اتاجۇرتتى اڭساپ جەتكەن

قانداستارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم جوباسىنىڭ وزەگىنە اينالدى رۋدنىي قالاسىنداعى ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى – وب­لىستاعى بەلسەندى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمنىڭ ءبىرى. وسى قالا­داعى بەلگىلى كاسىپكەر, وبلىس­تىق ءماس­ليحاتتىڭ دەپۋتاتى سارا گۋميروۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن قوعامدىق ۇيىمنىڭ بىرنەشە جىلدان بەرى قولعا الىپ وتىر­عان ماسەلەسى دە وزەكتى. رۋدنىي قالاسىنا 2000­­-جىل­داردىڭ با­سىنان ورالمان اعايىن­دار كوپتەپ قونىس اۋدارا باس­تادى. 2010 جىلدى قوسىپ ال­عاندا كەنشىلەر قالاسى مەن ونىڭ جانىنداعى كاچار كەنتىنە وزبەكستاننان عانا 2277 وتباسى كوشىپ كەلدى. بۇل – جەتى مىڭنان استام قانداسىمىز دەگەن ءسوز. مىنە, وسى كوشتىڭ ار­قا­سىندا بۇرىن 3 پايىز قازا­عىن ستۋدەنتتەر قۇرايتىن رۋد­نىيدا, كاچار كەنتىندە قازاق مەكتەپتەرى اشىلدى. قازىر كەنشىلەر قالاسىندا ءۇش قازاق مەكتەبى بار. بيىلعى وقۋ جىلىنىڭ باسىندا كاچاردان اشىلعان قازاق مەكتەبىندەگى پەداگوگتار ۇجىمىنىڭ 80 پايىزىن وزبەكستاننان كەلگەن اعايىندار قۇرادى. قانداستارىمىز الەۋ­مەت­­تىك جانە مادەني ومىرگە قا­زاقى بوياۋ الىپ كەلدى. جوبا اۆتورلارى بىرنەشە رەت ءان فەستيۆالدەرىن وتكىزدى. ول قازىر كو­رەر­مەندەردىڭ سۇيىكتىسىنە اينال­عان تالانتتاردى ىزدەپ تابۋعا مۇرىندىق بولدى. سونىمەن قا­تار, وتكەن جىلى ۇيىمداس­تى­رىلعان حالىق شىعار­ماشى­لىعى كورمەسىنە ورالمان اعايىن­دار 110 زات اكەلىپ قويدى. ونىڭ ءىشىن­دە مۇراجايعا سۇرانىپ تۇرعان قىزىقتى بۇيىمدار دا از بولعان جوق. الايدا الىستان اتاجۇرتىم دەپ كەلگەن وتانداستارىمىزدىڭ تۋعان جەرگە قونىستانىپ, ءۇي­رەنىسىپ كەتۋىندە قيىنشىلىقتار دا كەزدەسپەي قالمايدى. وزبەك­ستانداعى التىن شىعاتىن كەن ورنىندا ەڭبەك ەتكەن قانداس­تارىمىزعا كەنشى ماماندىعى بوتەن ەمەس ەدى. بىراق اتاجۇرتقا كەلگەندە ماڭ­دايى تاسقا تيگەندەي, ءبىراز ۋاقىت سابىلىپ بوس ءجۇرىپ قالدى. سەبەبى, ولار ءۇشىن سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگىنە جۇمىسقا ورنالاسۋ قيىنعا ءتۇستى. دەگەنمەن, كاسىپورىن باسشىلارى كوپ ۇزاتپاي ورالمانداردى جۇمىسقا الا باستادى. ەسەسىنە قانداس­تارىمىز, اسىرەسە, كەنشى جاستار وزدەرىنىڭ ماماندىعىن جەتە بىلەتىندىكتەرىن كاسىپورىن باسشىلا­رىنا جاقسى دالەلدەدى. بۇگىندە رۋدنىي قالاسىنا وزبەكستاننان قونىس اۋدارعان اعايىندار نەگىزىنەن وسى «سوكولوۆ-سارىباي كەن ءوندىرۋ بىرلەستىگى» جانە التىن وندىرەتىن «ۆارۆارينسكوە» اكتسيونەرلىك قوعامدارىندا ەڭبەك ەتەدى. رۋدنىي قالاسىندا 2008 جىلى قۇرىلعان ىسكەر ايەلدەر قاۋىم­داستىعى كەلەسى جىلى ورالمان­داردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىنە كوڭىل قويدى. «قوش كەلدىڭدەر, اعايىندار!» دەگەن جوبا قۇرىپ, تەك رۋدنىي قالاسى عانا ەمەس, وبلىستا ورالماندار تىعىز شو­عىر­لانعان اۋداندارداعى ورال­مانداردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلە­لەرىن زەرتتەپ, ونىڭ شەشىمىن تا­بۋعا سەپتەسۋگە تالپىنىس جاسادى. – ورىس ءتىلىن بىلمەيتىندىگى ورال­ماندارعا كوپ قيىندىقتار تۋعىزادى. سونىڭ سالدارىنان ولار وي-شۇقىرىن بىلمەيتىن جاڭا مەكەندە كوپتەگەن الەۋمەتتىك قي­ىندىقتارعا تاپ بولدى. ءبىز ال­عاشىندا وسىلاردىڭ بارلى­عىنا كومەك بەردىك. بىلتىر وسى باعىت­تاعى جۇمىسىمىزدى جالعاس­تى­رىپ, «اق نيەت» جوباسىن جا­سا­دىق. وندا ورالماندارعا قا­تىستى الەۋ­مەتتىك جۇمىستار اۋقىمىن كەڭەي­تە تۇستىك, – دەيدى وسى جو­بانىڭ اۆتورى رىسبيكە ءسۇي­مەكوۆا. – ءتىل ماسەلەسىمەن قاتار, ورالمانداردى جۇمىسقا الماۋ, كەيبىر شارۋاشىلىق, كاسىپورىن باسشىلارى تاراپىنان ولاردى شەتتەتۋ فاكتىلەرىنىڭ كەزدەسكەنىن دە جاسىرعىم كەلمەيدى. ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ ارا­لاسۋى ارقاسىندا تاران اۋدانى اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەستىك, پروبلەمالاردى تالقىلادىق. سول اۋدانداعى كراسنوسەلسكي اۋىل­دىق وكرۋگىندە جۇمىسسىز قالعان ونشاقتى اعايىن «ۆارۆارينسكوە» كەن ورنىنا جۇمىسقا ورنا­لاستىرىلدى, ءبىرازى جەكە بيزنەسىن اشتى, – دەيدى جوبا ساراپ­شىسى جانە ورالمانداردىڭ داۋ­لى ءما­سە­لەلەر جونىندەگى كەڭەسىنىڭ ءتور­اعاسى سابىر ناۋرىزباەۆ اقساقال. ورالمانداردى جۇمىسقا ورنا­لاستىرۋ وبلىستا ءالى دە وزەكتى ماسەلەلەر قاتارىنان ورىن الادى. سەبەبى, كەلگەن اعايىنداردىڭ 70 پايىزىنا جۋىعىنىڭ جالپى ورتا ءبىلىمى بار. ال نارىق تالابى وعان توزبەيدى, ماماندىق كەرەك. سول ءۇشىن ولاردى بەلگىلى ءبىر كاسىپكە دايارلاۋ جانە قايتا دايارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزەك كۇت­پەۋى ءتيىس. جوبانىڭ شەڭبەرىندە ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعىنىڭ بەلسەندىلەرى ورالماندار ءۇشىن جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىل­دەرىنىڭ بىرنەشە رەت قابىل­داۋلارىن ۇيىمداستىردى. ءتۇرلى جاعدايلارىن ايتا كەلگەن 325 اعايىننىڭ اراسىندا 29 ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. «اق نيەت» جوباسىنىڭ شەڭبەرىندە ورال­ماندار تۇراتىن تاران, قوس­تاناي, فەدوروۆ اۋداندارىنا, رۋدنىي قالاسىنىڭ تۇبىندەگى گورنياتسكي كەنتىنە بىرنەشە رەت ساپار جاسالدى. سول جەرلەردەگى اتقارۋ بيلىگىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلدى. وندا ورالماندار تاراپىنان اۋىز سۋ, تۇرعىن ءۇي, مال جايىلىمى, جۇمىسسىزدىق, تاعى باسقا كوپتەگەن تۇرمىستىق پروبلەمالار كوتەرىلدى. اسىرەسە, تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى الىستان اڭساپ كەلگەن اعايىن ءۇشىن كۇيىپ تۇر دەسە بولار. كوشىپ كەلگەندەرگە باسپانا العانشا تىركەلۋ دە قيىنعا تۇسەدى. ءبىر ۇيدە 15-20 ادامنان تىركەلگەن فاكتىلەر دە كەزدەسەدى. وتكەن جىلى وسى تىركەلۋ ءۇشىن كومەك سۇراعانداردىڭ ەكەۋىنە جاتاقحانالاردا تىركەلۋگە مۇمكىندىك جاسالعان. جاتاقحانا­لاردىڭ بارلىعى دا جەكەنىڭ قولىندا بولعاندىقتان, وعان جەرگىلىكتى بيلىك تە كوپ ۇكىمىن جۇرگىزە المايدى. قازىر بۇرىنعىداي ەمەس, وتباسىنىڭ ءار مۇشەسىنە 100 ايلىق كورسەتكىش كولەمىندە اق­شالاي قارجى-كومەك بەرىلەتىنى بەلگىلى. ال رۋدنىي قالاسىندا ەڭ ارزان ءۇي 15 مىڭ دوللاردان كەم ەمەس. الىستان كەلگەن اعايىننىڭ ورىس ءتىلىن جانە جەردىڭ وي-شۇقىرىن ناشار بىلەتىنىن الاياق­تار دا ۇرىمتال پايدالاناتىن كورىنەدى. رىسبيكە قاسىمقى­زى­نىڭ ايتۋىنشا, ءبىر رەت بەرىلەتىن كومەككە العان بار اقشاسىن الاياق­تارعا ۇستاتىپ جىبەرگەن ءتورت ادام ىسكەر ايەلدەر قاۋىم­داس­تىعىنا شاعىم ايتىپ كەلگەن. – ورالمان اعايىنداردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعى تومەن ەكەنىن جاسىرعىم كەلمەيدى. قان­داستارىمىزدىڭ ەنجارلى­عىنان الاياقتار دا وزدەرىن ەركىن سەزىنەتىن سەكىلدى. ولاردى جاۋاپقا دا تارتا الماي وتىرمىز. سول ىن­ساپسىز جانداردىڭ قولىندا كەتكەن ورالمانداردىڭ اقشاسى بيۋد­جەتتەن بولىنگەن قارجى عوي. سوندا مەملەكەت قارجىسى تالان-تاراج بولىپ جاتىر ەمەس پە؟–دەيدى رىسبيكە قاسىمقىزى. رۋدنىي قالاسىنداعى ىسكەر ايەلدەر قاۋىمداستىعى بيىل «تاعدىرىمىز بىرگە» جوباسىن جاساپ, ونى ىسكە اسىرۋعا كىرىستى. مىنە, بۇرىنعى اتقارىلعان جۇ­مىستاردىڭ تىكەلەي جالعاسى بولىپ تابىلاتىن وسى جوبادا اتاجۇرتقا كەلگەن وتانداس­تارى­مىزدىڭ قۇقىقتىق ساۋاتتىلىعىن كوتەرۋ باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى ەتىپ الىندى. سونىمەن قاتار, ورالمان ايەلدەردىڭ جابىرلەنۋىنە جول بەرمەۋ, جاس وتباسىلارىنا كومەك, كاسىپكەرلىكتى ۇيرەتۋ سياقتى تولىپ جاتقان ماسەلە­لەردى ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم قو­لىنا الدى. اتاجۇرتتى اڭساپ جەتكەندەردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلە­لەرىنىڭ شەشىمىن تابۋعا جوبانى جاساۋشىلار ورالمانداردىڭ ءوز­دەرىن دە قاتىستىرادى. ولاردىڭ اراسىنان داۋلى ماسەلەلەر جونىندەگى كەڭەس قۇرىلدى. سابىر ناۋرىزباەۆ, الدابەرگەن وتەشەۆ سياقتى ازاماتتار سول كەڭەستىڭ بەلسەندى مۇشەسى. – «ەكى كوش ءبىر ورتپەن تەڭ» دەگەن ەمەس پە اتالارىمىز؟ قونىس اۋدارۋ وڭاي ەمەس. قيىن­دىققا شىداماعان وتباسى­لا­ردا ءتۇرلى جاعدايلار بولادى. سونىڭ بار­لىعى اكىم مەن سوتقا جۇگىنە بەرە مە؟ ءبىز جاس وتبا­سىلاردىڭ شا­ڭىراعى شايقال­ماۋىن قالاي­مىز. ءوزىمىزدىڭ قا­زاقى سالتى­مىزبەن ولارعا اقى­لى­مىزدى اي­تامىز, تاتۋلاس­تىرىپ, قوسامىز. قولدان كەلگەنشە كومەگىمىزدى بەرەمىز. قىس­قاسى, دانەكەرمىز, – دەيدى سابىر ناۋرىزباەۆ. وتكەن جىل­دىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا رۋدنىي مەن ونىڭ اينالاسىنداعى ەلدى مەكەندەرگە وزبەكستان مەن رەسەيدەن 93 وتباسى كوشىپ كەلگەن بولاتىن. ال ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ باسىنان بەرى رۋدنىيلىقتار شەتتەن كەلگەن 54 وتباسىنا ەرۋلىك بەردى. اتا­جۇرتىم, قازاقستانىم دەپ كەلگەن اعايىننىڭ ەل مەن جەرگە باۋىر باسىپ, توسەلىپ كەتكەنىنشە كەزدەسەتىن قيىندىقتاردىڭ بار­لىعىن دا ىسكەر ايەلدەر قاۋىم­داستىعى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكپەن تىزە قوسىپ, بىرلەسىپ جەڭەتىن بولادى. ەلدىڭ ەلدىگى دەپ وسىنى ايت. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي وبلىسى, رۋدنىي قالاسى.