فورۋمعا قاتىسۋشىلار لەبىزدەرى

تورتكۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنان جينالعان, ەكونوميكانىڭ جىلىگىن شاعىپ, مايىن ىشكەن كاسىبي ماماندار مەن نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتتارى جينالعان ماڭىزدى شاراعا كەلگەن جيىننان نە كۇتەتىندىكتەرىن سۇراعانىمىزدا, سۇحباتتاسۋشىلارىمىزدىڭ نەگىزگى دەنى وزدەرىن وتكەن الەمدىك داعدارىستاردىڭ سالقىنى مەن بولۋى مۇمكىن دەپ بولجانىپ جاتقان جاڭا داعدارىستىڭ شەشىمى نە بولماق دەگەن سۇراق قىزىقتىراتىنى بايقالدى. * * * مانەن وماروۆ «تۇران-پروفي» حالىقارالىق اكادەمياسىنىڭ رەكتورى: – فورۋم ەكونوميكا سا­لا­سىنداعى الەمنىڭ ەڭ مىق­تى عالىمدارى مەن قا­زاقستاننىڭ ۇزدىكتەرىن جيناپ وتىر. كۇتەرىمىز كوپ. سونىڭ ءبىرى – ەكونوميكالىق داعدارىستان شىعۋ تۋرالى ۇسىنىستار. ويتكەنى, سوڭعى كەزدەرى داعدارىستىڭ جاڭا تولقىنى قاۋپى بارلىعى ءجيى اۋىزعا الىنىپ ءجۇر. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ بولاشاعىن تەك الەمدىك ەكونو­ميكامەن قاتار دامۋ ۇستىندە كورگىمىز كەلەتىنى ايان. ەكىنشى جاعىنان بۇل فورۋمدا ماڭىزى جوعارى, پايدالى پانەلدىك سەكتسيا­لار وتۋدە. سونىڭ ءبىرى ءتۋريزمنىڭ, ونىڭ ىشىندە ۇمى­تى­لىپ كەتكەن ءتۇرى اۋىل شا­رۋاشىلىعى ءتۋريزمى­نىڭ  دامۋى. ەلىمىزدە بۇل سالانى دامىتۋ ءۇشىن الەۋەت جەتكىلىكتى دەگەن ويدامىن. ءبىز سونى قولعا الىپ, نا­سيحاتتاماق ويدامىز. * ** حانون بارابانەر, Ecomen ەكونوميكا جانە باسقارۋ ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, «عالىمداردىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كلۋبى» قاۋىمداستىعىنىڭ قۇرىلتايشىسى: – مەنىڭ پىكىرىمشە, ءوتىپ جاتقان استانا ەكو­نوميكا­لىق فورۋمى ەڭ بە­دەلدى ساراپتاۋ-تالداۋ سۇح­بات الاڭدارى­نىڭ قاتارىنا ەندى. ءتىپتى, داۆوس جانە سانكت-پەتەربۋرگ فورۋمدارىمەن سالىس­تى­رۋ­عا بولادى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. ارتىقشىلىقتارىنا كەلەر بولساق, سالانى بىلەتىن كاسىبي ماماندار كوپتەپ كەلەدى. سون­­دىق­تان بولار الىس-جاقىن پەرس­پەك­تي­ۆا­عا جاسالار بولجامدار بارىنشا ناقتى, ءدا­لىرەك. فو­رۋم جىلدان-جىلعا ءوز ينتەل­لەك­تۋالدى كۇ­شىن ارتتىرىپ كەلە جاتىر. وتكەن ءاربىر فورۋم بۇل الىس-تاياۋ بولاشاققا تالداۋ جاساۋ ءمۇم­كىندىگى. سوعان بايلانىستى بۇل الاڭدا دا حا­لىق­ارالىق قاۋىمداس­تىق­تار­عا ءار ءتۇرلى جاع­داي­لارعا بايلانىستى ءىس-قيمىلداردىڭ جۇيە­سىن جاساپ شىعارۋعا بولادى. فورۋم الاڭى داعدارىستى قالىپتان شىعۋعا بىرىكتىرەتىن ءىس-ارەكەتكە شاقىرادى. * * * گەربەرت گرۋبەل, سايمون فرەيزەر اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ەكونوميكا جونىندەگى قۇرمەتتى پروفەسسورى (اقش): – حالىقارالىق فورۋمدارمەن سالىستىرساق, ءاري­نە, ماڭىزى جاعىنان دا, ساپاسى جاعىنان دا جوعارى. فو­رۋم­دى قوعامعا اكەلەر لەبى مەن ماڭىزى جاعىنان شانحاي فورۋمىمەن سالىستىرار ەدىم. بۇگىندە الەمنىڭ ەكو­نوميكالىق ەليتاسى استانا ەكو­نو­ميكالىق فورۋمىن تاني باستادى, مويىن­داپ كەلەدى. سوڭ­عى كەزدە ايماقتاعى بۇل ەكى فورۋم كوتەرگەن تاقىرىپ جۇگىمەن, ماڭىزىمەن الەم ەكونو­ميس­تە­رىنىڭ نازارىن وزدەرىنە اۋدارۋدا. ىشكى جانە سىرتقى فاكتورلارى ەسەپتەلىپ, جىل سايىن جو­عارى دارەجەدە  ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. ىشكى فاكتور بۇل استانا قالاسىندا ۇيىم­داس­تىرىلۋ ماڭىزى دەسەك, سىرتقى فاكتور ءۇل­كەن عالىم­دار­دى اكەلىپ, پىكىرىن ءبىلۋ, وي ءبولىسۋ. مىنە, وسى ەكى فاكتور جەتە استاسىپ جاتىر دەر ەدىم. * * * ۆالەري كۋشلين, رجا اكادەميگى, رف ەڭبەگى سىڭگەن ەكونوميست: – كۇنتىزبەنىڭ باسىندا العاشقى بوپ باستالاتىن فو­رۋمداردىڭ ءبىرى – ءداس­تۇر­لى استانا ەكونوميكالىق فو­رۋمى. مۇنان كەيىن بىزدە, ياع­ني رە­سەيدىڭ سانكت-پە­تەر­بۋرگ ەكو­نو­ميكالىق فورۋمى باس­تا­لا­دى. ماڭىزدى دەلىنەتىن الەمدىك ەكو­نو­مي­كالىق تال­قىلاۋلارعا وسى استانالىق فورۋم ال­عاشقى بوپ تىڭنان تۇرەن سالىپ, جول اشىپ بەرەدى. ەل پرەزيدەنتى باستاماسىمەن جانە ءوزى كەلىپ باستان-اياق قاتىسۋى ارقىلى فورۋم ماڭى­زىن ايقىنداپ بەردى دەپ ويلاي­مىن. ال نوبەل سىيلىعىنىڭ جەتى يەگەرلەرى, روبەرت ماندەلل جانە تاعى دا باسقا الەمدىك بەلدى تۇلعالار, ەكونوميكانىڭ سۋپەرەليتاسى شوعىرلانعان فورۋم بۇل جولى وسىنىسىمەن ەرەكشەلەنىپ وتىر. ولاردىڭ نە ايتاتىنى, قانداي يدەيا ۇسىناتىنى قىزىق. ءويت­كەنى, قازىر جاھاندىق قاۋىپ-قاتەرلەر كوپ, ءارى ءما­سەلەلەر تۇيدەكتەلىپ قالدى. ولاردى قالاي شەشۋ كەرەكتىگىن ەشكىم بىلمەي جاتىر. وزدەرىنىڭ ويىن تىقپالايتىن امەريكالىقتار الاڭى سەكىلدى ەمەس, سەبەبى ول بارلىق  ماسەلەلەردىڭ شەشىمى بولا المايدى. ال استانادا جان-جاقتان كەلگەن ەكونوميست ساراپشىلاردىڭ كوپ بولۋى سەبەپتى الەم داعدارىستان كەيىن مەملەكەتتەر قانداي ءىس-قيمىلدا بولۋ كەرەكتىگىن ويلانۋعا, قايتا قاراپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. * * * دجوردج فون فيۋرستەنبەرگ, ينديانا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكونوميكا پروفەسسورى, (كانادا): – قازاقستان تۋرالى بۇ­رىن كانادالىقتار از بىلەتىن. ال سوڭعى جىل­دارى مەن جانە بىرقاتار كانادالىقتار استانا ەكونوميكالىق فورۋمىنا قاتىسقالى بەرى ەلىمىزگە ۇلكەن اسەرمەن قايتىپ, وندا پىكىرلەرىمىزبەن ءبولىسىپ جۇردىك. سودان كەيىن قازاقستان تۋرالى ءبىراز تاني باستادى. بۇل جولى ءبىز فورۋم ارقاسىندا قازاقستانعا سيىرلاردىڭ ەتتى-ءسۇتتى تۇقىمىن اكەلىپ وتىرمىز. وزدەرىڭىز بايقاعانداي, مۇندا فورۋم اياسىندا ءتۇرلى بيزنەس باستامالار كوتەرىلىپ جاتىر, ءبىز دە اكەلگەن جوبامىزدى ەنگىزەتىن بولامىز. * * * اناتولي سپيتسىن, رەسەي جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى: – ەكونوميكا  بويىن­شا سۇحبات الاڭدارىنىڭ بارلى­عى دا وتە ما­ڭىز­دى. ارقايسىسىنىڭ ءوز ورنى بار. عالىم رەتىندە ايتارىم, اس­تانالىق فو­رۋم­نىڭ عىلىمي ەنەرگەتيكاسى, ساياسي ەنەرگە­تيكاسى, بيزنەس-ەنەرگەتيكاسى وزگەشەلىگى­مەن ۋاقىت وتكەن سايىن نازار اۋدارتۋدا. ارينە, فورۋمنىڭ نەگىزگى جۇگى, رۋحى پرە­زي­دەنتتەرىڭىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ كوتەر­گەن ماسەلەسى الەمدى زاماناۋي جا­ڭارتۋ جونىندە, ونىڭ ستراتەگياسى, جاڭا رەزەرۆتىك قارجى قۇرۋ تۋرالى باستا­ماسىندا جاتىر دەپ ويلايمىن. سەبەبى, وتكەن داعدارىس سالدارلارى ءالى كۇنگە دەيىن ادامداردى تىنىش ۇيىقتاتپايدى. جاڭا داعدارىستار تۋ قاۋپى, رەزەرۆتىك ۆاليۋتا تۋرالى پىكىرلەر كوتەرىلۋدە. بۇل نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق قىزىقتى تاقى­رىپتار.