كەشە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاراعاندى وبلىسىنا جۇمىس ساپارىمەن كەلدى. ساپار «وتان قورعاۋشىلار كۇنى» قارساڭىندا بولىپ وتىرعان سەبەپتى پرەزيدەنتكە قازاقستان اسكەرىنىڭ قاراعاندى گارنيزونىنىڭ قۇرامالارى مەن بولىمدەرىن تانىستىرۋدان باستالدى.
الدىمەن قورعانىس ءمينيسترى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ مەملەكەت باسشىسى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسىن ءاسكەري گارنيزوننىڭ جاۋىنگەرلىك ءازىرلىگىمەن جانە اسكەري ينفراقۇرىلىمدار مۇمكىندىگىمەن تانىستىردى. پرەزيدەنتكە 50185-ءشى ءاسكەري ءبولىمنىڭ جاۋىنگەرلىك كەزەكشىلىكتە تۇرعان اۆياتسيالىق تەحنيكاسى مەن تەحنيكالىق لابوراتورياسى كورسەتىلدى. وسىدان ءارى پرەزيدەنت ميگ–31 ۇشاعىنىڭ جۇمىس رەگلامەنتىمەن جانە كەشەندى ترەناجەردىڭ جۇمىسىمەن تانىستى.
ەلىمىزدىڭ اۋە شەبىن قورعاۋشى قورعانىس كۇشتەرىمىزدىڭ ۇشقىشتارى بىرنەشە رەت حالىقارالىق ويىن-جاتتىعۋلارعا قاتىسقانىن اتاپ وتكەن ءجون. ولاردىڭ بارىندە دە ءبىزدىڭ ۇشقىشتارىمىز دايىندىقتارىنىڭ جوعارى دارەجەدە ەكەنىن كورسەتە ءبىلدى. ال وزىمىزدە بىلتىرعى جىلى توعىز اۆياتسيا جاتتىعۋلارى وتكىزىلدى. اسكەري-اۋە كۇشتەرىندە دايىندىق ءولشەمى ۇشۋ ساعاتىنىڭ ۇزاقتىعىمەن ايقىندالادى. ءبىزدىڭ اسكەري-اۋە كۇشتەرىمىزدىڭ جالپى ۇشۋ ۇزاقتىعى بۇگىنگى كۇنگە دەيىن 25 مىڭنان اسا ساعاتتى قۇراپ وتىر. ال ءاربىر ۇشقىشتىڭ ۇشۋ ۇزاقتىعى 83 ساعات بولدى, بۇل – تمد-نىڭ باسقا ەلدەرىمەن سالىستىرعاندا ۇزدىك كورسەتكىش.
اسكەري-اۋە كۇشتەرىنىڭ دايىندىعىن كورگەن سوڭ ەلباسىنىڭ كورتەجى قاراعاندىدان 30 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان «سپاسسك» وقۋ-جاتتىعۋ ورتالىعىنا قاراي بەت الدى. مۇندا قازاقستان ءاسكەرىنىڭ موبيليزاتسيالىق رەزەرۆىن دايىندىقتان وتكىزۋ جۇمىستارى ۇيىمداستىرىلعان. قازاقتىڭ ۇساق-شوقىلارىنىڭ اراسىنداعى جازىققا ورنالاسقان ورتالىقتىڭ اۋماعى ءبىرشاما كەڭ ەكەن. ەلباسى – قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى كەلگەن كەزدە مۇندا كۇن جارقىراپ, اسپان بارىنشا اشىق بولىپ تۇردى, ءۇپ ەتكەن جەل دە جوق.
ورتالىقتىڭ باستىعى, پودپولكوۆنيك د.حاميتوۆ ەلباسىنا وقۋ-جاتتىعۋ بارىسى تۋرالى بايانداپ بەردى. بىلتىرعى ماۋسىم ايىندا اشىلعاننان بەرى ورتالىقتا 700-دەي ادام ءبىر ايلىق دايىندىقتان ءوتىپتى. ولاردىڭ جاس مولشەرى 27-35 ارالىعىندا. بۇرىن اسكەردە بولماعان مۇنداي جاندار اسكەر ومىرىنەن مول ماعلۇمات الىپ, ءبىر ايدىڭ ىشىندە ءتۇرلى قارۋ ءتۇرلەرىن, بايلانىس قۇرالدارى مەن اسكەري تەحنيكانى قالاي قولدانۋدى ەركىن مەڭگەرىپ اتتانادى ەكەن. جالپى, ەلىمىزدە بۇدان باسقا دا وسىنداي سەگىز ورتالىق بار كورىنەدى. بيىل وسى ورتالىقتار ارقىلى جالپى سانى 4000-عا جۋىق ادام اسكەري دايىندىقتان وتەدى. ەندى مۇنداي ورتالىقتار بيىل سەمەي, تاراز, اقتاۋ قالالارىنداعى اسكەري بولىمدەردە دە اشىلىپتى.
ن.نازارباەۆ اسكەري دايىندىقتان ءوتىپ جاتقاندارمەن اڭگىمەلەسىپ, ولاردى وتان قورعاۋشىلار كۇنىمەن قۇتتىقتادى. اسكەري جيىنعا قاتىسۋ ارقىلى سىزدەر شىنىعىپ, اسكەري ءومىردىڭ شىڭدالۋ مەكتەبىنەن وتەسىزدەر. ءسويتىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋعا ءوز ۇلەستەرىڭىزدى قوساسىزدار. كەز كەلگەن ارميانىڭ جاۋىنگەرلىك قابىلەتى زاماناۋي قارۋ-جاراق جانە اسكەري تەحنيكامەن قامتاماسىز ەتىلگەنىندە ەمەس, ءبىرىنشى كەزەكتە مامانداردىڭ كاسىبيلىگىمەن انىقتالادى. سىزدەر سول ىسكە ەندى دايىن بولاسىزدار, دەدى پرەزيدەنت.
وسى ساپار بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كادەت كورپۋسىنىڭ وسىندا اكەلىنگەن ءبىر توپ تۇلەكتەرىمەن دە كەزدەسىپ, ولاردى دا وتان قورعاۋشىلار كۇنىمەن قۇتتىقتادى. ودان كەيىن ەلىمىزدىڭ باسقا اسكەري بولىمدەرىنەن كەلگەن سەرجانتتار وكىلدەرىمەن كەزدەستى. قازىر كاسىبي سەرجانتتار اسكەري بولىمدەر مەن بولىمشەلەردە لايىقتى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. سەرجانتتار دا كادەت كورپۋسىندا دايىندالادى, ونىڭ العاشقى تۇلەكتەرى 1996 جىلى ءتۇسىپ, 1999 جىلى وقۋلارىن ءبىتىرىپ, قازىر اسكەردە قىزمەت ەتۋدە. الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى نەگىزىندە ۇيىمداستىرىلعان كورپۋس ءبىتىرۋشى سەرجانتتار اسكەردىڭ جاۋىنگەرلىك قابىلەتى مەن دايىندىقتان وتۋگە كەلگەن رەزەرۆتىڭ دايىندىق ساپاسىن ارتتىرۋعا ۇلكەن ۇلەس قوسىپ ءجۇر. ونىڭ ۇستىنە اسكەردىڭ ىشىندەگى ءتارتىپتىڭ تۇزەلۋىنە دە سۇبەلى ۇلەس قوسۋدا.
ەلباسى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كادەت كورپۋسىن ءبىتىرىپ, ءاسكەردە ۇزدىك قىزمەت ەتىپ جۇرگەن سەرجانتتارمەن ءبىرشاما اڭگىمەلەستى. ءبىز سەرجانتتار قاتارىنا قىزمەتكەرلەر دايىنداۋدا كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلارىنىڭ بالالارىن الىپ, تەگىن وقىتىپ, ارتىنان قىزمەت ەتۋدى ماقسات ەتكەن ەدىك. سول ماقساتىمىز قازىر تولىعىمەن ورىندالىپ, اسكەر قاتارىندا جۇزدەگەن سەرجانت كەلىسىم-شارت نەگىزىندە قىزمەت ەتۋدە. ولار اسكەرمەن بىرگە تۇرىپ, ولاردىڭ بارلىق مۇقتاجدارىن ءبىلىپ, ولاردىڭ شەشىلۋىنە كومەگىن تيگىزىپ وتىرادى. بۇل تاجىريبەمىزدى تمد-نىڭ باسقا ەلدەرى دە قازىر بىزدەن ۇيرەنۋدە, دەدى ەلباسى.
جوعارعى باس قولباسشى ارناۋلى ماقساتتا ۇيىمداستىرىلعان بولىمشەلەردىڭ جاتتىعۋ قيمىلدارىمەن تانىستى. ولار ەلباسىنا عيماراتقا شابۋىل جاساۋ, كەپىلگە الىنعانداردى ازات ەتۋ, سونداي-اق ءتۇرلى كەدەرگىلەردەن ءوتۋ سەكىلدى كۇردەلى ەلەمەنتتەردى كورسەتتى. اسكەريلەر ءوزارا ىنتىماقتاسا وتىرىپ, بەيبىت تۇرعىندارعا شابۋىل جاساعان سودىرلاردىڭ توبىن جويۋ بويىنشا ويىندار قويدى.
جوعارعى باس قولباسشى اسكەري بولىمدە بولعان ساپارىنىڭ سوڭىندا باق وكىلدەرىمەن شاعىن ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وندا ەلباسى تاۋەلسىز ەلدىڭ وزىندىك اسكەرى بولۋى قاجەتتىگىن, قازىر قازاقستان ارمياسى ءۇش ءتۇرلى اسكەر تۇرىندە تولىق جاساقتالىپ, ەلدىڭ تۇتاستىعى مەن بوستاندىعىن قامتاماسىز ەتۋ جولىنداعى ءوزىنىڭ مىندەتىن ورىنداۋعا دايىن ەكەندىگىن ايتتى. بۇگىنگى كۇنى ءبىز ەلىمىزدىڭ ءىشى-سىرتىنداعى جاعدايعا, ەكونوميكامىزدىڭ مۇمكىندىگىنە, جەرىمىزدىڭ ۇلكەندىگىنە ءسايكەس كەلەتىن قاجەتتى مولشەردەگى اسكەردى قۇردىق. اسا ۇلكەن اسكەر ۇستاۋدىڭ بىزگە قاجەتى جوق, بىراق ءبىزدىڭ اسكەرىمىز بارىنشا كاسىبيلەندىرىلگەن, ءبىلىمدى بولۋى كەرەك. قازىر ءبىزدىڭ اسكەرىمىز سونداي دەڭگەيگە جەتتى دەپ ايتا الامىز. اسكەريلەردىڭ 60 پايىزى كەلىسىم-شارتپەن قىزمەت ەتەتىندەر. ولار وزدەرىنىڭ الدىنا قويىلعان بارلىق مىندەتتى ورىنداۋعا ءازىر, دەي كەلىپ, پرەزيدەنت سونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق باتالوننىڭ تاجىكستانداعى سودىرلارمەن شايقاستا وزىندىك كەلبەتىن تانىتىپ, ۇزدىك بولىمدەردىڭ ءبىرى بولعانىن اتاپ ءوتتى. مەن ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان كۇننەن باستاپ قارۋلى كۇشتەرىمىزدىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ كەلەمىن. اسكەردى قاجەتتى ءمولشەردەگى زاماناۋي قارۋ-جاراقپەن, اسكەري تەحنيكامەن تولىق قامتاماسىز ەتتىك. اسكەريلەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋ جىلدان جىلعا جاقسارىپ كەلەدى. ەندى ۇلكەن قۇرامالارعا بۇيرىق بەرە الاتىن كومانديرلەردى دە دايىنداۋ مۇمكىندىگىنە وزىمىزدە قول جەتكىزەتىن بولامىز. استانادا قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتى سالىنىپ جاتىر, ۇلكەن شەندى وفيتسەرلەر سوندا دايىندالادى, دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءوزىنىڭ بۇگىنگى كورگەن ماسەلەلەرى جايىندا ايتقاندا, پرەزيدەنت اسكەري دايىندىقتاردىڭ دۇرىس جولمەن دامىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ءبىر ايلىق دايىندىقتان ءوتىپ جاتقاندار تۋرالى جاقسى پىكىرىن جەتكىزدى. ال «سودىرلاردى قۇرىقتاۋ» ماسەلەسىنە توقتالعاندا دا دايىندىق بارىسىنا ءوزىنىڭ ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
باق وكىلدەرىمەن كەزدەسۋدەن كەيىن جوعارعى باس قولباسشى ءاسكەري ويىندارعا قاتىسقان جەكە قۇراممەن دە جۇزدەسىپ, ولاردىڭ اراسىنداعى ۇزدىكتەرگە العىس جاريالادى.
بۇگىن ەلباسىنىڭ قاراعاندىعا جۇمىس ساپارى ودان ءارى جالعاسادى.
جاقسىباي سامرات,
ايقىن نەسىپباي.
