باۋىرجان مومىش ۇلى: «ادال ۇل ەر بوپ تۋسا – ەل تىرەگى»

ءىىم ىشكى اسكەرلەر اسكەري ينستيتۋتىندا «تاۋەلسىزدىك جەمىستەرى: بەرىك قورعانىس, اسكەري ءبىلىم بەرۋدىڭ ماسەلەلەرى جانە دامۋ جولدارى» دەگەن تاقى­رىپ­تا حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. ول ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىل­دىعىنا ارنالىپ, قامتىلعان تاقىرىپتاردىڭ وزەكتىلىگىمەن, سا­نالۋاندىلىعىمەن ەرەكشەلەندى. كونفەرەنتسيانى اتالعان وقۋ ورنىنىڭ باستىعى, ىشكى ءاس­كەر پولكوۆنيگى, اسكەري عى­لىم­دار دوكتورى جۇمابەك احمەتوۆ كىرىسپە سوزبەن اشىپ, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «مەن سول­تۇستىك كليماتتىق جاع­داي­ىندا تاربيەلەنىپ, ءبىلىم العان كۋرسانتتار اسكەري جاعىنان شىڭ­دالىپ, بولاشاقتا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ وفيتسەرلىك قۇرامىنىڭ نەگىزىن قۇ­رايتىنىنا سەنىمدىمىن, دەگەن سوزدەرىن كەلتىردى. ءيا, وسىدان 14 جىل بۇرىن پەتروپاۆل جوعارى اسكەري ۋچيليششەسى شاڭىراق كوتەرگەندە ەل­باسى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى ن.نازارباەۆ وسىندا ارنايى بولىپ, جاۋىنگەرلىك تۋدى سالتاناتتى جاعدايدا تاپسىرعان بولاتىن. سودان بەرى وفيتسەرلەر مەن كۋرسانتتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ سەنىمىن ابىرويمەن اقتاپ كەلەدى. ءبۇ­گىندە اسكەري ينستيتۋت دەگەن ءمار­تەبەلى اتقا يە بولعان وقۋ ور­دا­سىن 1800-دەي تۇلەك ءبىتىرىپ شىق­تى. ولاردىڭ 153-ءى ۇزدىك اياقتاسا, 20-سى «اسكەري وقۋ ورنىن وزات بىتىرگەنى ءۇشىن» كەۋدە بەلگىسىنە يە بولدى. ينستيتۋت بازاسىندا كوماندا­لىق-تاكتيكالىق, كوماندالىق-تاك­تيكالىق تاربيە جانە الەۋ­مەت­تىك-قۇقىقتىق جۇمىس, اسكەرلەردى را­كە­­تا­لىق-ارتيللەريالىق قامتا­ما­سىز ەتۋ, كوماندالىق-تاكتيكالىق اۆتوموبيلدىك اسكەرلەر, كومان­دا­لىق-تاكتيكالىق اسكەرلەردى تىل­­دىق قامتاماسىز ەتۋ ما­مان­دىقتارى بويىنشا بولاشاق ماماندار ازىرلەنەدى. ەكى جىلدان بەرى قىرعىزستان جانە تاجىك­ستاننىڭ وكىلدەرى دە جوعارى ءبىلىم الىپ كەلەدى. جۇمابەك حاتيول­لا­ ۇلى تالقىلاۋعا 135 باياندامانىڭ تۇسكەنىن, ولاردىڭ اراسىندا 12 عىلىم دوكتورى بارىن, رەسەي, ۋكراينا, قىرعىزستان, بەلارۋس, قازاقستاننىڭ جوعارى وقۋ ورىن­دارىنىڭ, اسكەري قۇرا­لىم­دارى­نىڭ وكىلدەرى وتە-موتە بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ كورسەتتى. ءبىرىنشى ءسوزدى اسكەري عى­لىم­دار دوكتورى, پروفەسسور كيم سەرىكباەۆ الدى. ەلىمىزدىڭ قورعانىس سالاسىن نىعايتۋعا زور ۇلەس قوسقان ارداگەر ءالى ساپتان قالا قويماعان. قورعانىس مينيسترلىگىنە قاراستى جوعارى وقۋ ورنىندا قىزمەت اتقاراتىن باۋىر­جان­تا­نۋ­شى­نىڭ بايانداماسىن جينالعان­دار ۇيىپ تىڭدادى. ول قازاقتىڭ داڭقتى ۇلى باۋكەڭنىڭ اسكەري, سوعىس ستراتەگياسى مەن تاك­تي­كاسىن جينالعاندارعا قاراپايىم تىلمەن ءتۇسىندىرىپ بەردى. ەل قاۋىپ­سىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ما­ڭىزدى ماسەلەلەرىن جىپكە تىزگەندەي بايانداپ, تالداي ءبىلدى. وفيتسەرلەر مەن جاۋىنگەرلەردىڭ شەبەرلىگىن جەتىلدىرۋ جولدارىن ءومىر­لىك ءتا­جىريبەمەن بايلا­نىس­تى­را وتى­رىپ ۇرپاقتار اراسىن­داعى ءداستۇر ساباقتاستىعى تۋ­را­لى ويلارىن ناقتى مىسالدارمەن ءوربىتتى. ءاس­كەري سالانىڭ عىلىم­مەن باي­لا­نىستىلىعى, قازاق­ستان­دىق پات­ريو­تيزمدى جاستار بويىنا دارىتۋ, كاسىپتىك ارميا قۇرۋ, ءاس­كەري قۇرامالاردا ءتارتىپ پەن تالاپتى ارتتىرۋ, اسكەري كادرلارمەن تولىقتىرۋ, جوو-لاردا ال­عاش­قى اسكەري دايىندىق كافە­درا­لارىن قايتادان اشۋ, تەحني­كا­لىق مەكتەپتەردى كوبەيتۋ تۇرعى­سىندا دا ايتارى از بولمادى. م.وتەمىسوۆ اتىنداعى باتىس قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەر­سي­تەتىنىڭ دەكانى, تاريح عىلىم­دا­رى­نىڭ دوكتورى, باۋىرجانتانۋ­شى قايىرلى مۇحامبەتقاليەۆ ب.مومىش ۇلىنىڭ «سوعىس پسي­حو­لو­گيا­سى» تۋىندىسى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وقۋ باعدارلاما­سىنا ەنگىزىلگەنىن جەتكىزە كەلىپ, تاربيە مەكتەپتەن باستالاتى­نىن, وتانعا, ەلگە, جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك سەزىمدەرىن وت باسى, وشاق قاسىنان قالىپتاس­تىرۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋدار­دى. ۇلتتىق سەزىم, ەل تا­ريحىن زەردەلەۋ, ادام­گەر­شى­لىك-تانىمدىق ماسەلەلەر ءتو­ڭى­رەگىندە وي ءوربىتتى. ءوز ءسوزىن باۋكەڭنىڭ «ەجەلدەن ەر تىلەگى – ەل تىلەگى, ادال ۇل ەر بوپ تۋسا – ەل تىرەگى» دەگەن قاناتتى تۇ­جى­رىمىمەن اياقتادى. ىشكى ءاس­كەر­لەردىڭ تاربيە جانە الەۋمەتتىك-قۇ­قىقتىق باسقارماسىنىڭ باس­تى­عى مۇقامەدقالي ساتوۆ, پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ دوك­تو­رى, پروفەسسور الما مىرزا­لي­نوۆا, تاريح عىلىمدارىنىڭ كاندي­داتى گۇلنار مۇقانوۆا, تاعى باس­قالارىنىڭ باياندا­ما­لا­رىن­دا ايتىلعان پىكىرلەر ءوز­ارا ءۇن­دەستىك تاپتى. ءسوز ارا­سىندا ءاس­كەري ينستيتۋت باستى­عىنىڭ وقۋ جانە عىلىم ءما­سە­لەلەرى بوي­ىن­شا ورىنباسارى قاناتباي اليەۆ­تىڭ قازاق تىلىندە جاساعان بايانداماسى دا اسەرلى شىققا­نىن ايتا كەتكەن ورىندى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشى­لار قازاقستاننىڭ مەملەكەتتىلىگىن, ۇلتتىق دەربەستىگىن جانە تۇتاستىعىن نىعايتۋداعى, دەربەس قارۋلى كۇشتەر قۇرۋداعى, اسكەري سالانى رەفورمالاۋداعى ەلباسىنىڭ ءرولىن ايرىقشا اتاپ كورسەتتى. «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز!» جولداۋىندا ءبىلىم بەرۋدىڭ مازمۇنىن جاق­سارتۋعا باعىتتالعان مىندەتتەر اياسىندا وفيتسەرلەر قۇرامىن جاس كادرلارمەن تولىقتىرۋ تا­لاپ­تارىن جاڭاشىل ءۇردىس­تەر­مەن تولىقتىرا بەرۋگە ۋاعدالاستى. ءومىر ەسقالي. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.