جۇمىسسىزدىقتى جويۋدىڭ جولدارى

ەلدى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى اياسىندا 370 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلاتىن بولادى. بۇل جونىندە كەشە ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ا.بوبروۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن «ەڭبەكپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى اتتى ۇكىمەت ساعاتىندا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى ءمالىم ەتتى. مينيستر گ.ابدىحالىقوۆانىڭ ايتۋىنشا, جاڭا نىساندار قۇرى­لىسى كەزەڭىندە 207 مىڭ ادام قا­تى­سىپ, كەيىن جاڭا كاسىپ­ورىن­دار­دا 161 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنى قۇرىلاتىن بولادى. ال 2011 جىل­­دىڭ 1 قاڭتارىنداعى مالىمەت بوي­ىنشا ەلىمىزدە حالىق سانى 16,4 ميلليون بولسا, سونىڭ 48 پاي­ىزىنان استامى جۇمىسپەن قام­تىلعان. بۇل ورايدا جالدا­ما­لى قىزمەتكەرلەر سانى 31,7 پاي­ىز, ال ءوز بەتىنشە جۇ­مى­سپەن اي­نا­لىسۋشىلار ۇلەسى 16,5 پايىزدى قۇرايدى. وسى رەتتە گۇلشارا ناۋ­شاقىزى ەلىمىزدە حالىق سانى, جالپى العاندا, 1,8 ميلليون ادام­عا كوبەيىپ, جالدامالى قىز­مەت­كەرلەر سانى 1,7 ميلليونعا ارتقان­دىعىن, ال قازاقستاندىقتار تابى­سى­نىڭ 2,6 ەسەدەن استامعا وسكەن­دىگىن اتاپ ءوتتى. بىلتىر ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اي­نالىسۋشىلار سانى 8,1 ميل­ليون­عا جەتكەن. ونىڭ ىشىندە جال­دا­مالى قىزمەتكەرلەر 5,4 ميلليون ادامدى نەمەسە 66,7 پايىز, ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشى­لار 2,7 ميلليوندى نەمەسە 33,3 پايىز­دى قۇراعان. وسى ءوز بەتىنشە جۇ­مىس­پەن اينالىسۋشى ادام­دار­دىڭ 91 پايىزى ءوز بەتىنشە جۇمىس ىستەيتىندەر, 6 پايىزىن جۇمىس بەرۋشىلەر, 2 پايىزىن وندىرىستىك كووپەراتيۆ مۇشەلەرى جانە 1 پاي­ى­زىن وتباسىلىق كاسىپورىن­دار­دىڭ جۇمىسكەرلەرى قۇراپ وتىر. ءوز بەتىنشە جۇمىسپەن اينالىسۋشى­لار­دىڭ اۋىلداعى سانى 71,2 پاي­ىز, 25,8 پايىزى قالالاردا جۇ­مىس ىستەيدى. الايدا ولاردىڭ ءونىم­دى­لىگى جالدامالى قىزمەت­كەر­لەر­دىكىنەن  6 ەسەگە دەيىن تومەن بولىپ وتىر. ۇكىمەت «ەڭبەكپەن قامتۋ- 2020» باعدارلاماسىن بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىزىندا بەكىتكەن, ول ءۇش باعىتتان تۇرادى. ءبىرىنشى با­عىت بويىنشا كاسىپتىك وقىتۋدان كەيىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ قول­عا الىنادى. ەكىنشى باعىت – جەكە ءىسىن باستاۋشىعا ەڭ الدىمەن اۋ­ىلدا ۇيىمداستىرۋعا جاردەمدە­سۋ. ءۇشىنشى باعىت – تۇراتىن جەرىندە جۇمىس, نە بيزنەس جاساۋعا مۇمكىندىك بولماعان جاعدايدا باع­­دارلاما بويىنشا دامىعان ءوڭىر­­گە بارۋعا مۇمكىندىك بەرۋ. وسى ورايدا مينيسترلىك اعىمداعى جانە كەلەشەكتەگى جۇمىس ورىن­دارىنىڭ جالپىۇلتتىق دەرەكتەر بازاسىن قۇرۋدى قولعا العان. «وقۋ­دان كەيىن ۇنەمى جۇمىسقا ورنالاستىرا وتىرىپ, كاسىپورىن­داردا ون ەكى ايعا دەيىنگى مەرزىمدە مەملەكەت جالاقى مولشەرىنىڭ جارتىسىنا دەيىن سۋبسيديا­لاي­تىن الەۋمەتتىك جۇمىس ورىن­دا­رىن قۇرۋ باعدارلاماسى كەڭىنەن قولدا­نىلاتىن بولادى», دەدى مينيستر. سونداي-اق, مەملەكەت كادر دايارلاۋعا كەتەتىن شىعىننىڭ 70 پايىزىنا دەيىن جۇمىس بەرۋشىگە وتەۋ ارقىلى باعدارلاماعا قاتى­سۋ­شىلاردى وقىتۋعا جانە جۇ­مىس­قا ورنالاستىرۋعا ءازىر كا­سىپ­ورىندار مەن ۇيىمداردى قولداپ وتىرۋ كوزدەلگەن. باعدارلامانىڭ بۇل بولىگى 2012 جىلدان باستاپ ەڭگىزىلەدى دەپ كۇتىلۋدە. جۇمىس­پەن قامتۋ ورتالىقتارى جۇمىس بەرۋشىلەرمەن ءتيىستى شارت جاساپ, باعدارلاماعا قاتىسۋشىلاردى جۇ­­مىس بەرۋشى كورسەتكەن كاسىپتىك وقىتۋ ۇيىمىنا جىبەرەدى. ال جۇمىس بەرۋشى جۇمىسقا قابىل­دان­عاننان كەيىن ونىڭ شىعىس­تا­رىن وتەي وتىرىپ, ۇيىمعا كاسىپتىك وقىتۋدىڭ تولىق قۇنىن تولەيدى. اۋىلدا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ءۇشىن ميكروكرەديتتەر بەرۋ كوز­دەل­سە, ۇمىتكەردى 1 ايعا دەيىن كا­سىپ­كەرلىك نەگىزدەرىنە ۇيرەتۋ كۋرس­تارىنان تەگىن ءوتۋى ۇسى­نىلادى. ميكروقارجى ۇيىمدارىنىڭ وزدەرى كونكۋرستىق نەگىزدە ولار­دىڭ جۇمىس تاجىريبەسىنە, كرەديتتىك پورتفەلىنە, كەپىلدىك قامتا­ما­سىز ەتۋ جانە ت.ب. ماسەلەلەر بوي­ىنشا تالاپتار بەلگىلەيدى. قارىز الۋشىعا 3 ميلليون تەڭگەدەن اس­پايتىن سومادا بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە ميكروكرەديت بەرۋ جوس­پار­لانعان. مىنە, وسى ماسە­لە­لەر­دى شەشۋ ماقساتىندا «جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» زاڭعا ۇكىمەت پەن اتقارۋشى ورگاندار قۇزىرەتتەرىنە سايكەس تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ قا­راس­تىرىلۋدا. سونىمەن قاتار, «تۇرعىن ءۇي قاتىناستارى تۋرا­لى» جانە «مەملەكەتتىك الەۋ­مەتتىك كومەك تۋرالى» زاڭدارعا قوسىمشا نورمالار ەنگىزۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىر. مينيستر, سونداي-اق دەپۋتات­تاردىڭ كوپتەگەن سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. قازىرگى تاڭدا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلاردىڭ سانى 100 مىڭعا جەتسە, سونىڭ 30 مىڭدايى (30 پايىزى) ەڭبەككە جارامدى سانالادى ەكەن. مىنە, وسى ەڭبەككە جارامدى دەگەن ازا­ماتتارعا باعدارلاماعا قاتىسۋ ۇسىنىلماق. ەگەر باس تارتقان جاع­دايدا ااك مولشەرى قىس­قا­را­تىن بولادى.  ۇكىمەت اتاۋلى الەۋ­مەتتىك كومەك الۋشىلار سانىن كەمىتۋدى ويلاستىرىپ وتىرعان جايى بار. دەپۋتاتتار ازامات­تاردىڭ وزگە وڭىرلەرگە كوشىپ بارۋعا بەرىلەتىن 800-900 مىڭ تەڭگەلىك  جاردەماقىسىنىڭ باسپانا الۋعا جەتپەيتىندىگىن العا تارتتى. «ديپلوممەن – اۋىلعا» باعدارلاماسىن جۇمىسپەن قامتۋ باعدارلاماسىنا كىرىكتىرۋ ورىن­دى ەكەندىگى دە ايتىلماي قال­ما­دى. وسىلايشا سۇراق-جاۋاپتان كەيىن ءوز ويلارىن ورتاعا سالعان دە­پۋتاتتار ءمينيستردىڭ باياندا­ما­سىن نازارعا الۋ كەرەك دەپ شەشتى. اسقار تۇراپباي ۇلى.