قان قاسيەتىن قادىرلەۋ

الماتىدا پەدياتريا جانە بالالار حيرۋرگياسى عىلىمي ورتالىعىندا «اشىق ەسىك كۇنى» وتكىزىلدى. كىشكەنە بالعىندار عىلىمي ورتالىقتاعى ءار سالاداعى جەتەكشى مامانداردىڭ تەكسەرۋىنەن تەگىن ءوتىپ, بۇلدىرشىندەردىڭ اتا-انالارىنا كەڭەس بەرىلدى. پەدياتريا جانە بالالار حي­رۋر­گياسى عىلىمي ورتالىعى دي­رەك­تورىنىڭ پەدياتريا جونىندەگى ورىنباسارى, مەديتسينا عىلىمى­نىڭ دوكتورى ريزا بورانباەۆانىڭ ايتۋىنشا, رەسپۋبليكالىق مەكەمە بولعاندىقتان مۇندا ەمدەلۋ تەك كۆوتامەن جانە اقىلى جۇرگىزىلە­تىندىكتەن ورتالىقتاعى كاسىبي جو­عارى دەڭگەيدەگى پەدياتر, كارديولوگ, ۋرولوگ, حيرۋرگ, گاستروەن­تە­رولوگ, گەموتولوگ ماماندارعا ال­ما­تىلىقتاردىڭ قولى جەتە بەرمەيتىن كورىنەدى. سوندىقتان شى­عار, «اشىق ەسىك كۇنى» عىلىمي ورتا­لىقتىڭ ەمحاناسىندا بۇرىن-سوڭ­دى بولماعان كەزەك بولىپ, كەيبىر اتا-انالار ءبىر ەمەس, ەكى-ءۇش بالا­لارىن جەتەكتەپ اكەلىپ, ءدارى­گەر­لەرگە كورسەتىپ جاتتى. مۇنداي شارالار جىل سايىن وتكىزىلىپ تۇرا­تىنىن ەسكەرسەك, ارينە, ءوز كەزەگىندە اتا-انالار بالالارىن كا­سى­بي مامانعا كورسەتىپ, كەڭەس ال­عاندا­رىنا ءوز ريزاشىلىقتارىن بىلدىرۋدە. ونىڭ سەبەبى اۋرۋدى نە­عۇرلىم ەرتە باستان انىقتاۋ قاشاندا ماڭىزدى. جىل سايىن قازاقستاندا ورتا ەسەپپەن 130 بالا مەن ءجاسوسپىرىم اق قان دەرتىنە شالدىعادى ەكەن. وكىنىشكە قاراي, بۇل كەسەلدىڭ پايدا بولۋ سەبەبى ءالى كۇنگە انىق­تالماي وتىر. الايدا, بۇدان بۇ­رىن­عى جىلدارى اق قان اۋرۋىنا شالدىققاندار ومىرمەن قوش اي­تى­ساتىن بولسا, قازىرگى كەزدەگى جا­ڭا ەمدەۋ ءتاسىلىنىڭ ناتيجەسىندە ولار­دىڭ 70-75 پايىزى قۇلان تازا ايىع­ىپ شىعادى. – وسىدان ەكى اي بۇرىن بالام­نىڭ دەنەسى ءبورتىپ, دەنە قىزۋى تۇسپەي قويدى, – دەدى بىزگە ونكو­گەماتو­لوگيالىق بولىمشەدە ەمدەلىپ جاتقان ءۇش جاسار سۇلتان اكىم­جانوۆتىڭ اناسى. – سويتسەك, وسىن­داي جامان اۋرۋعا شالدى­عىپ­پىز. اۋرۋحانادا جاتقا­نى­مىز­­عا ەكى اي بولدى. ەكى اپتادان كەيىن بالامدى دەمالۋعا جىبەرەدى. ءدا­رىگەرلەردىڭ ايتۋىنشا ءالى التى اي ەمدەلەتىن ءتۇرىمىز بار. بۇگىنگى اشىق ەسىك كۇنىنە بۇرىن اۋىرعان بالالار­دىڭ وزدەرى, اتا-انالارى كەلىپ, ءمان-جايدى ءتۇسىن­دىرىپ, بۇل كەسەلدەن قۇ­لان-تازا جا­زىلۋعا بولاتىنىن ەستىپ, جۇرەگىمە ءۇمىت وتى ۇيالاپ, كوڭى­لىم از دا بولسا تىن­شىعانداي. ءاري­نە, مۇنداي اۋرۋدى جەڭۋدە اتا-اناعا دا, بالاعا دا ۇلكەن كۇش-جىگەر كەرەك. بالاپانىم ءۇشىن قانداي جاع­دايعا دا كونىپ, اۋرۋمەن كۇرەسۋدى توقتاتپايمىز. تەرەزە جاقتا موماقان وتىرعان جاس جىگىتكە كوزىمىز ءتۇسىپ, ونى دا سوزگە تارتتىق. ءوزىن الماتىلىق قۇ­ماربەك تاتەنوۆ دەپ تانىستىرعان ول بۇگىندە كوللەدج ستۋدەنتى ەكەن. – اۋىرعانىما بەس جىلدان استى. ول كەزدە ون ەكى جاستا بولسام, قازىر ون جەتىگە تولدىم. ماعان اق قان دياگ­نوزى قو­يىلعان سوڭ ءبىر جىل اۋرۋحانادا جاتىپ ەمدەلدىم. ءبىراز دەمالىستان كەيىن ءبىر جىل گەپاتيتتەن ەمدەلدىم. اسىرەسە, حيمياتەراپيا ەمى وتە اۋىر ءوتتى. قي­نالاسىڭ, بىراق مامام جانىم­دا بولعان سوڭ, بارىنە شىدادىم. سو­نىڭ ارقاسىندا جازىلدىم دەپ وي­لايمىن. ەم, ءدارىنىڭ ءبارىن تەگىن, بىراق كەيدە كەرەك كەزىندە دارىلەر بولماي, ءوزىمىز ساتىپ الۋعا تۋرا كەلدى. ناۋ­قاسىمنىڭ اۋىرلىعىنا باي­لانىس­تى بەس جىلعا مۇگەدەكتىك بەرگەن بولاتىن. الداعى مامىر ايىندا ارنايى كوميسسيادان وتە­مىن. ارى قاراي سوزسا كورەمىز, سوزباسا شىعارىپ تاستاۋى ءمۇم­كىن. ەندى جاسىمنىڭ كامەلەتكە تولۋىنا بايلانىستى ەرەسەكتەردى ەمدەيتىن ءدارى­گەردىڭ ەسەبىنە تۇرامىن. قازىر ەشقانداي ەم الىپ جاتقانىم جوق. دەنساۋلىعىم جاقسى. اۋرۋحاناعا اتا-انامسىز ءوزىم كەلىپ, تەكسەرىلە بەرەمىن. قازىر انام جۇ­مىستا. مەنى ەمدەپ, ساۋىعىپ شىعۋى­ما كومەك­تەسكەن بار­لىق دارىگەرلەرگە, مەدبيكە اپايلارعا كوپ راحمەت. ول كىسىلەر قاي ۋاقىتتا بولماسىن, كۇندىز-ءتۇنى كومەكتەرىن اياعان ەمەس. قازىر ءوزىمدى تولىق ەمدەلىپ, اۋرۋدان تولىق ايىق­تىم دەپ ويلاي­مىن, – دەدى بىزگە قۇماربەك. بۇگىندە ورتالىقتاعى ەكى ونكو­گەماتولوگيالىق بولىمشە 60 توسەك-ورىنعا ەسەپتەلىنگەن. الايدا, سوڭ­عى ءۇش-ءتورت جىلدا ءبولىم­شەلەردە 90 بالادان جاتىپ ەمدەلۋگە تۋرا كەلگەن. ۇلكەن پالاتالاردا بەس-التى ناۋقاس بالانىڭ جانىندا بەس-التى انانىڭ بىرگە جاتاتىنىن ەسكەرگەن, ونداعى جاعدايدى كوزگە ەلەستەتۋ قيىن بولا قويماس. تەك, وسىدان ءبىر اي بۇرىن استانادا بالا مەن انا ۇلتتىق ورتالىعىندا وتىز توسەكتىك ونكوگەماتولوگيا ءبولىمى اشىلعان­نان بەرى عانا, بولىمشەلەر از دا بولسا جەڭىلدەپ, دارىگەرلەردىڭ تى­نىسى اشىلعان. – ماسەلەن, شەتەلدە ءبىر دارىگەر ءدال وسىنداي لەيكوزبەن اۋىراتىن بەس ناۋقاس بالانى ەمدەسە, – دەيدى ريزا زۇلقارنايقىزى, – ال بىزدە جال­پى بۇيرىق بويىنشا ءبىر ءدا­رىگەرگە ون ەكى بالادان كەلەدى. بىزدە بىل­تىرعى جاز ايىندا جۇزگە تارتا بالا ەمدەلگەندە, ءار بولىمشەدە ەكى-اق ءدارى­گەردەن جۇمىس ىستەدى. سوندا ارقاي­سىسىنا جيىرما بەس بالادان كەلدى. ارينە, بۇل مەدبيكەلەرگە في­زيكالىق جاعىنان قان­داي اۋىر بولدى دەسەڭىزشى. سون­دىقتان بىزدەر بالا­لار­دى انالا­رىمەن جات­قىزۋعا تىرى­سامىز. قان­شا ايت­قانمەن, قاي انا دا ءوز بالاسىن كۇ­تۋگە تىرىسادى. ال ولارعا نە توسىك-ورىن, نە تاماق بەرىلمەيدى. تەك ءبىر جاسقا دەيىنگى انالارعا عانا تاماق قاراس­تىرىلعان. بۇگىنگى كۇندە ورتالىقتاعى ەكى بولىمشەدە جەتى دارىگەر, اۋىسىممەن جيىرما مەدبيكە, بەس-التى كىشى مەدبيكە جۇمىس ىستەيدى. بۇرىنعى اقىلى ءبولىمنىڭ ورنىنا گەپاتيتتەن ەمدەلەتىن بولىمشە اشىلعان. وندا گەپاتيت اۋرۋى اسقىنعان ناۋقاستار كوشى­رىلەدى. ارينە, ەلىمىزدەگى قاي ەمدەۋ ورنىندا مامان جەتىسپەۋشىلىگى ورىن الۋدا. دەگەنمەن, كۇردەلى ەمدى قاجەت ەتەتىن ونكوگەماتولوگيا بولىمشە­سىندە كادر ماسەلەسىنىڭ نەشە جىلدان بەرى شەشىل­­مەي كەلە جات­قانى, ءاسى­رەسە, ءبۇ­گىندە جانى اۋى­رىپ, قينا­لىپ قان دەرتىمەن اۋىرىپ جاتقان بالاعا دا, جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ وتىرعان اناعا دا وڭاي ءتيىپ وتىرعان جوق. ال كادردىڭ كەلمەۋىنىڭ بىرنەشە سەبەپتەرى بار. ماماندار كوبىنەسە, گەماتولوگيا بولىمىندە جۇ­مىس ىستەۋ مورال­دىق جاعىنان دا, فيزيكالىق جا­عىنان دا اۋىر ەكەنىن, ەڭ باستىسى, جالا­قىنىڭ تومەندىگىن العا تارتادى. ريزا زۇلقارنايقىزى قازىر رەزيدەنتۋرادان ءبىر دارىگەردى وزدەرى باۋلىپ جۇرگەنىن, قىركۇيەك ايىنان جۇ­مىسقا كىرىسەتىنىن ايتىپ, سوعان دا قۋانىپ وتىر. گۇلزەينەپ سادىرقىزى, الماتى.