ءبىر اياعىن بەرليندە قالدىرعان تانكيست

ادام بالاسى جارىق دۇنيەگە شىر ەتىپ تۇسكەننەن باستاپ باقيلىققا كەتكەنشە ءومىر دەگەن كەرۋەننىڭ جولاۋشىسى. سول كەر­ۋەن   جولدى   قالاي, قانداي, قان­شا ءجۇرىپ ءوتۋ –  ول اركىمنىڭ جا­زىلعان پەشەنەسىنە بايلانىستى. بۇگىن ءبىز   ۇلاعاتتى ۇستاز, سوعىس ارداگەرى تىنىباي الىبەكوۆتىڭ كوش-كەرۋەنى جايلى ءسوز ەتپەكپىز. ياعني, كەيىپكەرىمىز – ەل باسىنا كۇن تۋعان شاقتا بۇكىل كەڭەس حال­قى كۇتكەن  جەڭىس كۇنىن جاقىن­داتۋعا ۇلەس قوسىپ: «وتان ءۇشىن وتقا ءتۇس, كۇيمەيسىڭ», دەگەن, شوق شايناپ, وت بۇركەتىن شاعىندا ەلگە جالعىز اياعىمەن ورالعان تانكيست  جىگىت... قالاي دەسەك تە, سوناۋ 20-شى جىلدارى دۇنيەگە كەلگەن بۇتىندەي ءبىر ۇرپاقتىڭ تاعدىر-تالايى  وڭاي بولا قويعان جوق. بۇل جاعداي تىنىبايدى دا اينالىپ وتپەدى. تالدىقورعان وبلىسى, اندرەەۆ اۋ­دانى, قوعالى  اۋىلىندا ءدۇ­نيە­گە كەلگەن ول بالالىق شاعىن سوندا وتكىزىپ, وقۋدى ەكپىندىدەگى ينتەرناتتا بىتىرەدى. اسكەر قاتارىنا الىنباي  تۇرىپ جەتىسۋداعى جال­عىز وقۋ ورنى – لەپسى پەداگوگي­كا­لىق ۋچيليششەسىن  تامامداعانمەن,   جاس جىگىتتى  قيىن دا كۇردەلى ءاس­كەري ءومىر جولى كۇتىپ تۇرادى. 1941 جىلى مايدانعا كىرىپ, زەنيتتى-ارتيللەريا پولكىندە ستارشينا بولدى. اسىرەسە, سوعىستىڭ العاشقى قيىن كەزدەرىندە  ءماس­كەۋ­دى قورعاۋدا ت.الىبەكوۆ 9-شى ارتيللەريا ديۆيزياسىنداعى 335-ءشى پولكتىڭ تانك كومانديرى بو­لىپ, كەسكىلەسكەن ۇرىستىڭ العى شەبىندە جۇرەدى. ودان كەيىنگى جو­رىقتارى  كۋرس دوعاسىنان كەرچ, ەڭ سوڭعى ايالداماسى گەرمانيانىڭ كەنيگسبەرگ قالاسىنا قاراي جىل­جىپ, جەڭىسكە جاقىنداي تۇسەدى. ارينە, تىنىباي ءۇشىن قان­شا­ما ميلليونداعان ادامنىڭ قانى­مەن, ومىرىمەن كەلگەن جەڭىستى كۇتۋ وتكەن قيىن دا ازاپتى كۇندەر­دەن دە اۋىر, ۇزاقتاۋ بولدى. بىراق, تاعدىردىڭ سىنىنا نە شارا. جە­ڭىستىڭ اۋىلى كورىنىپ, انە-مىنە سو­عىس بىتەدى دەگەن 1945 جىلدىڭ 27 ءساۋى­رىن­دە اۋىر جاراقات الادى. تانكىسى وت جالىنعا ورانعاندا ەكي­­پاج ءمۇ­شەسى  يليا كۋزنەتسوۆ ءوزى­نىڭ كومانديرىن سۇيرەلەپ سىرت­قا الىپ شىعادى.  جان الىپ, جان بەرىپ جاتقاندا يليانىڭ ادام­گەرشىلىگى, قايسارلىعى, جاۋىنگەر­لىك انتىنا ادالدىعى ارقاسىندا جارالى تى­نى­بايدى بىرنەشە شا­قىرىم جەرگە ارقالاپ, اسكەري-دالا گوسپيتالىنە اپارىپ تابىس­تاي­دى. ولار جا­را­لىلاردى تيەگەن پويىزبەن ۋك­راينا جەرىندەگى تىل­عا ون بەس كۇن دەگەندە جەتكىزەدى. – اكەيدى گوسپيتالعا اكەل­گەن­­دە اياعى قابىنىپ, اۋرۋ مەڭدەپ كەتكەن ەكەن, – دەپ ەسكە الادى تىنىباي اعاي­­دىڭ قىزى باقىت اپاي. – ءسويتىپ, دارىگەرلەرگە وڭ اياعىن تىزەدەن جو­عارى كەسىپ تاس­تاۋعا تۋرا كەلەدى. ول كەزدە اۋرۋ­دى بىلدىرتپەيتىن ءدارىنىڭ تاپشى كەزى, اكەيگە ءبىر ستاقان سپيرت بەرەدى دە, وپەراتسيا جاساپ, اياعىن كەسەدى. جاراقات العان سولدات 1945 جىل­دىڭ تامىزىنا دەيىن  گوس­پيتال­دا ەمدەلگەن سوڭ, ەكىنشى توپ­تاعى مۇگە­دەكتىك الىپ ەلگە  ورالادى. ارينە, مايدانداعى ەرلىك ىستەرى باعالانىپ, «قىزىل تۋ», ءى,ءىى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن, «ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىنە  يە بولدى. – مەنى اجالدان قۇتقارعان سول ادامعا ءومىر بويى قارىزدارمىن. ەگەر يليا بولماعاندا باسقا سو­عىس­تا شەيىت بولعان جاۋىن­گەر­لەر­دەن جا­نىم اۋليە ەمەس, وتقا ورانىپ جەر جاستانار ەدىم, – دەپ, تىنىباي اعا ىلعي مايدانداس دو­سىن ەسىنە الىپ وتى­راتىن كورى­نە­دى. سوعىستان كەيىنگى جىلدارى ەكەۋى حات جازىسىپ تۇرا­دى. يليا­نى ءوزىنىڭ تۋعان باۋىرىن­داي ساناپ قىرىمعا بارىپ, ەكەۋى سول ءبىر كۇندەردى ەسكە الىپ قايتىپتى. ەلگە امان-ەسەن ورالعان سوڭ مۇگەدەكپىن دەپ جاتپادى, جاڭا وقۋ جىلىندا تاستۇما اۋىلىن­داعى جەر­­گىلىكتى مەكتەپتە ساباق بەرىپ, ءوزى­نىڭ العان پەداگوگتىك ءبىلىمىن جالعاستى­را­دى. جانى ولجا, كوكى­رە­گى وياۋ جىگەرلى جىگىت ءومىرىنىڭ سوڭ­عى جىل­دارىنا  دەيىن قادىرلى دە قاسيەتتى ما­ماندىق – مۇعالىم­دىك كاسىپكە ادال بولىپ, الدىنان ءوت­كەن بىرنەشە جۇزدەگەن وقۋشى­لار­عا بىلىممەن قوسا تاربيە دە بەرەدى. 1947-1950 جىلدارى  جام­بىل سەلو­سىن­دا باستاۋىش مەك­تەپتىڭ مەڭ­گەرۋ­شىسى, 1950-1957 جىل­دارى تال­دى­بۇلاق جەتى­جىل­دىق مەك­تەبى­نىڭ ديرەكتورى بولىپ قىزمەت ىستەيدى. وسى ارالىقتا قازپي-ءدىڭ تاريح-فيلولوگيا فاكۋلتەتىن قى­زىل ديپ­لومعا بىتىرەدى. ودان كەيىنگى جىلدارى ەكپىندىدەگى ورتا مەك­تەپتە قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى­نەن ءدارىس بەرىپ, 1975 جىلى قۇر­مەت­تى دەمالىسقا شىق­قان­مەن, ودان كەيىن دە  ۇزاق جىل­دار بويى­نا بالالاردان قول ءۇز­بەدى. ويتكە­نى, بويىن­داعى ادالدىق, پا­راسات­تى­لىق, بىلىمدىلىگى, اينالا­سىن­­دا­عى ادامدار­دىڭ جانىن ءتۇسى­نىپ, ولار­عا اقىل-كەڭەسىن ايتىپ جا­نا­­شىرلىق كور­سە­تەتىن ادامي قاسيەت­تەرى ول كىسىنى جاقسى كورۋگە, مۇ­عالىم بەدەلىن ارتتىرۋعا قىز­مەت ەتكەن ەدى. نەگىزدە بار جوعالماس دەگەن. ءار پەرزەنت اتا-انا قارىزىنان ۋاقى­تىن­دا قۇتىلا الماسى حاق. ەندەشە, تىنىباي اعادان تاراعان ۇر­پاقتان بۇگىندە ءونىپ-ءوسىپ وتىر­عان 25 نەمەرە, 11  شوبەرە جىل سايىن اينالىپ كەلەتىن قاسيەتتى جەڭىس كۇنىن اتا-انالارىنىڭ دا كۇنى ساناپ توي­لاۋدى  ول كىسىلەردىڭ كوزى تىرىسىندە دە, كەيىن دە اتاپ ءوتۋدى داستۇرگە اي­نال­دىرعان. بيىل دا سولاي جاسا­ماق. ال تى­نىباي اعايدىڭ ءوزى قىز­مەت اتقارعان ەكپىندى مەكتەپ مۇرا­جايىنداعى وتان سوعى­سىنىڭ ارداگەرلەرىنە ار­­نال­عان قا­بىر­عا­داعى ول كىسىنىڭ قۇ­جات­تارى, فوتوسۋرەتتەرى, مارا­پات­­تارى تۇر. ولار ارتىندا قال­عان ۇر­پاققا  اماناتتاپ كەتكەن  ءجا­دىگەردەي ساقتالىپ, كەلەشەك  جاس­تاردىڭ سو­عىستىڭ, جەڭىستىڭ ادام بالاسىنا قان­داي قاسىرەت, قان­داي زاۋال اكە­لە­تىنىنەن, ەرلىك­تىڭ, وتانسۇيگىشتىك قا­سيەتتىڭ جا­دى­لا­رىندا جاڭعىرىپ تۇ­رۋى­نا قىزمەت ەتىپ تۇرعانداي كورىنەدى... گۇلزەينەپ سادىرقىزى. الماتى وبلىسى.