ءبىتىمى بولەك ويلار بار

ەلگە تانىمال قايراتكەر, قالامى قارىمدى سەناتور قۋانىش سۇلتانوۆ «ەگەمەن قازاقستانعا» بيىلعى 12 ءساۋىر كۇنى «ۇلتتىق سانا ۇرانشىسى» اتتى ماقالا جاريالاپ, كوزىقاراقتى ميلليون­داعان وقىرمانعا «توسىن سىي» جاسادى. مۇنداي رۋحاني «توسىن­ سىي­عا» تاڭداندىق تا, قۋاندىق تا, تۇشىنا وقىدىق تا. ويتكەنى, ق.سۇلتانوۆتىڭ ۇنەمى ءباسپاسوز بەتىندە كولبەڭدەي بەرمەيتىنى, تەك ەلدىڭ ساياسي ومىرىندەگى ۇرىمتال تۇستاردا عانا ءوزىنىڭ ازاماتتىق, قايراتكەرلىك ءۇنىن شىعارىپ, تۋعان جۇرتىمەن وي بولىسەتىنى ەجەلدەن ءمالىم عوي. سوندىقتان وسى ماڭىزدى ماقالاعا ءۇن قاتپاي, بۇيىعىپ جاتۋدى ءجون كورمەي, ازىن-اۋلاق ويلارىمىزدى ورتاعا سالۋدى ۇيعاردىق. ءارى بۇكىل مازمۇنىنا تالداۋ جاساۋدان گورى تەك ءۇش ءتۇيىندى ماسەلەگە عانا توقتالعاندى ءجون كوردىك. * * * جەمقورلىق اتتى جەگى قۇرت جەمقورلىق تا, ءسىرا, جەزوك­شە­لىك سياقتى ادامزات جارال­عان­نان كەيىن دەرەۋ پايدا بولعان كۇنا ءارى قىلمىس. ءبىز «جەزوك­شە­لىك» دەگەن ءسوزدى تەگىننەن تەگىن قوسىپ وتىرعانىمىز جوق. ەگەر الدىڭعى كۇناھارلىق ىستە ايەل ءتانىن دە, جانىن دا ساتسا, ەكىنشىسىندە پا­را­قور, جەمقور ار-وجدانىن ساتا­دى. سوندىقتان ول, قايتالاپ اي­تا­مىز, ءارى كۇنا, ءارى قىلمىس. ارينە, جەمقورلىقپەن كۇرەس­پە­گەن قوعام دا, بيلەۋشى دە كەم­دە-كەم. جەمقورلىق ءۇشىن تالاي­لار­دى اتتى, استى, باسىن شاپتى, سان جىلعا اباقتىعا قامادى. ءتىپتى كەڭەس وكىمەتىنىڭ كەزىندە دە جەمقورلىققا قارسى ارنالعان ءولىم جازاسىنىڭ بولعانى بەلگىلى. راس بولسا, ي.ستالين بىردە: «بيلىك باسىندا تۇرعاندا, ورىس­تىڭ اراعى مەن جەمقورلىعىنا كۇشىم جەتپەدى», دەگەن ەكەن. ءسوز جوق, جەمقورلىق ۇلت تالعا­ماي­دى, الاي­دا وسىنىڭ وزىنەن قىلىشىنان قان تامعان ستالين جەڭە الماعان جەمقورلىقتىڭ كەز كەلگەن قوعام جانە مەملەكەت ءۇشىن قانشالىق­تى قاتەرلى ەكەنى كورىنىپ تۇر. مىنە, سول الەۋمەتتىك دەرت ەلى­مىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى جىل­دارىن­دا مەملەكەتتىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك ماسەلەلەردەن «قولى بوساماعان­دىق­تان», ءورشىپ, اسقىنىپ كەتتى. كەڭەستىك داۋىردەگى تام-تۇم جەم­قورلىق جاعدايلارىنا «جىلاپ كورىسكەندەي» جاعدايعا كەلىپ وتىرمىز. بىراق وكىنىشتىسى سول, جەتى باستى «جالماۋىزدىڭ» ءالى سايابىر تابار ءتۇرى جوق. بۇل ءجو­نىندە ق.سۇلتانوۆ ماقالاسىندا بىلاي دەپ قينالا جازادى: «ءايت­پەسە, پرەزيدەنت جەمقورلىقتى جويۋ تۋرالى كۇنىگە ايتادى, قا­تاڭ دا سويلەيدى, اقىلعا شاقى­رىپ تا ايتادى, بىراق جەمقورلار شاي­لىقپايدى. مىندەتتى تۇردە ءماج­بۇرلەپ, ۇستاپ, بايلاپ, ءتۇر­مەگە جاپقاندا عانا توسىلادى. جەمقورلىق ادامداردىڭ, ياعني قو­­عامنىڭ ساناسىندا وتىر. ول پاي­­دا­كۇنەمدىكتەن, بىرەۋدى وزىنە تاۋەل­دى ەتۋ ارقىلى, ءوزىنىڭ «ماڭى­زىن» كوتەرگىسى كەلگەن مانساپ­قور­لىقتان, ۇلتىنا, مەملەكەتىنە ج­ا­ناشىر­لىعى جوق, جەكە باسىنىڭ پاي­دا­سىن كۇيتتەۋ ساناسىنان شى­عا­دى. مىنە, وسىنى جويۋ كەرەك. ونى تەك ۇلتتىق سانا, ءوز مەملەكەتىن ءسۇيۋ سەزىمى عانا جويا الادى. سول ارقىلى وركەنيەت ورىنە ورمە­لەۋگە بولاتىندىعىن سەزىنگەندە عانا بولادى». قاراپايىم بولسا دا, قارىمدى ويلار. انا ءتىلىڭ ارىڭ بۇل... ال ق.سۇلتانوۆ ايتقانداي, «ۇلت­­تىق سانا, مەملەكەتىن ءسۇيۋ سەزىمى» بار ازاماتتاردىڭ تۋعان ءتىلىن دە قۇرمەتتەيتىنىن ايتۋ ارتىق. بۇل جونىندە وي تولعاعان قايرات­كەر اعا­مىزدىڭ مىنا پايىم­داۋ­لارى مەيلىنشە قىسقا دا نۇسقا: «قازاقتارعا ءوز انا ءتىلىن ءارى تابي­عاتىنان, ءارى ۇلت­تىق ساناسىنان ءبىلۋى – مىندەت. سول ارقىلى مەملەكەت حالقىنىڭ تۇ­تاس­تىعىن, بىرلىگىن, ىنتىماعىن قامتا­ما­سىز ەتۋى كەرەك. نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلى سون­داي-اق قازاقتار تەك انا تىلىمەن شەكتەلىپ قالسىن دەگەن جوق. كەرىسىنشە, قازاق بالالارىنىڭ انا ءتىلىن جاقسى مەڭگەرۋىمەن قاتار, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىن دە ەركىن مەڭگەرۋى قاجەت دەپ باعىتتايدى. بۇل دا ۇلت­تىڭ مۇددەسى. ۇلتتىڭ ساناسىنىڭ ءوس­كەن­دىگىن كورسەتەتىن مەجەلەر». را­سىن­دا دا ءتىل تۋرالى نەگە ۇنەمى تەك ەلباسى سويلەۋى ءتيىس؟! اركىمنىڭ سانا­سى, نامىسى, قالا بەردى ار-وجدانى قايدا؟ دەمەك, ءتىل تاعدىرى قىل ۇشىندا تۇرسا, وعان تەك رەسمي بيلىك قانا ەمەس, بۇكىل قازاق ۇلتى كىنالى. ماسەلەن, نەگە ءتىلدى قورعاۋ مەن ونىڭ تازالىعىن ساقتاۋ – ءتۇبى ءبىر ءتۇر­كى ۇلتتارى مەن لاتىش, ەستون­دار­دا كوزدىڭ قاراشى­عىن­داي قور­عالىپ, باستى نازاردا ۇستالادى؟!. ءوز ورنىڭدى قۇرمەتتە! ناعىز مەملەكەتتىك قىزمەتكەر قاشاندا وزگەلەرگە ۇلگى كورسەتىپ, تەك جاقسى قىرىنان تانىلۋى ءتيىس. جاق­سى مەملەكەتتىك قىزمەتكەر دەگەنىمىز – تۋعان ءتىلىن جەتىك مەڭ­گەر­گەن, پارا­قورلىقتان اۋلاق ازامات نەمەسە ازاماتشا. الايدا جاس مەم­لەكە­تىمىزدىڭ سورىنا قا­راي وسى­نى تەرەڭ تۇسىنەتىن ادام­دار ون­شا كوپ ەمەس. «وكىنىشكە وراي, – دەيدى ءارى قاراي ق.سۇل­تانوۆ ماقا­لا­سىندا, – ناقتى اتقارۋشى ورىن­داردا – وبلىس ور­تا­­لىقتارىنداعى, قالا­لار­دا­عى, اۋ­داندارداعى مەملەكەتتىك قىزمەت مەكەمەلەرىندە ءوز مىندەتتەرىن ورىن­داۋدا جاۋاپكەرشىلىك جەتكىلىكسىز. قىزمەتكەرلەر تاراپىنان مەنمەندىك, نەمقۇ­راي­لىلىق, سا­لاق­تىق مىنەزدەر كوپ كورىنەدى. شەتتەن كەلگەن, ورىس ءتىلىن بىلمەيتىن قازاقتار ءبىز­دىڭ كەيبىر مەنمەنسىگەن, قا­زاق­شا سويلە­گى­سى كەلمەيتىن شەنەۋنىكتەردەن تاۋى شاعىلىپ, جال­پى قازاق­ستان سونداي «مەڭىرەۋ جارتاس» دەگەن پىكىر تۋعىزاتىن مى­سالدار از ەمەس. ولار شارا­سىز­دىقتارىنان پرە­زيدەنتكە, پارلامەنتكە, ۇكى­مەت­كە شا­عىمدا­نىپ, ارىز جازۋعا ءماج­بۇر بولادى. مۇ­نى ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك قىزمەت­كەرلەردىڭ ءوز مەملەكەتىن, تاۋەل­سىز­دىگىن سىيلاماۋشى­لىعى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. ياعني, بۇل دا مەشەۋ شەنەۋنىكتەر بويىندا ءالى ۇلت­تىق سانا­نىڭ كەمىستىگىن كورسەتەدى. ەگەر ءار قىزمەتكەر ءوز ورنىندا ءوز مىندەتىن تازا ءارى جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقارسا, ەشكىم دە ەشقايدا شاعىم جازباس ەدى». ءيا, شاعىم جازباس ەدى! امال نە, قازىر وعان قول جەتكىزۋ قيىن بولىپ تۇر. ءار ادامنىڭ ساناسىندا ساڭىلاۋ بول­ماسا, ەشقانداي ءتار­تىپ­تىك كە­ڭەس­­تىڭ دە تولىمدى ءناتي­جەگە قول جەتكىزە الماسى ايدان انىق. دەمەك, مەملەكەتتىك قىزمەت­كەر­لەرگە, اسىرەسە, جاس كادرلارعا وڭ ىقپال ەتەتىن تارتىپتىك كەڭەستەن وزگە دە رۋ­حاني جانە اكىمشىلىك تەتىكتەر ويلاپ تابىلسا, ارتىق بولماس ەدى. ونى كەلەشەكتىڭ ەنشىسىنە قال­دىرالىق. وسىنىڭ ءبارىن تۇيىندەي كەلىپ, ق.سۇلتانوۆتىڭ ماقالاسىنان ەلى­مىز­دىڭ بۇگىنگىسىنە قاناعاتتانۋ, ەر­تەڭىنەن ۇمىتتەنۋ سەزىمى ايقىن تا­نى­لادى. بۇگىنگى قازاق قوعامىنىڭ العا باسۋىنا اياقتۇساۋ بولىپ وتىر­عان زاڭدى جانە جاساندى كەدەرگىلەردى كورە وتىرىپ, ول ونىڭ ۋاقىتشا قۇبىلىستار ەكەنىنە كا­مىل سەنەدى. ياعني, بۇگىننەن ەرتەڭگى كۇننىڭ نۇرلى بولارى كۇمانسىز. سوندىقتان قايراتكەردىڭ جاساندى جاسامپازدىقتان ادا, اسپاننان قارا بۇلت ءتوندىرىپ, سارىۋايىمعا شاقىرۋدان اۋلاق, تەك اقيقاتتىڭ تەڭ ورتاسىمەن جۇرگەن ماقالا­سى­نىڭ كوپ كوڭىلىنەن شىققانىنا ءارى شىعارىنا سەنىمىمىز مول. ماحامبەت يحسانعالي, باتىس قازاقستان وبلىستىق ءتىل­دەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى.