«قازاقتارمەن مىڭ جىلدىق قۇدامىز» – دەيدى وبلىسقا ەسىمى بەلگىلى قوجالىق توراعاسى اناتولي ماتاسوۆ

اناتولي پەتروۆيچ كەلەر جىلى الپىستىڭ اسقارىنا شى­عا­دى. ول – وسى ءوڭىردىڭ تۋماسى, 17 جاسىنان باستاپ مەحانيزاتور ماماندىعىن مەڭگەرىپ, تراك­تور­شى, كومباينشى بولىپ ەڭبەك ەتتى. ەگىس-دالا بريگاداسىنا جەتەكشىلىك جاساپ, جەر-انانىڭ قا­دىر-قاسيەتىن كوكەيىنە ءتۇيىپ ءوس­كەن ازامات ەلىمىز نارىق ەكونو­مي­­كا­سى­نا كوشكەن كەزدە اۋداندا ال­عاش­قىلاردىڭ ءبىرى بولىپ شارۋا قو­جالىعىن قۇردى. «جاس قا­نات» شارۋا قوجالىعىندا باس­تاپ­قى كەزدە ساناۋلى مال, ءبىر مىڭ­نان استام گەكتار ەگىستىگى بول­دى. قو­لى­نان ءىس كەلەتىن ازامات ارتىنشا «كىشى نارىن» قو­جا­لىعىن قۇ­رىپ, وعان ەكى اۋىل­دىڭ تۇرعىن­دارىن جۇ­مىس­قا قا­بىل­دادى. ەجەل­دەن قا­زاق­تارمەن تاتۋ, ىنتىماقتاعى انا­­تولي پەتروۆيچتىڭ ەكى قوجا­لى­عىندا ەڭبەك ەتەتىندەردىڭ كوبى جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى. اناتولي پەتروۆيچ جۇبايى نادەجدا فەدوروۆنامەن بىرگە ءۇش ۇل, ءبىر قىز تاربيەلەپ ءوسىردى. قا­زاقتىڭ ادەت-عۇرپىن, سالت-ءداس­تۇرىن جەتىك بىلەتىن ا.ماتاسوۆ ەكى بىردەي قىزىن قازاقتارعا تۇر­مىسقا بەردى. اننا دەگەن قىزى وسكەمەندىك ەرنار بايانعازينگە تۇرمىسقا شىققان. ودان ءبىر جيەندەرى بار. قۇدالارى ەربول مەن روزا دوستارى اراسىندا سىيلى, قاراپايىم جاندار. ەربول وت­ستاۆ­كاداعى پولكوۆنيك, ونىڭ زا­يى­بى روزا ورىس ءتىلى مەن ادە­بيە­تىنىڭ مامانى, قازىر د.سەرىكباەۆ اتىنداعى شىعىس قازاقستان مەملەكەتتىك تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋشى. – قازاقتاردىڭ قۇدا-قۇداعي دەسە ىشكەن اسىن جەرگە قويا­تى­نىن بۇرىننان ءبىلۋشى ەدىم. ال ەربول مەن روزا ءبىز دەگەندە كو­ڭىل­دەرى دارحان, كەڭ جايلاۋ. ولار جاقىندا اعاسى سوتسيال مەن جەڭ­گەسى قارلىعاشتى ەرتىپ كەلىپ, قو­ناق بولىپ كەتتى. كۇيەۋ بالا­مىز ەرنار ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندە قىزمەت ەتەدى, مايور, ال قىزىمىز اننا قازىر بالاسىمەن ۇيدە. ال ەكىنشى قىزىمىز ۆەرا دا جەرگىلىكتى جەردىڭ تۇرعىنى رۋسلان ايداعۇلوۆ دەگەن ازاماتقا تۇرمىسقا شىققان. ەكىنشى كۇيەۋ بالام وزىممەن بىرگە ەڭبەك ەتىپ ءجۇر, – دەپ  اناتولي پەتروۆيچ اعىنان جارىلدى. ا.ماتاسوۆتىڭ ەكى قوجالىعىن­دا بۇل كۇندەرى 150 ادام جۇمىس ىستەيدى. وتكەن جىلى قوجالىق ءۇش مىڭ گەكتارعا ەگىن ەگىپ, گەكتارى­نان 30 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم الدى. ءتىپتى بيدايدىڭ ءار گەك­تارى­نان 35-40 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم جيناپ, رەكورد جاسادى. اناتولي پەتروۆيچ تەحنيكانى جاڭارتىپ,  «بەلارۋس» تراكتورى, «ەنيسەي» كومباينى سياقتى 11  تەحنيكا سا­تىپ الىپتى. ونى بانكتەردەن نەسيەگە ەمەس, «اگروقارجى» فيرما­سى ارقىلى ليزينگكە الىپ, قارى­زىن جاۋىپ تا ۇلگەرگەن. قازاقتىڭ جەرىندە تۇرىپ, ونىڭ سالت-داستۇرلەرىنە, ءتىپتى «مال وسىرسەڭ, قوي ءوسىر» دەگەن ۇلا­عات­تى سوزىنە دەن قويعان ا.ماتاسوۆ جىبەك ءجۇندى سولتۇستىك­قازاق­ستان­د­ىق مەرينوس قويىن وسىرە باستاپتى. ءبىر كەزدەرى ونىڭ سانى ءتورت مىڭنان اسقان. قازىر ەكى مىڭ شاماسىندا ەكەن. – سىزدەرگە وتىرىك بولار, ال بىزگە شىن, وسىناۋ ەت پەن جىبەك ءجۇندى مول بەرەتىن مەرينوس قويىن وسىرۋگە دەگەن تالپىنىس كۇشتى بولعان. امال نە, ەڭبەگىمىز ەش بولۋدا, ساپالى ءجۇننىڭ ءبىر كەلىسى نەبارى 180 تەڭگە.  ال ءبىر قويدان بەس-التى كەلى ءجۇن بەرسەك, ودان كەم دەگەندە ءتورت كوستيۋم تىگۋگە بولادى ەكەن. ال كوستيۋمىڭىزدىڭ باعاسى قانشا ەكەنى بەلگىلى. سەبەبى, ساپالى جۇننەن ساپالى كيىم تىگىلەدى. مەملەكەتكە راحمەت, ءىرى قارا مەن قوي وسىرسەڭ, ەتىن تاپ­سىر­ساڭ, سۋبسيديا بەرەدى, بىراق ونىڭ مولشەرى ماردىمسىز, ءبىر كەلىسىنە 100 تەڭگە عانا الاسىز. سون­دىقتان الداعى ۋاقىتتا اۋداندى بىلاي قويىپ, وبلىستا وسىنداي قوي تۇقىمىن وسىرەتىن بىردەن-ءبىر شارۋاشىلىق باسشىسى رەتىندە ايتارىم, سالالىق  مينيسترلىكتەگى باسشىلار اسىل تۇقىمدى مال وسىرەتىن بىزدەرگە نازار اۋدارسا ەكەن, – دەپ ءبىراز جايلاردان حاباردار ەتتى. قوي فەرماسىنا كەلدىك. «قوي قوزداپ, قورادا شۋ» دەگەندەي, ساۋلىقتاردىڭ بارلىعى تۇلەپتى. كوك شىعا باستاعاندىقتان, بىرەر وتار جايىلىمدىققا شىعىپ ءۇل­گە­رىپتى. قوزىلاردىڭ ءبىرازى قورادا, ءشوپ-جەم بەرىلۋدە. قوجالىقتا 300 ءىرى قارا, 170 جىلقى بار. كو­مەكشىسى ورالحان الىمباەۆ, زووتەحنيك مۇحتارحان الىباەۆ اناتولي ماتاسوۆتىڭ وڭ قولى. ال كۇيەۋ بالاسى, مەحانيزاتور رۋسلان ايداعۇلوۆ, كومباينشى سەرگەي ماتاسوۆ, ەلەكترمەن دانەكەر­لەۋ­شى يۋري ماريلوۆ, كومباين­شى رينات بوزاشەۆ وزدەرىنە تاپ­سىرىلعان ىسكە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن پىسىق ازاماتتار ەكەنى بايقالادى. قوجالىق توراعاسىن تولعاندى­را­تىن ماسەلەلەر از ەمەس. سونىڭ ءبىرى, سوڭعى بىرەر جىلدا تەحنيكا مەن قوسالقى بولشەكتەردىڭ ادام نانعى­سىز قىمباتتاۋى كورىنەدى. شىنىن­دا دا, الاڭداۋعا تۇرارلىق ءجايت. ءما­سە­لەن, ءبىر كەلى ەلەكتروت قازىر 400 تەڭ­گەدەن 1700 تەڭگەگە ءبىر-اق سە­كىرگەن. «نيۆا» كومباينى بىل­تىر­لار 4 ميل­ليون 300 مىڭ تەڭگ­ە تۇرسا, قازىر 11 ميلليونعا شا­رىق­تاپ كەتكەن «متز-80» تراك­­تورى ءتىپتى 3 ميلليون تەڭگەدەن  اسىپ تۇسەدى. ال بۇرىنعى باعاسى 9100 اقش دول­لا­رى بولىپتى. «كاماز» ماشينە­سى­نىڭ ءبىر دوڭ­عا­لاعى 5 مىڭ تەڭگەدەن 14 ەسە ءوسىپ, 70 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن. «سوندا قو­جا­لىقتار قالاي ءومىر ءسۇرۋى ءتيىس, «ءاي دەيتىن اجە, قوي دەيتىن قوجا جوقتىڭ» كەرى كەلدى مە, جوعارى جاقتاعىلار باعا سايا­ساتىن رەتتەپ وتىرۋى كەرەك ەمەس پە؟ قارجى داعدارىسى دەگەندى سىل­تاۋ ەتىپ, ءبىز دە وسىرگەن بيداي مەن استىق­تىڭ باعاسىن اس­پان­داتىپ وتىرساق, ەلگە نە بەتىمىزبەن  قاراي­مىز», دەپ قوجا­لىق ءتور­اعاسى ا.ماتاسوۆ ءوزىن تول­عان­دىر­عان ويىن ورتاعا سال­دى. شى­نىندا دا, ويلاناتىن ماسەلە! وبلىس اكىمى ب.ساپارباەۆ وسى­دان ەكى جىل بۇرىن «تۋعان جەرگە تاعزىم» اكتسياسى اياسىندا بۇرىن­دارى سۋتەگىنگە جەكەشەلەنىپ كەتكەن بالاباقشا, كلۋبتاردى كەرى قايتارۋ جونىندە باستاما كوتەر­گەنى بەلگىلى. ا.ماتاسوۆ ەكى بىردەي ۇلكەن عيمارات – بالاباقشا مەن مادەنيەت ءۇيىن تەگىن قايتار­دى. قازىر مادەنيەت ءۇيىنىڭ ءىشى كىر­سە شىققىسىز, ال بالا­باق­شا­دا ەلۋ بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. ونىڭ تاعى ءبىر ازاماتتىعىنا ەرىكسىز سۇيسىنەسىز. «وزىندە ەڭبەك ەتەتىندەرگە 620 گرامدىق ناننىڭ ءبىر ءبول­كەسىن نەبارى 25 تەڭگەدەن ساتا­دى, سوندا ءبىر جىلدا 3 ميلليون تەڭگە ءوز قالتاسىنان شىعا­دى. سون­داي-اق, كومىر, ءشوپتى دە ەكى ەسە ارزان باعاعا بەرەدى. جۇ­بايى نادەجدا فەدوروۆنا ۇستاي­تىن دۇكەندە دە ازىق-ت ۇلىك باعا­سى ارزان», دەيدى كاتونقاراعاي اۋدانىنىڭ اكىمى ارمان بەك­بوسىنوۆ ريزاشىلىقپەن. قازاقتارمەن قۇداندالى, ءبىر ءوزىن­دە بىرنەشە ۇلتتىڭ قانى بار ء(وزى ايتادى) اناتولي پەتروۆيچ «قۇر­مەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, «كاتو­قا­راعاي اۋدانىنىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى». وڭداسىن ەلۋباي. شىعىس قازاقستان وبلىسى, كاتونقاراعاي اۋدانى. ____________________ سۋرەتتە: ا.ماتاسوۆ پەن اۋىل اكىمى بەردىبەك ەرەجەپوۆ.