تامىرىن ەلدەن ۇزبەگەن

مەن ەلۋ جىلدىق مەرەي­تويدى ادامنىڭ ومىرىندەگى ەڭ كەرەمەت جاسى دەپ ويلايمىن. ونى التىن جاس دەپ تەگىن ايتپاسا كەرەك-ءتى. جارتى عاسىرلىق عۇمىر ارتتا قالادى. وتكەن ءومى­رىڭە قاراپ, نە ىستەلدى, نەگە قول جەتكىزىلدى, ەڭ اسىل ارمان-نيەت­تەرىڭ قالاي ىسكە اسىرىلدى, مىنە وسىنىڭ ءبارى-ءبارى تايعا تاڭبا باسقانداي بولىپ كوز الدىڭنان وتەدى. كەيبىر جاعدايلاردى قو­رى­تىندىلاپ, كەلەشەكتە الدىڭا جاڭا ماقساتتار قويا باستايسىڭ. 50 جىل – جولدىڭ ورتاسى. ادام­نىڭ ومىردەن جيناعان ءتاجىري­بەسى مەن ءبىلىمىنىڭ كەمەلدەنگەن شاعى, قۋانىشى مەن قيىندىعى قاتار جۇرەتىن بەلەستەردى باعىن­دىرا الۋعا, قول جەتكىزىلمەگەن ارمانداردى ىسكە اسىرۋعا, ۋاقىت اعىمى مەن ءومىر وزەنىندە ودان ارمەن قاراي جۇزۋگە ءالى دە بولسا كۇش-قۋاتتىڭ جەتەتىن كەزى. لەوناردو دا ۆينچي «تاباندىلىق كەز كەلگەن قيىندىقتى جەڭەدى» دەپ وتە دۇرىس ايقان. مەنىڭ 50 جىلدىق مەرەي­تو­يىم الدەقاشان ءوتىپ كەتكەن, ودان كەيىن دە ومىرىمدە جاۋاپتى ءارى ماڭىزدى كۇندەردى وتكەرىپ جاتىرمىن, الايدا سول ءماندى دە جارقىن كەزەڭ ەستە ەرەكشە ساق­تالادى. كورىپ وتىرسىزدار, ءبۇ­گىن مەنىڭ ەڭ جاقىن دوسىم الەكساندر تاراكوۆ ومىرىندەگى ايرىق­شا كۇنگە ورايلاستىرا, كولەمى جاعىنان ءبىر تومدىق تاڭدامالى شىعارمالار جيناعىن شىعارىپ, ءوزىنىڭ مەرەيلى مەرەكەسىنە تابان تىرەپ وتىر. اۆتور ونىڭ ىشىنە بۇدان بۇ­رىنعى كىتاپتارىندا جارىق كور­گەن «ۆەك جۋراۆليا», «زاتمەنيە پود سولنتسەم», «تەرا تەرراريۋم», «پريتياجەنيە تسەلينى», «دو ­ي پوسلە ميللەنيۋما», «و زەملە, زەمنوم ي زەملياكاح», «زارۋبكي يروكەزا» اڭگىمەلەرىن, سون­داي-اق ءوزى سول باسىلىمدار­دىڭ قىزمەتكەرى بولا ءجۇرىپ, ءار جىلداردا گازەت-جۋرنالداردا جا­ريالاعان ماتەريالداردىڭ ءبى­رازىن ەنگىزدى. ءدال سول ەڭبەكتەر قازمۋ-دىڭ كەشەگى جاس ءارى باس­تا­ما­شىل تۇلەگى الەكساندر تا­راكوۆ­تىڭ جۋرناليستيكادا شى­عار­­ما­شىلىق جولىن باستاۋىنا, ءوزىن­دىك ءستيلىنىڭ قالىپتاسۋىنا, شە­بەرلىگىنىڭ شىڭدالۋىنا, ءتا­جى­ري­بەسىنىڭ ارتۋىنا, قالامى­نىڭ ۇش­تالۋىنا, ءارتۇرلى جانردا ءوز كۇشىن سىناپ كورۋىنە, ءار ءسوزدى ورنىمەن قولدانۋىنا, وقىرمان­عا ءوز ويىن تولىق تا تۇسىنىكتى, مانەرلى  جەتكىزۋىنە ۇلكەن جول اشتى. بۇل ۇلكەن مەكتەپ بولدى. الەكساندر تاراكوۆ ءوزىن تەرەڭ ويلى وچەركشى, وتكىر ءتىلدى فەلە­تونشى, ناعىز پۋبليتسيست, ماعى­ناسى تەرەڭ ساراپتاما ماتەريالدار مەن جاعداياتتارعا تولى سۇح­باتتاردىڭ, كوڭىلدى مارقايتاتىن توسىن شىعارمالار مەن ەپي­گرام­مالاردىڭ اۆتورى جانە اقىن­دىق جولىنا دا بەت بۇرعان (وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىنىڭ ورتاسىندا «نيۆا» جۋرنالىندا ونىڭ ليريكالىق ولەڭدەرى توپتاماسىنىڭ جارىق كورگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك) تۇلعا رەتىندە تانىتا ءبىلدى. جالپى, الەكساندر تاراكوۆتىڭ شىعار­ما­شىلىق دارىنىنىڭ دياپا­زو­نى وتە كەڭ جانە بارلىق كەزەڭدە تاڭدانارلىق جەتىستىكتەرگە جەتە وتىرىپ, ول ءوزىنىڭ سيرەك كەزدەسەتىن دارىنىن كورسەتە ءبىلدى. وسى جەردە ف.لاروشفۋكونىڭ ايت­قان ناقىلى ەسكە تۇسەدى: «ەرەك­شە قابىلەتتىڭ بولۋى از, ونى پايدالانا ءبىلۋ دە ونەر». دەگەنمەن, بۇل ا.تاراكوۆتىڭ قو­لىنان كەلدى, ول ءوزىنىڭ كوپقىرلى تالانتىن اشا ءبىلدى, كوپشىلىككە تانىتا ءبىلدى. الەكساندار يۋرەۆيچتىڭ ءومى­رى­نىڭ ەڭ ءبىر جەمىستى كەزەڭى «كازاحستانسكايا پراۆدامەن» بايلا­نىس­تى بولدى, بۇل ۇلكەن ۇجىمعا ول ابدەن قالىپتاسقان, ياعني ءوزىنىڭ قاتال سەنىمىمەن, كوزقاراسىمەن, ايقىن ۇستانىمىمەن, قۇشتارلىق, ۇناتۋ-ۇناتپاۋ سەزىمدەرىمەن قالا­مى ۇشتالعان مىقتى جۋرناليست كەزىندە كەلدى. بۇل ونىڭ شىعارماشىلىق جانە ۇيىمداستىرۋشىلىق قابى­لەت­تەرى زور باعالانىپ, مانسا­بىنىڭ وسۋىنە سەپتىگىن تيگىزدى – الەكساندر يۋرەۆيچتىڭ «كازاحستانسكايا پراۆدا» رگ» اكتسيونەرلىك قوعامىن باسقارىپ وتىرعانىنا دا بىرنەشە جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. مەنىڭشە, ا.تاراكوۆ باسشى رەتىندە, ءوز قىزمەتى بارىسىندا كون­فۋتسيدىڭ مىناداي ءبىر: «وزىڭە قا­تالدىق, وزگەگە جۇمساقتىق تانىت­قان ورىندى. وسىلايشا, ءوزىڭدى وزگەلەردىڭ جەك كورۋشىلىگىنەن قور­عاي الاسىڭ» دەگەن وسيەتىنە دەن قويۋعا تىرىساتىن سياقتى. بىراق, مانساپتىق ءوسۋ الەكساندار يۋرەۆيچكە ءتان نارسە ەمەس دەپ ويلايمىن, ول ءۇشىن مانساپ ماڭىزدى ەمەس. باستىسى – بۇل شىعارماشىلىق تابىستار, جەتىستىكتەر. ول «كازاحستانسكايا پراۆدا» دا ەلىمىزدىڭ ال­دىڭعى قاتارلى جۋرناليستەرىنىڭ ءبىرى عانا بولىپ قويماي, جازۋشى-دو­كۋمەنتاليست بولىپ تا مويىن­دالدى. بۇعان ءدا­لەل رەتىندە  شىعارماشىلى­عى­نىڭ دامۋىندا وزىندىك ورنى بار, وت اۋىزدى, وراق ءتىلدى, كوركەم دە ۇش­قىر ويلى ونىڭ كىتاپتارىن ايتۋعا ابدەن بولادى. الەكساندر تاراكوۆتىڭ جەكە قاسيەتىنە توقتالار بولسام, ول اۋ­ىلشارۋاشىلىق ەڭبەككەرلەرىنە, اگرارلىق جۇمىستارعا جان-ءتانى­مەن بەرىلگەن ادامدارعا, اۋىلشا­رۋاشىلىق ءوندىرىسىن ۇيىمداس­تى­رۋ­شىلارعا, تىڭ يگەرۋدى جالعاس­تىرۋشىلارعا ەرەكشە ىقىلاسپەن, اسا ءبىر قۇرمەتپەن, قىزى­عۋشى­لىق­پەن, جىلىشىرايمەن قاراي­دى. بۇگىنگى تاڭدا دالا ەڭبەك­كەرلەرى مەن فەرمالار جايىندا, ياعني «جەر, جەر بەتى مەن جەرلەستەر تۋرالى» جازاتىندار جوقتىڭ قاسى. ماسەلەن, سانسىز گازەت-جۋرنالداردى اقتارىپ كورىڭىزشى – ول بەتتەردەن اۋىلشارۋاشىلىق ەڭبەككەرلەرى, ديقاندار مەن مال شارۋاشىلىعىن دامىتىپ جۇرگەن جاندار جونىندە جازىلعان ماقا­لا­لاردى از كەزدەستىرەسىز. ال ا. تاراكوۆقا كەلسەك, ول ۇنەمى اۋىلشارۋاشىلىق ماسەلە­لەرىن نازاردان تىس قالدىر­ماي­تىن, وتكەن عاسىردىڭ ۆالەنتين وۆەچكين, ەفيم دوروشا, گەورگي رادوۆ, يۋري چەرنيچەنكو, قازاق­ستاندىق  ۆەنيامين لارين, ۆلاديمير چيركوۆ سىندى كەڭەستىك «دە­رەۆەنششيك» جازۋشىلاردىڭ ۇمى­تىلا باستاعان داستۇرلەرىن جالعاستىرۋ ارقىلى, ءوزىنىڭ وچەركتەرىندە دە, ونىڭ باسشىلىعى­مەن «كازاحستانسكايا پراۆدادا» دا تۇراقتى تۇردە اگرارلىق تا­قىرىپتاردى ءجيى كوتەرىپ وتى­رادى. اۋىلشارۋاشىلىق ەڭبەك­كەرلەرىنىڭ كوپشىلىگى الەكساندر يۋرەۆيچكە جانە گازەتكە ولار­دىڭ ىستەرى مەن شارۋالارىنا كوڭىل ءبولىپ, كوپشىلىككە تانىس­تىرىپ وتىرعاندارىنا العىستا­رىن ءبىلدىرىپ جاتادى. ءبىز الەكساندر تاراكوۆ ەكەۋمىز 12 جىلدان بەرى, «كازاحستانسكايا پراۆدا» رەداكتسياسىنىڭ الماتىدان استاناعا قونىس اۋ­دارعان كەزىنەن دوسپىز. بۇل دوستىقتى مەن اسا قادىرلەيمىن. ونى ادامگەرشىلىگى مول, رۋحاني باي ادام جانە شىعارماشىلىق ساناتتاعى ارىپتەسىم رەتىندە بەس ساۋساعىمداي بىلەمىن. ونىڭ ابى­رويى مەن ادامگەرشىلىك قۇن­دىلىعىن باعالايمىن, سوندىق­تان دا ونىڭ بويىنان كەمشىلىكتەردى كورمەيتىن شىعارمىن. الەكساندردىڭ, ونىڭ ەكى ءىنىسى لەۆ پەن اندرەيدىڭ دە اكەلە­رىنىڭ شىعارماشىلىق جولىن ابى­رويمەن جالعاستىرىپ كەلە جات­قاندىعىن ايتپاي كەتۋگە بول­ماس. اكەسى – قازاقستاننىڭ جۋر­ناليستىك تسەحىنىڭ اقساقالى يۋري اندرەەۆيچ تاراكوۆ رەسپۋبليكادا جۋرناليستيكانىڭ دامۋىنا سۇبەلى ۇلەس قوسقان ادام جانە دە وسىدان قىرىق جىل بۇرىن مەنىڭ ول تۇلعامەن تانىسۋ باقىتىنا يە بولعانىم­دى دا ماقتانا ايتقىم كەلەدى. بارلىق بالالارى ەلگە تانىمال جانداردىڭ قاتارىنان ورىن الدى. دەي تۇرعانمەن, مەنىڭشە, ءۇش باتىردىڭ ىشىنەن الەكساندار ءبارىن دە باسىپ وزعان سياق­تى. ولاي دەيتىنىم, الەكساندر – ەلىمىزدىڭ رۋحاني-مادەني سالا­سىن­دا ۇلكەن بەدەلگە يە تۇلعا, ەكى شىعارماشىلىق – جۋرناليستەر مەن جازۋشىلار وداقتا­رىنىڭ مۇشەسى, قر جۋرناليستيكا اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, باق سالاسىندا 2002 جىلى پرەزيدەنتتىك سىيلىقتىڭ جانە قا­زاق­ستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى, «قۇرمەت» وردەنىمەن, سونىمەن قاتار ءتۇرلى مەدالدارمەن ماراپاتتالعان. الەكساندر يۋرەۆيچ ءوزىنىڭ العاشقى مەرەيتويىن ايتارلىق­تاي شىعارماشىلىق بايلىقپەن ءارى دارىنىنىڭ كەمەلىنە تولعان كەزىندە قارسى الىپ وتىر. بۇل جول­دا ونىڭ ەداۋىر بيىكتەردى با­عىندىرعانى بەلگىلى, سەبەبىنە بويلار بولساق, مارك اۆرەلي­دىڭ «ءاربىر ءىستى ومىرىڭدەگى سوڭعى جۇمىس سياقتى اتقار» دەيتىن, ەجەل­دەن كەلە جاتقان كەڭەسىنە سۇيەنەتىندىگىن اڭعارتادى. مىنە, سوندىقتان دا ول شىعارماشى­لىق­­قا جان اياماي بەرىلەدى, جۇ­مىسىن بار ىنتا-ىقىلاسىمەن اتقارادى. مەن تاماشا جۋرناليست, وچەرك­­شى, پۋبليتسيست, دارىندى جا­زۋشى ءارى اۋدارماشى الەكساندر تاراكوۆتى ابىرويلى جار­تىعا­سىرلىق مەرەيتويىمەن شىن ءجۇ­رەك­تەن قۇتتىقتايمىن. وعان قالا­مىڭ مۇقالماسىن, شا­بىتىڭ شا­رىقتاسىن, شىعارما­شى­لىعىڭ بۇ­دان دا زور شىڭ­دالىپ, تاعى وسىنشا جاستى ارتقا تاستاپ, تالماي ەڭبەكتەنە بەر, دەنساۋلىعىڭ مىقتى بولىپ, باقىتتى عۇمىر كەش جانە وتان­دىق ادەبيەت پەن جۋر­ناليس­تي­كانىڭ يگىلىگى ءۇشىن بارلىق ىسىڭە ساتتىلىك تىلەيمىن دەگىم كەلەدى. جاڭا بەلەستەر مەن داۋىرلەر – الدىمىزدا. ۆلاديمير گۋندارەۆ. ___________________ «ەگەمەنقازاقستاندىقتار» تۋىستاس باسىلىم – «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتىنىڭ تىزگىنىن ابىرويمەن ۇستاپ كەلە جاتقان مايتالمان جۋرناليست, جاناشىر دوس – الەكساندر يۋرەۆيچتى مەرەيلى مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, وزىنە جانە ول باسقاراتىن ۇجىمعا ابىروي بيىگىنەن كورىنە بەرۋگە تىلەكتەستىك بىلدىرەدى.