل­دان­باۋىنان دا ورىن العانعا ۇقساي­دى. مۇنى كەيبىر دەپۋتاتتاردىڭ ءوزى دە مويىنداپ وتىر. كەشەگى وتىرىستا ارىپتەستە­رى­نە تاس­تا­عان ۇندەۋىندە يراك ەلەكەەۆ «قور­عاس» كەدەن بەكەتىندەگى جەمقورلىق جاع­دايدىڭ قايتالا­نۋى­نا اتالعان ماسەلە بويىنشا ارنايى پلەنارلىق وتىرىس­تىڭ وتكىزىلمەۋى دە سەبەپ بولۋى ىقتي­مال دەپ ەسەپتەيتىندىگىمەن بايلا­نىس­­تىر­دى. دەپۋتات پايىمىنشا,  ميلل­يارد­­تاعان قارجى بيۋدجەتكە تۇسپەۋدە. وسى رەت­تە يراك قا­سىم­ ۇلى پارلامەنت تەك زاڭشى­عارۋ­شىلىق جۇمىسپەن اينا­لى­سۋى كەرەك دەگەن پىكىرمەن كەلىسپەيتىندىگىن, ءار دەپۋتاتتىڭ كەم دەگەندە 14-كە تارتا وكىلەتتىگى بار ەكەنىن جەتكىزدى. ەگەر پارلامەنت پەن ونىڭ دەپۋتاتتارى ءپرينتسيپتى بولسا, وندا مينيستر مەن ورىن­با­سار­لارى تەمىر توردىڭ ارعى جا­عىن­دا وتىرماس ەدى, دەدى دەپۋتات. سول سياقتى ەگەر ءبىز ءپرينتسيپتى بولساق, وندا اكىمدەر قالتاسىن اقشاعا تول­تىرىپ, شەت­ەل اسىپ كەتپەۋشى ەدى, دەدى تاعى ءسو­زىن ساباقتاي ءتۇسىپ. ەندىگى ماسەلە – قىل­مىستىق جازاعا تارتۋ ەمەس, جەمقورلىق قىلمىستىڭ ال­دىن الۋ, زاڭنىڭ بۇزى­لۋىنا جول بەرمەۋ. ءسوزىنىڭ اياعىندا دەپۋتات مەملەكەت باسشى­سى­نىڭ كۇشتى پار­لامەنتتى كور­گىسى كەلەتىنىن, ماسەلە­لەر­دى تال­­قىلاۋدا مەملەكەتتىك كوز­قا­راس پەن پار­لامەنتاريزم رۋ­حىنىڭ سەزىلىپ تۇرۋى ءتيىس­تىگىن ەرەكشە اتاپ كورسەت­كەنىنە توقتالدى. جالپى وتىرىستا ءبىرىنشى ماسەلە رەتىندە ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدى­عىنا وراي راقىمشىلىق جا­ساۋعا قاتىستى زاڭدىق قۇجاتقا قورىتىندى ازىرلەۋ ۇسىنىلدى. ونىڭ قارالۋ مەرزىمىن ۇستىمىزدەگى جىل­دىڭ 31 قازانى دەپ بەلگىلەۋ تۋرالى شەشىم دەپۋتاتتار تاراپىنان قولداۋ تاپتى. نەگىزىنەن راقىمشىلىققا جاسوسپىرىمدەر, زەينەت جا­سىنداعىلار مەن ايەلدەردى قوسا العاندا, اسا اۋىر ەمەس, ورتاشا قىلمىس جاسا­عاندار ىلىگەتىن كورىنەدى. ولاردىڭ قازىرگى ناقتى­لان­عان سانى 13 مىڭداي. «قازاقستان رەسپۋبليكا­سى­نىڭ كەيبىر زاڭ­نامالىق اكتىلەرىنە سالىق سالۋ ماسە­لە­لە­رى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋ­رالى» زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقى­لىم­دا تالقىعا ءتۇستى. زاڭ جوباسى بويىنشا قار­جى جانە بيۋدجەت كومي­تە­تىنىڭ حاتشىسى سانسىزباي ەسىلوۆ بايانداما جاسادى.  وسى رەتتە زاڭ جوباسىنا ءبىر توپ ءماجىلىس دەپۋ­تاتى  باس­تاماشى بولعانىن ايتا كەتۋ كەرەك.  زاڭ جوباسىنىڭ ماق­ساتى حالىقارالىق  پراك­تي­كاعا سايكەس سالىق سالۋ ءما­سەلەلەرى بويىنشا حالىق­ارا­لىق سالىق سالۋ جانە حا­لىقارالىق شارتتاردى اكىم­شىلەندىرۋ ءجۇي­ە­سىن جەتىلدىرۋ بولىپ تابىلادى. عىلى­مي-قۇقىقتىق جانە سى­باي­لاس جەمقورلىققا قارسى عى­لىمي ساراپتامانىڭ قورى­تىن­دى­لارى­نان وتكەن زاڭ­دىق قۇجات تالقىلاۋ ءنا­تي­جەسىندە ءبىرىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. ءبىرىنشى وقىلىمدا قول­داۋ تاپقان «قا­زاق­ستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭ­نا­ما­لىق اكتىلەرىنە يسلام­دىق قارجىلاندىرۋدى ۇي­ىم­داستىرۋ ماسەلەلەرى بوي­ىنشا تولىق­تىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى كۇن تارتىبىنە قايتا ەنگىزىلىپ, ەكىنشى وقى­لىمدا قارالدى. قارجى مي­نيسترىنىڭ ورىنباسارى بەرىك شولپانقۇلوۆ بايانداما جاسادى. دەپۋتات باۋىرجان سمايىلوۆ زاڭ جوباسىن قا­بىل­داۋ رەسپۋبليكالىق بيۋد­­جەت­تىڭ تاپشىلىعىن قار­جىلاندىرۋ ءۇشىن ينۆەستورلار قاراجاتىن تارتۋعا ءمۇم­كىندىك بەرەتىندىگىن باسا ايتتى. بۇدان باسقا ەلىمىز­دىڭ كورپوراتيۆتىك سەكتورى ءۇشىن باعدار بەلگىلەۋ ماقساتىندا قازاقستان رەسپۋب­لي­كا­سى­نىڭ مەملەكەتتىك يسلام باعالى قاعازدارىن شىعارۋى ءۇشىن قاجەتتى نورماتيۆتىك قۇ­قىق­تىق بازانى قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر.  بۇل زاڭ جو­باسى ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇل­­داندى. جالپى وتىرىستا, سونى­مەن قاتار, ۇي­ىم­داسقان قىلمىسقا قارسى ءىس-قيمىل  مەن  قىلمىستىق جانە قىل­مىستىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭنا­ماسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى  بويىنشا كەيبىر زاڭناما­لىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى قاراستىراتىن زاڭ جوبا­لارى ءبىرىنشى وقىلىمدا ما­قۇلداندى. الدىڭعى زاڭدىق قۇجات بويىنشا بايان­دا­ما­نى ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى الەكساندر كۋلينيچ, ال سوڭعىسى بوي­ىن­شا باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى يوگانن مەر­كەل  جاسادى. كەشەگى جالپى وتىرىس بارىسىندا بۇدان باسقا دا بارلىق ماسەلەلەر قولداۋ تاپ­قان­دىعىن ايتا كەتۋ كەرەك. اسقار تۇراپباي ۇلى.