ايماقتىڭ اسىل ابىزى

قارت مايدانگەر, قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر, توقساننىڭ تورىنە شىققان ايماقتىڭ ابىز اقساقالى بيسەمبى ءارىپ ۇلى جايلى اڭگىمە ءبىر قاراعاندا ءومىر دەگەنىڭ دە اعىن سۋ سياقتى, استە تولاس تاپ­پايدى. ءلايىمدا ادامزات بالاسى­نىڭ ءومىرى تولاس تاپپاي, الاسا­پى­ران دۇنيەنىڭ كۇرەس ايدى­نىن­دا­عى ماڭگىلىك مايداننىڭ تاۋ­سىل­ما­عانى بەك جاقسى. ۇرپاققا ۇر­پاق جالعاسىپ, جەر بەتىندەگى حا­لىق اتاۋلىنىڭ قاناتىن كەڭگە جايا بەرگەنى بۇتىندەي ىزگى قاۋىم­نىڭ تىلەگى. تاعدىرلى تاريحى ءالى كۇنگە تارازىعا تارتىلىپ, ءتۇپ-ءتۇبىرى ءالى زەرتتەۋشىلەر ەنشىسىندە جۇرگەن «قازاق» سىندى قا­بىر­عا­لى حالىقتىڭ ءوز الدىنا دەر­بەس تۋىن جەلبىرەتىپ, ەڭسەسىن ءتۇ­زەمەك بولعان جاۋاپتى تۇس­تا­رىندا سوناۋ سونارى مول وتكەن­گە, ياكي باع­زى­دان بۇگىنگە دەيىنگى ارالىققا ءبىر كوز جىبەرىپ قوي­عان­نىڭ ەش ار­تىقتىعى جوق كەيدە. عۇلاما اقىن شاكارىم قۇ­دايبەردى ۇلىنىڭ: ەسكى اقىن بىزدەن ءالى ارتىق, ول كەزدە تۋعان بالا ارتىق. جاسىمىزدان شال ارتىق. تاقپاق پەن ماقال تاعى ارتىق, سۋىرىپ سالما جاعى ارتىق, – دەپ كەلەتىن اقيقاتپەن سۋارىل­عان فالسافالىق جولدارى ويى­مى­زعا ورالا بەرەتىنى نەلىكتەن؟ ويتكەنى, بۇگىنگى ۇرپاققا باياندى بولاشاقتىڭ اق جەلكەنىن كەرىپ بەرگەن اتا بۋىن, اكە بۋىننىڭ قازاق حالقىنىڭ تاعدىرىندا الار ورنى ايرىقشا. بۇل كۇندەرى مەزگىل جۇگى ەداۋىر سالماق ارتسا دا, سارالى وي مەن اقىل-پاراساتتىڭ اياسىندا سابىر­عا جۇگىنىپ, ساليقالى اڭگىمە قوز­عاۋ­دى قانىنا سىڭىرگەن ءمارت بول­مى­سىنان تانبايتىن بيسەمبى ءارىپ­ ۇلى اقساقال تەك ماڭعىس­تاۋلىقتاردىڭ عانا ەمەس, بۇتىندەي قازاق ەلى, قازاق حالقىنىڭ اسىلدىڭ سىنىعىنداي, تاۋەلسىزدىكتىڭ تۇعىرىنداي عۇمىر­لى قاريالارىنىڭ ءبىرى دەۋگە ءاب­دەن بولادى. ءيا, ول كىسىنىڭ وتكەن ءومىرىنىڭ ورنەكتەرى مەن بەلەستەرىنە كوز ءجۇ­گىرتە قاراساق, ءبىر جاعىنان قات­تى قاپالانا قينالىپ, ءبىر جاعى شاتتانا تولعانىپ قالاتىنىمىز دا بار-اۋ. قينالىپ قالاتىنىمىز, ءاڭ­گى­مە ورايىندا ءوزى قايتالاپ ايتا تۇسكەنىندەي, تولعاۋى تەرەڭ 90 جىلدىق عۇمىرىنىڭ اتتاي قىرىق جىلى ارپالىس پەن بەينەتتە ءوتىپ­تى. 1921 تاۋىق جىلىنىڭ كوك­تە­مىن­دە قارت ماڭعىستاۋدىڭ ور­تاەس­پە-جانداۋىر (قالامقاس-قا­راجانباس) وڭىرىندە دۇنيەگە كەل­گەن بيسەكەڭ­نىڭ بالالىقتىڭ ءيىسىن سەزبەگەنى دە, تۋا شيراپ, ەرتە ەسەيىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەنى دە شىندىق. اسىرەسە, كوشپەلى ءومىر سالتىنان اي­نىماعان شولەيت ءول­كە­دەگى كول­حوز­­داستىرۋ مەن كامپەس­كە­نىڭ قان­داي زارداپتار اكەلگەنى ءسىرا بەلگىلى. بۇعان دەيىن پاتشالى رەسەيدىڭ دە, حيۋانىڭ دا ەزگىسىنە كونبەگەنى بى­لاي تۇرسىن, ولاردىڭ قولجاۋلىعى دا بولۋعا بوي بەرمەگەن ەرجۇرەك ادايلاردىڭ كەڭەس وكىمەتىنە دە مو­يىنسۇنا قويماعا­نى تاريح اق­تاڭ­داقتارىنان ايقىن بەلگىلى. 1931 جىلعى اداي كوتەرى­لى­سىنىڭ 80 جىل­دىعىن ماڭعىس­تاۋ­لىق­تار بيىل لا­ي­ىعىنشا اتاپ ءوتۋ­دى مەجەلەپ وتىر­عان بولسا, ال ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز بيسەمبى ءارىپ­ ۇلى ون جاسىندا اكەسى جانە ونىڭ جاقىن تۋمالاس­تارىمەن بىرگە (كو­تەرىلىس باسشىسى رۋلاسى بەكتەمىس سمايىل سارباس­ ۇلى) سول قارۋلى قاقتىعىستاردى كوزىمەن كوردى دەسە دە بولادى. ارتىنان «ءالدى شا­رۋا­نىڭ بالاسى» دەپ بىرازعا دەيىن تەپەرىش كوردى. بوي تاسالاپ, قا­يىق­پەن اتىراۋ (گۋرەۆ) اسىپ كەتكەنى, وندا ەسەپشىلەر تەحنيكۋمىن ءتامامداپ كەلگەنى ابىروي بولدى. 1939 جىلى ەلگە ورالعان سوڭ, اعا­سى ءناسىرباي مەن اناسى ورىننىڭ اۋىر تۇرمىستان دەرتكە شالدى­عىپ قايتىس بولعانى كوز الدىندا. 1940 جىلدىڭ باسىن­دا «بىرلىك كۇش» كولحوزىندا باس ەسەپشىلىكتەن ەڭبەك جولىن باستا­دى. ەندى ەس جيام دەگەنشە ۇلى وتان سوعىسى دا باستالىپ كەتتى. اۋرۋ اكە, ءالى جاس قارىنداستارى مەن ءىنىسىن امال­سىز ارتتا قال­دى­رىپ, ماڭ­عىس­تاۋ­دان, اقكەتىكتەن (فورت-شەۆچەنكو قا­­لا­سى) اتتانعان العاشقى 3000 سار­بازدىڭ ساپىندا اسكەرگە كەتتى. ستالينگراد ءۇشىن بول­عان قاندى قىر­عىنعا سەرجانت شەنىندە كىرگەن ول جاۋدىڭ كۇشى باسىم, شابۋىلى كۇ­شەيگەن, ي.ۆ.ءستاليننىڭ «ءبىر ادىم دا كەرى شەگىنبە!» دەگەن قا­ھار­لى بۇيرىعى كەزىندەگى سۇراپىل شاي­قاس­تارعا قاتىستى. فەلدمارشال ف.پاۋليۋس باستاعان نەمىس ار­ميا­­سىن قورشاۋعا الىپ قولعا ءتۇسى­رەتىن تاكتيكالىق سوعىس وپەراتسيا­سى­نان 17 كۇن بۇرىن اۋىر جارا­لا­نىپ, تەرەڭ تىل – پەنزا قالاسىنا ءجى­بە­رىل­گەن-ءدى. سوعىستان كەلگەن سوڭ, ەڭ­بەك جولىن زووتەحنيك بولىپ جال­عاس­تىردى. تۋرالىعىنان, ءادىل­دىگى­نەن جاپا شەگىپ, جازىقسىز جازا­لا­نىپ, سارايشىق تۇرمەسىنىڭ ءدامىن تاتقان قاتال جىلدار دا (1944-1947) ءالى جا­دىندا. الايدا, 50-ءشى جىل­دارعا دەيىن سوعىس كەزىندە وكپە­دەن العان وق­تىڭ سالدارىنان جەڭىل جۇمىس­تارعا عانا اتسالىستى. بىرتىندەپ فەرما باس­تىعى, كولحوز باس­تى­عىنىڭ ورىن­باسارى, باس زووتەحنيك بولىپ قىز­مەت جاسادى. 1967 جىلى «ەڭبەك» كول­حوزىنىڭ باسقار­ما توراعاسى, 1969-1974 جىلداردا وكتيابردىڭ 50 جىلدىعى (شايىر, تيگەن, تۇششىقۇ­دىق, شەبىر اۋىل­دارى), كۋيبىشەۆ اتىنداعى (جىڭ­عىل­دى, تۇششىبەك, ون­دى, بەكى اۋىل­دارى) سوۆحوزدار­دىڭ ديرەكتورى, 1983-1988 ج.ج. تۇششىقۇدىق سەلو­لىق كەڭەس اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتور­اعاسى بولدى. ول باسقارعان سوۆحوزدار ەڭ جوعارعى كورسەتكىشتەرگە جەتكەنى ءۇشىن سوكپ ورتالىق كومي­تەتى­نىڭ, كسرو مينيسترلەر كەڭە­سى­نىڭ, كاسىپوداق, كومسومول ۇيىمدارىنىڭ اۋىسپالى قىزىل تۋىن جەڭىپ الدى. ب.ءارىپ ۇلى 1969 جىلى الما­تى­دا وتكەن قكپ-نىڭ ح پلەنۋ­مى­نا, 1981 جىلى قازاقستان كومپار­تيا­سى حV سەزىنە, تىڭ جانە تى­ڭاي­عان جەر­لەردى يگەرۋدىڭ 20-25 جىل تولۋى قۇر­مەتىنە ارنالعان جيىن­عا دەلەگات بولىپ شاقىرىلىپ, قاتى­ناس­قان. ۇزاق جىلدار ماڭعىستاۋ وب­لىستىق, ماڭعىستاۋ اۋداندىق پار­تيا كومي­تەتىنىڭ مۇشەسى, اۋ­دان­دىق كەڭەس دە­پۋتاتى بولىپ ساي­لاندى. ەل ۇكى­مەتى ەڭبەگىن جو­عا­رى باعالاپ, «قازاق­ستان­­نىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا ەڭ­بەگى سىڭگەن قىز­مەتكەر» قۇرمەتتى اتاعىن بەردى. ەكى مارتە قازاق كسر جوعارعى كە­ڭەسى تورالقاسىنىڭ قۇرمەت گرا­مو­تاسىمەن اتالىپ ءوتتى. كسرو-نىڭ ەكى «ەڭبەك قىزىل تۋ», «قۇر­مەت بەلگىسى» وردەندەرى, بىرنەشە مەملەكەتتىك مەدال جانە ەستەلىك بەلگىلەرىمەن, تاۋەلسىز قازاقستان­نىڭ «قۇرمەت» وردەنىمەن مارا­پات­­تالدى. رەسپۋبليكالىق دارەجە­د­ەگى دەربەس زەينەتكەر. ماڭعىستاۋ اۋدا­نى­نىڭ جانە قىزان, اق­شى­مىراۋ, تۇششىقۇدىق اۋىلدارىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. وسىناۋ ابى­روي­دى دانا ويلى اقىل يەسى ءوزىنىڭ اق ادال ەڭبەگى, ءبىلىم-بىلىگىمەن يەلەندى. ساراتوۆ زووۆەتينستيتۋ­تىن­دا وقىدى. ءومىر بويى ءبىلىمىن جەتىلدىردى. باسشى قىزمەتتەردە بول­عان كەزىندە قاتال ءتارتىپتى ۇستا­نۋ­مەن بىرگە, شارۋا حالىقتىڭ وزىنە ءتان تىلىمەن سويلەسۋگە, ادامگەرشىلىك, قايىرىم­دى­لىق ىستەر جاساۋعا كۇش سالدى. جۇمىسشىلار ءۇشىن كەڭسە ەسىگىن اشىق قويدى. ەلمەن تاتۋ سىيلاستىق وسىلاي قالىپ­تاس­قان ەدى. ابىرويلى قارتتىڭ ءۇرىم-بۇ­تاق­تارى دا ەلگە, جەرگە قىزمەت ەتۋدىڭ قالتقىسىز ۇلگىسىن كورسەتىپ كەلەدى. بۇل اۋلەتتىڭ اتى ماڭعىس­تاۋ ءوڭى­رىن­دە ەرەكشە ىلتيپاتپەن اتا­لىپ, اتاق­تى ديناستيا­لار ء(اۋ­لەت­تەر) قا­تارىندا ەرەكشە قۇر­مەت­كە يە. ءسوزى­مىزدىڭ ءبىر دالەلى – «ماڭعىستاۋ ەنتسيكلوپەدياسىندا» بيسەمبى ءارى­پ­وۆ­پەن قاتار ۇزاق جىل­دار اۋدان, وب­لىس كولەمىندە جوعارى باسشى­لىق قىزمەتتەر اتقارعان, «قازاق­ستان­عا ەڭبەگى ءسىڭ­گەن قىزمەتكەر», «حالىقتار دوس­تى­عى» وردەنىنىڭ يەگەرى, اقش-تىڭ داللاس قالاسىنىڭ, اقتاۋ قا­لا­سىنىڭ, بەينەۋ اۋدانى مەن تۇششى­قۇدىق اۋىلىنىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى, قر جۋرناليستەر وداعى­نىڭ مۇشەسى دۇيسەمبى ءارىپوۆ ء(ىنىسى), قر مادەنيەت قايراتكەرى, قر جا­زۋشىلار جانە جۋرناليستەر وداق­­تارىنىڭ مۇشەسى, بەلگىلى اقىن عا­لىم ءارىپ ەسىمدەرى دە ورىن ال­عان. بالا-كەلىندەرى, نەمەرەلەرى­نىڭ ءبارى دە جوعارى ءبىلىمدى. كەمەلحان مەن وڭايشا, ق ۇلىنشاق – ۇستاز بولسا, قارلىعاش, بيبىگۇل – ءدارى­گەر, نۇر­تاس ولكە مۇناي ءوندىرىسىنىڭ مەكەمە باسشىلارىنىڭ ءبىرى. نەمەرەلەرى ءما­دەنيەت بيزنەستە بولسا, راۋان مۇ­ناي سالاسىنداعى جشس فيليا­لى­نىڭ ديرەكتورى, ال راۋشان ءارىپ رەس­پۋبليكالىق «انا ءتىلى ارۋى- 2007» سايىسىنىڭ باس ءجۇل­دە­گە­رى. اقساقالدىڭ شوبەرەلەرى دە جاس قۇراقتاي جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلەدى. بيسەكەڭ اقساقال زەينەتكەرلىككە شىققاننان كەيىن دە ەل ءومىرى, ەلدىك, قوعامدىق ىستەردەن قول ۇزگەن جوق. ماڭعىستاۋدىڭ كەشەگىسى, بۇگىنى مەن ەرتەڭى تۋرالى, كىشى ءجۇز, باي ۇلى, جالپى قازاق تاريحى تۋرالى تاريحي-شەجىرەلىك ەستەلىكتەر جازىپ ارتىنا مول مۇرا قالدىردى. ءوزى ۇزاق جىل­دار اتقا مىنگەندەگى كوزىمەن كورىپ, كوڭىلىنە تۇيگەن اۋىل شارۋاشىلىعى تۋرا­لى «وزات تاجىريبە –كوپكە ور­تاق» سەرياسىمەن «اسۋلار», ال تاريحي تاقىرىپقا «ماڭعىستاۋ – ماڭعاز مەكەنىم», «ەل تاريحى جانە ەسىمدەگىلەر», «ەل باسىنان وتكەن كۇن...» ات­تى تارتىمدى دا تاعىلىمدى كىتاپ­تارى جارىق كوردى.ءتىلى شۇرايلى, ماز­­مۇنى تەرەڭ ماعىنالى ماقا­لا­لا­رىن­دا وسكەلەڭ ۇرپاقتى اتا تاريحتى, سالت-داستۇرلەر مەن ءجون-جورال­عى­لار­دى بىلۋگە شاقىرادى. انا تىلىندە كەستەلەي سويلەي بىلگەن ادامنىڭ عانا ءوز حالقىنىڭ ماقتان تۇتار ازا­ماتى بولا الاتىنىن وسيەت ەتەدى. ءبىر مىسال. «حالىق ءداستۇرى – تاربيەشى» ات­تى ماقالاسىندا: «...حالقى­مىز­دىڭ داستۇرىندە ءوز ۇرپاعىنا باعا جەتپەس ءۇش بايلىعىڭدى قادىر تۇت, قۇرمەتتە, الاقانعا سالىپ ايالا, سا­نا­ڭا ساۋلەلەندىر دەپ امانات­تايتىن ۇعىم بار. ويلاپ, تولعاپ قاراساڭ, تاعىلىمى تەلەگەي, ءمانى ماڭگىلىك ەكەن عوي. ول اسا باعالى, ەگەر تىندەپ ايتار بولساق: ەلىڭ مەن جەرىڭ, انا ءتىلىڭ. اتادان بالاعا ميراس بولىپ قالعان, ەنشى بولىپ ۇلەستىرىلگەن, سىيلىق بولىپ ۇسىنىلعان وسى ءۇش اسىل ءبىزدىڭ حالقىمىزدىڭ قانىنا قوناقجايلىقتى, ۇلكەندى سىيلاپ, قۇر­مەتتەۋدى, باۋىرمالدىقتى, يبا­لى­لىق پەن يماندىلىقتى, ءسوز قا­دى­رىن ءبىلىپ, دۋالى سوزگە توقتاۋدى ءسى­ڭىس­تىرگەن. ءداستۇرى, سالتى ەتىپ بەرىك ورنىقتىرعان عوي. ويتكەنى, سالت-ءداس­تۇرسىز حالىق بولمايتىنى كا­د­ۋ­ىل­گى قاعيدا. ول سول حالىقتىڭ ءوزى­نە ءتان رۋحاني, مورالدىق, ادام­گەرشىلىك ولشەمىن ايبىندايتىنى دا بەكەر ەمەس. جاقسىلىقتىڭ, ىزگى­لىكتىڭ قاشاندا ۋاقىتتى جاتىرقاپ, جات­سىن­بايتىنى ايان. بۇگىنگى تاڭدا ءار ۇلت پەن حالىق ءوزىنىڭ ۇلتتىق مەيرامدارىن وتكىزۋگە, سالت-ءداس­تۇر­لەرىن جالتاق-جۇلتاقسىز كاد­ە­سىنە جاراتۋعا مۇمكىندىك الدى. ناۋ­رىز مەرەكەسىنىڭ حالىقتىق ءداس­تۇر, ۇلتتىق ءتۇر مەن مازمۇنى شەڭ­بەرىندە مەرەكەلەنە باستاعانى دا رۋ­حاني جاڭارۋ مەن جەتىلۋگە باع­دار تۇزەگەن ۇلاعاتتى ارنا بولدى. ال حالىقتىق ءداستۇر-سالتتىڭ, ۇلت­تىق مەرەكەلەردىڭ قاي-قايسىسى­نىڭ دا ادامدار بويىندا نەبىر وڭ ىزگىلىكتەر ۇيا سالۋىنا, ءومىر ورنەگى بولىپ وركەن جايۋىنا, جاقسىلىق اتاۋلىنى بويعا دارىتىپ, جامان­دىق بىتكەننەن بويدى اۋلاق ۇستاۋعا ىقپال ەتەتىنى كامىل. حالقىمىز­دىڭ ىزگى قاسيەتتەرىنە جاناشىرلىق – ءاربىر ادامنىڭ بيىك پارىزى, پاراساتتى ءىسى. حالىقتىق ءداستۇردى, سالتتى, ادەتتى سارالاپ, تاربيەلىك رۋ­حىن بيىكتەتۋ ناقتى ىسكە اينال­دى­رىلۋى ءتيىس. قازىر بايقالىپ وتىر­عان قىلمىس جاساۋ, ۇلكەندى سىيلاماۋ, ەڭبەكتەن قاشقاقتاۋ, بەي­پىلاۋىزدىق سياقتى ورتامىزعا سى­يىمسىز, قاسيەتىمىزگە كەرەعار ادەت­تەرگە تىيىم سالۋدا حالىقتىق ءداستۇردىڭ بيىك ۇلگىلەرىن ۇتىمدى پايدالانا بىلگەن ءماندى. ءداس­تۇرىمىزدە ۇلكەننىڭ ءۋالى سوزىنەن كەسە-كولدەنەڭ وتۋگە ەشكىمنىڭ قۇ­قى بولماعان عوي. قازىرگى ءبىلىمدى, سالاۋاتتى اقساقال­دارى­مىز, ارا­مىز­داعى ارداگەرلەرىمىز وزدەرىنىڭ ومىرلىك باي ءتاجى­ري­بەسىن, ونەگە, ۇلگىسىن ورتانىڭ بەيبىت تىرلىگى, بەرەكەلى ومىرىنە ارناۋعا جۇمىلسا قۇبا-قۇپ! ادام ءۇشىن ەڭ قاجەت ىزگىلىك – پاراساتتىلىق بولسا, ال ونىڭ ومىرىندەگى كورىنىس – وي مەن ءتىل تىزبەگىندە بىلىنەدى. ءويت­كەنى, ءتىل –حالىقتىڭ جانى, اجارى, ءسانى. انا سۇتىمەن بولمىسى سومدالسا, انا تىلىڭمەن ويىڭ بيىكتەيدى. اتا ءداستۇرىن, انا ءتىلىن قادىرلەۋ – نەلەر مۇراتقا جەتۋدىڭ التىن قاق­پا­سى ىسپەتتى. ولاي بولسا, حا­لىق­تىڭ ءداستۇرىن, ءتىلىن ۇرپاق ءتار­بيەسىنىڭ التىن دىڭگەگى تۇرعىسىندا ءتۇسىنىپ, باعالاعان ابزال», دەپ تەرەڭنەن ءتۇيىن تۇيەدى.ءتاڭىرىنىڭ سىناعى سون­­شا­لىقتى كوپ بولسا دا, وسىن­شا باقۋاتتى دا, ءماندى ءارى ءساندى عۇمىر سىيلاعانى ءۇشىن تاع­دىرى­نا تاۋبە ەتەدى. شۇكىر, بالا-شا­عالارى ءوسىپ-ءونىپ, وركەندەپ, قانا­تى-قاپتالى, جان-جاعى – جا­پى­راعى جايىلۋدا. «ەڭ باستىسى, ەل امان بولسىن, ۇلان-ۇرپاق ساۋەلى بولىپ ەرجەتىپ, قازاقستان جىل­دان-جىلعا كوركەيە بەرسىن! تاع­دىر تالقىسىندا قىرىق جىل ازاپ­­ت­ى كەزەڭدەردى وتكەرىپ, باس­قا تاۋ­قىمەتتى ايتپاعاندا, سو­عىس جارا­سى دا كوپكە دەيىن جا­زىل­ماي, قۇداي قوسقان قوساعىم دارا­يى ەكەۋمىزدىڭ 40-قا تايا­عانشا با­لا­لارىمىز دا تۇرماپ ەدى. وسىن­داي كوپ ازاپ شەكتىرىپ بارىپ, ەلۋ جىلداي راحاتقا كەنەلگەن, ەگەمەن ەلىمدە, اتا-بابا جەرىمدە, شوبەرە سۇيدىرگەن ءبىر اللانىڭ قۇدىرەتى­نە دە شەك جوق-اۋ!», دەيدى بيسە­كەڭ سابىرلى دا نۇرلى جۇزبەن. ۇزاق جاساعانىنا كەيدە وكىنىش بىلدىرەتىن كەزدەرى دە بولادى ەكەن. «مايدانداس, قارۋلاس­تا­رىم­نان ەشكىم قا­­لىپ جارىمادى-اۋ» دەگەندەي, قا­پالى كۇي دە كەشەدى... «جاساعان يەم مەنىڭ با­عىما ادامگەرشىلىگى مول ق ۇلىن­شاق­تى جاراتتى» دەپ قو­لىن­داعى كەلىنىنىڭ باعا جەتپەس يگى قا­سيەت­تەرىن ايتپاي تۇرا المايدى. ءبىز توقساننىڭ تورىنە شىقسا دا زەر­دەلى دە زەرەك, سۇيەگى اسىل ابىز اق­ساقال اعانىڭ تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ, كيەلى جەرىمىزدىڭ كور­كىن كەلتىرىپ, بار­شامىزعا – باقىتتى ۇرپاق­تا­رىنا ۇلاعاتتى سوزدەرى مەن اق باتا­سىن اقتارا بەرسە دەگەن يگى تىلەك تىلەيمىز. جولامان بوشالاق, «ەگەمەن قازاقستان», ومىرزاق وزعانباي, وبلىس اكىمى جانىنداعى ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى. ماڭعىستاۋ وبلىسى, ماڭعىستاۋ اۋدانى, تۇششىقۇدىق اۋىلى.