ۋنيۆەرسيتەتتەگى يننوۆاتسيالىق قىزمەت بولاشاققا سەرپىلىس اكەلەدى

بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدىڭ ءبىلىم جانە عىلىم جۇيەسىنىڭ الدىندا ۇلت كوش­باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان «بولاشاقتىڭ ىرگەسىن بىرگە قالايمىز» اتتى جول­داۋ­ىندا «ءبىز ءبىلىم بەرۋدى جاڭعىرتۋدى ودان ءارى جالعاستىرۋعا ءتيىسپىز. ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتىك ءبىلىم بەرۋ مەن عى-لىمدى دامىتۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتۋگە مىندەتتىمىز», دەپ اتاپ كورسەتكەن اۋقىمدى مىندەتتەر تۇر. سونىمەن بىرگە, ەلباسى «ساپالى ءبىلىم بەرۋ قازاقستاننىڭ يندۋس­تريا­لاندىرىلۋىنىڭ جانە يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ نەگىزىنە اينالۋى ءتيىس» دەدى. سوندىقتان دا ەلىمىز دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىندە تەحنيكا مەن تەحنولوگيالار سالاسىندا دەڭگەيى الەمدىك ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن جاڭا فور­ماتسيانىڭ ينجەنەرلەرىن دايىنداۋ بۇرىنعىدان دا وزەكتى بولىپ وتىر. سولار عانا تەحنيكالىق عىلىمدى جەدەلدەتۋدى, وندىرىسكە يننوۆاتسيانى ەنگىزۋدى, قارقىندى يندۋستريالىق-ين­نوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتەدى. قازاقستاندىق تاۋار جانە قىزمەت نارىعىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ جانە عىلىمي قامتىلعان ءون­دىرىستىڭ سانىن ايتارلىقتاي ورىستەتۋ «ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيا­لىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ» باستى ماقساتتارى رەتىندە ايقىندالىپ وتىر. ولاردى «ءبىلىم ءۇشبۇرىشى­نىڭ» ءۇش شىڭىن – ءبىلىمدى, زەرتتەۋدى جانە يننوۆاتسيالاردى ءتيىمدى ءارى ۇيلەسىمدى دامىتۋ ارقىلى عانا ناتيجەلى جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قازىرگى زامانعى وندىرىسكە قاجەت جانە ولاردىڭ ءبىلىمى مەن بىلىكتىلىك دەڭگەيىنە قويىلاتىن جوعارى تالاپتارعا سايكەس كەلەتىن ماماندار دايارلاۋ مىندەتى تۇر. جوعارى تەحنولوگيالىق قوعامنىڭ نەگىزى – زاماناۋي ءبىلىم مەن تەحنولو­گياعا سۇيەنگەن ەكونوميكاعا تىكەلەي بايلانىستى. ال ءار سەكتوردا ادام كاپيتالى مەن ءداستۇرلى ەرەكشەلىكتەردى ءتيىمدى پايدالاناتىن ەلدەر عانا تابىستى بولادى. وسىعان بايلا­نىستى ماماندار دايارلاۋدىڭ جاڭا باعىتتارىن اشۋ, «ءومىر بويى ءبىلىم الۋ» قاعيداسىن ءتيىمدى جۇزەگە اسىرۋ ماسەلەسى وزەكتى بولىپ وتىر. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا وتاندىق عىلىم قالىپتاسۋدىڭ ۇلكەن جولىنان ءوتتى. بۇل جولداعى العاشقى قادام­داردىڭ ءبىرى دەربەس عىلىمي-تەحني­كالىق ساياسات پەن عىلىمدى باسقارۋ جۇيەسىن قۇرۋدىڭ نەگىزگى قاعيدالارىن بەلگىلەپ بەرگەن 1992 جىلدىڭ 19 قاڭتارىنداعى «قازاقستان رەسپۋبلي­كاسىنىڭ عىلىمى مەن مەملەكەتتىك عىلىمي-تەحنيكالىق ساياساتى تۋرا­لى» زاڭى بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز ن.نازارباەۆتىڭ سول ءبىر كۇردەلى كەزەڭدەگى تاريحي شەشىمى 1993 جىل­دىڭ قاراشاسىندا «بولاشاق» ستي­پەندياسىن تاعايىنداۋى ەدى. 1994 جىلى قازاقستاندىق ستۋدەنتتەردىڭ ءبىر توبى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىن­دارىنا وقۋعا جىبەرىلدى, ال 2005 جىلى ەلباسى ءوزىنىڭ قازاقستان حال­قىنا ارناعان جولداۋىندا ستيپەندياتتار سانىن 3 مىڭعا دەيىن كو­بەيتەتىندىگىن جاريالادى. كەيىننەن, 1999 جىلى ۇكىمەت جانىنان جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميسسيا قۇ­رىل­دى, ول بۇگىنگى كۇنگە دەيىن مەملەكەتتىك ىرگەلى جانە قولدانبالى عى­لىمدى دامىتۋداعى باسىمدىقتارىن انىقتايتىن, ەلىمىزدىڭ عىلىمي, عى­لىمي-تەحنيكالىق جانە يننوۆاتسيا­لىق ساياساتىن قالىپتاستىرىپ, جەتىلدىرۋ ءۇشىن ۇسىنىستار ازىرلەيتىن اقىل-كەڭەس بەرۋ ورگانى بولىپ تابىلادى. كەلەسى ءبىر ماڭىزدى قۇجات 2001 جىلى قابىلدانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «عىلىم تۋرالى» زاڭى بولدى. 2011 جىلى اقپاندا عىلىمي زەرتتەۋلەردى باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋ مەحانيزمىنە قاتىستى اسا ماڭىزدى ماسەلەلەر شەشىمىن تاپقان عىلىم تۋرالى جاڭا زاڭ قابىلداندى. ەندى زەرتتەۋلەر گرانتتىق, بازالىق جانە ماقساتتى-باعدارلامالىق بولىپ ءۇش نىساندا ىسكە اسىرىلماق. گرانتتىق جۇيەنىڭ ەنگىزىلۋى وسى سالاعا ەرەكشە ءمان بەرىلەتىن الەمدىك عىلىمي كەڭىس­تىككە قوسىلۋعا زور مۇمكىندىك بەرەدى. «بىلىمدەر ءۇشبۇرىشىن» ءبىلىمدى, عىلىمدى جانە يننوۆاتسيالاردى ءتيىمدى دامىتۋ ءۇشىن ايقىنداۋشى ءرولدى قازاقستاندا قۇرىلىپ جاتقان زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى اتقارۋى ءتيىس. سوعان وراي, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىن قالىپتاستى­رۋدىڭ نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق نەگىزدەرى مەن ماڭىزدى اسپەكتىلەرىن ازىرلەۋ با­رى­سىندا ماڭىزدى دا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزۋدە. زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى الەمدەگى كەز-كەلگەن ەلدىڭ ەكونوميكالىق ءوسۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورى بولىپ تابىلادى, ال ونىڭ ماماندار دايارلاۋ مەن ىرگەلى عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ سياقتى ءداس­تۇرلى فۋنكتسيالارى جاڭا تەحنولو­گيالاردى ءوندىرىس پەن بيزنەسكە بەرۋ, شارۋاشىلىق دامۋىنىڭ عىلىمي قام­تىلعان جاڭا باعىتتارىن ازىرلەۋ جانە ءىس جۇزىندە قولدانۋ بارىسىنداعى بەلسەندى قىزمەتپەن تولىعادى. وسى باعىت­تا شەتەلدىك ءىرى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن جانە عىلىمي ورتالىقتارمەن ىنتى­ماق­تاستىقتا استانا قالاسىندا «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» قۇرىلۋىنىڭ تاريحي ءمانى زور. «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى» جاقىن ارادا وتاندىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ كوشباسشىسى, جوعارى ين­تەل­لەكتۋالدى ۇلتتى قالىپتاستىرۋدىڭ ورتالىعى بولماق. زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ قۇرى­لۋى باسقا جوعارى وقۋ ورىندارى قىز­مەتىنىڭ السىرەگەنىن بىلدىرمەيدى. كەرىسىنشە, ولار زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ زەرتتەۋلەرگە نەگىزدەلگەن ءبىلىم بەرۋدەگى نەگىزگى سەرىكتەستەرى بولۋى ءتيىس. جاپپاي جوعارى ءبىلىم بەرەتىن جوعارى وقۋ ورىن­دارى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىن قا­لىپ­تاستىرۋدا وپەراتور ءارى دەلدال بولادى. زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى مارتە­بەسىنە يە بولۋ كۇردەلى دە ۇزاق ءۇردىس. ويتكەنى, باسەكەگە قابىلەتتى عىلىمي مەكتەپتەر مەن قازىرگى زامانعا ساي باسقارۋ داعدىسى ۇزاق جىلدار بويى قا­لىپتاسادى. ولاردى قۇرۋ بارىسىنداعى جۇمىس جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىنداعى بايلانىس­تاردى تەرەڭدەتۋ ماقساتىنداعى جان-جاقتى كەلىسىمشارتتار نەگىزىندە ءوز باس­تاماسىمەن باستالۋى ءتيىس. تابىسقا جەتۋ ءۇشىن قاتىسۋشىلاردىڭ ەكى توبىنىڭ – ءبىر جاعىنان ءوندىرىس, بيزنەس جانە قىز­مەت سالاسىنىڭ, ەكىنشى جاعىنان اكادەميالىق ورتانىڭ ۇيلەسىمدى ىنتى­ماقتاستىعى قاجەت. زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرىن قالىپتاس­تىرۋدىڭ باستاپقى كەزەڭىندە ولاردى جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى, تەحنيكا جانە تەحنولوگيا, اگروونەركاسىپ سەكتو­رى سياقتى باعىتتار بويىنشا ماقسات­تى تۇردە قۇرعان دۇرىس. ناتيجەسىندە قازاقستاندىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى ازاماتتاردىڭ تاماشا ءبىلىم الۋىنا, وزىق عىلىمي-زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋىنە جانە ەكونوميكانى يننوۆاتسيالىق دا­مى­تۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مەملەكەت باسشىسى «...ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ناقتى جانە ينجەنەرلىك عى­لىمداردى دامىتۋ – دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنىڭ مىندەتتى شارتى» ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. ۇلت كوشباسشىسى قويعان ءمىن­دەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى «2020 جىلى حالىقارالىق دەڭگەيدەگى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى بولۋ جانە الەمنىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتارىنا كىرۋ» ماقساتىن ايقىنداپ بەرگەن «دامۋ ستراتەگياسى – 2020» اتتى ماڭىزدى قۇجاتتى قابىلدادى. قازۇتۋ-دىڭ 80 جىلدىق تا­ريحىن­داعى دامۋ باعىتىن سارالاي وتىرىپ, وقۋ ورنىنىڭ زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى رەتىندە قالىپتاسۋ جولىنداعى ناقتى قا­دامدارى تۋرالى ايتۋعا بولادى. وسى جىل­دار ىشىندە ۋنيۆەرسيتەتتە تاۋ-كەن ءىسى, گەولوگيا, مەتاللۋرگيا, اقپاراتتىق تەحنولوگيالار سالاسىندا دۇنيەجۇزىنە بەلگىلى عىلىمي ورتالىقتار قالىپ­تاس­تى. وقۋ ورنىنىڭ قۇرامىندا قازىر ينجەنەرلەر دايارلاۋدىڭ بارلىق باعىت­تا­رى بويىنشا 13 ينستيتۋت جۇمىس ىستەيدى, جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىنگى ءبىلىم بەرۋدىڭ باكالاۆريات – ماگيستراتۋرا – PhD دوكتورانتۋراسى سياق­تى كوپدەڭگەيلى جۇيەسىنە كوشۋ ءۇردىسى جۇزەگە اسىرىلدى. ۋنيۆەرسيتەتتە بۇگىنگى تاڭدا 178 عىلىم دوكتورى, 7 PhD دوكتورى, 534 عىلىم كانديداتى جانە 127 ينجەنەرلىك عىلىم ماگيسترى جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ اراسىندا 50 اكادەميك بار. ۋنيۆەرسيتەتتە وقىتىلاتىن مامان­دىق­تار ءتىزىمىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ باعىتىندا مونيتورينگ وتكىزىپ, ماقسات­تى تۇردە جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەمىز. وسى ورايدا «مەملەكەتتىك قارقىندى يننو­ۆا­تسيالىق-يندۋستريالىق دامۋ باعدار­لا­ما­سىنىڭ» كادرمەن قامتاماسىز ەتۋ تالابىن ەسكەرە وتىرىپ, ەل ەكونومي­كاسىنىڭ بەلگىلى ءبىر ماماندىقتارعا دەگەن سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋعا ەرەكشە كۇش سالىنادى. اتاپ ايتقاندا, قازۇتۋ سوڭعى 2 جىلدا باكالا­ۆريات­تىڭ (عارىش تەحنيكاسى جانە تەحنو­لو­گياسى, پايدالى قازبالاردى بايىتۋ, لوگيستيكا, ماتەريالداردى قىسىممەن وڭدەۋ تەحنولوگياسى), ماگيستراتۋرانىڭ (پايدالى قازبالار كەن ورىندارىن ىزدەۋ مەن بارلاۋدىڭ گەوفيزيكالىق ءادىس­تەرى, جوبالاردى باسقارۋ) ماماندىق­تارىمەن قاتار, دوكتورانتۋرانىڭ دا (ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى, راديوتەحنيكا, ەلەك­ترونيكا جانە تەلەكوممۋنيكاتسيالار, تەحنيكالىق فيزيكا) جاڭا ءارى قاجەتتى ماماندىقتارى بويىنشا ماماندار دايارلاۋ قىزمەتىنە ليتسەنزيالار الدى. ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمىنىڭ الدىندا تۇرعان نەگىزگى مىندەت – ماماندار دايارلاۋ ساپاسىن جان-جاقتى كوتەرۋ, سونىڭ ىشىندە وقۋ جوسپارلارى مەن باعدارلا­مالارىن جەتىلدىرىپ, جاڭاشالاندىرۋ. 2008 جىلى تەحنيكا جانە تەحنولوگيا سالاسىنداعى ماماندىقتاردىڭ بارلىق وقۋ جوسپارلارىنا تالداۋ جۇرگىزىلىپ, ناتيجەسىندە 2009 جىلدىڭ 1 قىر­كۇيە­گى­نەن باستاپ ءبىلىم جانە عىلىم مي­نيستر­لىگىنىڭ رۇقساتىمەن ق.ساتباەۆ اتىن­داعى قازۇتۋ-دا تەحنيكالىق پروفيلدەگى 25 ماماندىق بويىنشا وقىتۋ ءوزىنىڭ ەكسپەريمەنتالدى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىمەن جۇزەگە اسىرىلا­دى. بۇل باعدارلامالار جۇمىس بەرۋشى­لەردىڭ ۇسىنىستارىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنىپ, جاقىن جانە الىس شەتەل­دەر­دىڭ الدىڭعى قاتارلى عىلىمي ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ وڭ پىكىرىنە يە بولدى. ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن جەتىلدىرۋدە ولاردىڭ الەمنىڭ ءىرى اككرەديتا­تسيالىق اگەنتتىكتەرىندە جوعارى ءبىلىم­نىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە ادام كاپيتالىن دامىتۋعا زور مۇمكىندىك بەرەتىن حالىقارالىق اككرەديتاتسيادان ءوتۋى اسا ماڭىزدى. قازىرگى زامانعى جوعارى تەحنولوگيالىق ەڭبەك نارىعى ينجەنەرلەر دايارلاۋ دەڭگەيىنە بيىك تالاپ قويىپ وتىرعاندىقتان, قازاقستان ءۇشىن تەحنيكا مەن تەحنولوگيا سالاسىن­داعى ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن حا­لىق­ارالىق اككرەديتاتسيادان وتكىزۋدىڭ ءمانى جوعارى. وسى ورايدا, الەمنىڭ كوپتەگەن دامىعان ەلدەرىندە ينجەنەر رەتىندە جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن «كاسىبي ينجەنەر» (رە) سەرتيفيكاتى بولۋى قاجەت. رە مارتەبەسىنە ۇمىتكەردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتى اككرەديتاتسيالانعان باعدارلاما بويىنشا ءبىتىرۋى, 3 جىلدان 7 جىلعا دەيىن جۇمىس تاجىريبەسى بولۋى جانە كاسىبي ينجەنەرلەر قاۋىمداستىعىندا تىركەلۋى ءتيىس ەكەندىگىن اتاپ ءوتۋ كەرەك. سول سەبەپتى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىن بىتىرۋشىلەردىڭ «كاسىبي ينجەنەر» مارتەبەسىنە جانە سوعان سايكەس ەڭبەكاقىسى جوعارى ءارى كەلەشەگى زور جۇمىسقا يە بولۋىنىڭ نەگىزگى شارتى – ول بىتىرگەن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ حالىقارالىق اككرەديتاتسيادان ءوتۋى. قازىرگى كەزەڭدە قازۇتۋ قازاقستان­داعى تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىن­دا­رى اراسىندا شەتەلدەردە اككرەديتاتسيادان وتكەن ءبىلىم بەرۋ باعدار­لا­ما­لارى­نىڭ سانى جاعىنان دا, سايكەسىنشە, ساپاسى جاعىنان دا ءبىرىنشى ورىنعا يە بولىپ, 21 ماماندىق بويىنشا حالىق­ارالىق اگەنتتىكتەردە اككرەديتاتسيادان ءوتتى. قازۇتۋ ماماندىقتارى اككرەديتاتسيادان وتكەن اگەنتتىكتەر قاتارىندا ABET (اقش), ASIIN (گەرمانيا) اككرەديتاتسيالاۋ اگەنتتىكتەرى, ENAE ينجەنەرلىك ءبىلىمدى اككرەديتاتسيالاۋ ءجونىن­دە­گى ەۋروپالىق جەلىسى, ايور – رەسەي­دىڭ ينجەنەرلىك ءبىلىم قاۋىمداستى­عى­نىڭ اككرەديتاتسيالاۋ ورتالىعى بار. ABET اككرەديتاتسيالاۋ اگەنتتىگىنەن ءوت­كەن قازۇتۋ-دىڭ مەتاللۋرگيا ما­مان­دىعى بۇكىل تمد كەڭىستىگىندەگى ءبىرىنشى ماماندىق ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ماماندار دايارلاۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە الەمدىك ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە قو­سىلۋ باعىتىندا ماقساتتى تۇردە ءجۇر­گىزىلگەن قىزمەتتىڭ ناتيجەسىندە 2011 جىلدىڭ ساۋىرىندە ق.ساتباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى EUA ەۋروپالىق ۋنيۆەرسيتتەتتەر قاۋىمداستىعىندا IEP حالىقارالىق باعالاۋ باعدارلاماسى بويىنشا ينستي­تۋتسيونالدىق باعالاۋدان وتكەن قازاق­ستانداعى العاشقى, ءارى جالعىز جوعارى وقۋ ورنى بولدى. EUA – بۇل بولون ۇدەرىسى اياسىندا ەۋروپالىق جوعارى ءبىلىمدى دامىتۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسى مەن يننوۆاتسيالار, جوعارى ءبىلىم مەن عىلىمدى ينتەرناتسيونالداندىرۋ, ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, باسقا­رۋ, اۆتونوميا جانە فاندرايزينگ سياق­تى مىندەتتەردى ورىندايتىن ەۋروپا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قاۋىمداس­تىعى. عىلىمي-زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيا­لىق ۇردىستەر – قازۇتۋ قىزمەتىنىڭ باستى باعىتتارى. بۇل ورايداعى وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي قىزمەتىنىڭ نەگىزگى كورسەتكىشى قارجىلاندىرۋ كولەمى بو­لىپ تابىلادى. مىسالى, 2008-2010 جىل­دارى ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن قارجىلاندىرۋ كو­لەمى 3,5 ەسە ءوسىپ, وسى كەزەڭدە ماگيسترانتتار سانى 9 ەسە, PhD دوكتو­رانت­تارىنىڭ سانى 12 ەسە ارتتى. ۋنيۆەرسي­تەتتىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ ءنا­تيجەلىلىگىنە قىزمەتكەرلەردىڭ عىلىمي ونىمىنە دەگەن سۇرانىس دەڭگەيى دالەل بولادى. مىسالى, سوڭعى 3 جىل ىشىندە قازۇتۋ بازاسىندا 17 حالىقارالىق كون­فەرەنتسيا مەن سەمينار وتكىزىلدى, سولار­دىڭ ىشىندە الەمنىڭ تۇپكىر-تۇپكى­رىنەن عالىمدار جينالعان «شەكاراسىز عىلىم مەن ينجەنەرلىك ءبىلىم» اتتى ءىرى حالىقارالىق فورۋمدى ەرەكشە اتاۋعا بولادى. وسى كەزەڭ ىشىندە ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى 57 مونوگرافيا شىعارىپ, حا­لىقارالىق جانە رەسپۋبليكالىق دەڭ­گەيدەگى كونفەرەنتسيالاردا 3 مىڭنان استام عىلىمي ماقالا مەن بايانداما تەزيستەرىن جاريالاپ, 120 پاتەنتكە يە بولدى. سونىمەن قاتار, قازۇتۋ بازا­سىندا قازاقستاندىق ەڭ تانىمال عا­لىم­داردى بىرىكتىرەتىن وتانىمىزدىڭ ۇلتتىق عى­لىم اكادەمياسىنىڭ «جەر تۋرالى عىلىمدار ءبولىمى», قازاقستان ۇلت­تىق جا­راتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەميا­سى­نىڭ الماتى بولىمشەسى جۇمىس ىستەيدى. ۋنيۆەرسيتەتتە تەحنولوگيالار سالا­سىن­داعى يننوۆاتسيالاردى كەڭىنەن تاراتۋ ماقساتىندا يننوۆاتسيالىق تسيكلدى بىرىككەن عىلىمي-وندىرىستىك, بىلىمدىك جانە مادەني-الەۋمەتتىك تۇرعىدان قام­تاماسىز ەتەتىن تەحنوپارك تابىستىڭ كىلتىن تاۋىپ وتىر. تەحنوپارك عىلىمي ەڭ­بەكتەردى كوممەرتسيالاندىرۋدى قام­تا­ماسىز ەتىپ, وقىتۋشىلاردىڭ, دوكتو­رانت­تاردىڭ, ماگيسترانتتاردىڭ جانە ستۋدەنتتەردىڭ قوسىمشا تابىس تابۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىمي-زەرتتەۋ مەن يننوۆاتسيالىق قىزمەتتىڭ ناتيجەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى. اتاپ ايتقاندا, سوڭعى جىلدارى ۋنيۆەرسيتەتتە شەتەل كاپيتالىن تارتۋ ارقىلى بىرقاتار ءىرى جوبالار جۇزەگە اسىرىلدى. 2009 جىلى 17 كومپيۋتەرلىك سىنىپ پەن جاڭا ۇلگىدەگى مۋلتيمەديالىق جاب­دىعى بار قازاقستان-كورەيا اقپارات­تىق-كوممۋنيكاتسيالىق تەحنولوگيالار ورتالىعى سالىنىپ, پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇل جوباعا قارجىنىڭ 50 پايىزىن سالعان كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ حالىق­ارالىق ىنتىماقتاستىق اگەنتتىگى مەن قازۇتۋ-دىڭ سەرىكتەستىگىنىڭ ناتيجەلى جۇمىسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان رەسپۋبليكا­سىنىڭ پرەزيدەنتى ن.نازارباەۆ پەن فرانتسيا پرەزيدەنتى ن.ساركوزي قول قويعان كەلىسىمشارتتى ورىنداۋ ماقسا­تىندا 2010 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ءبىزدىڭ وقۋ ورنىنىڭ بازاسىندا فرانتسيا ءبىلىم جانە عىلىمي مينيسترلىگى مەن «شنايدەر ەلەكتريك» كومپانياسى بىرلەسىپ «ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جاڭا تەحنولوگيالار بويىنشا ماماندار دايارلاۋ ورتالىعىن» اشتى. ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ تاپ­سىر­مالارىن ورىنداۋ بارىسىندا قازۇتۋ جانىنان «تاۋ-كەن-مەتاللۋرگيا جانە مۇناي-گاز سەكتورى بويىنشا ينجەنەرلىك پروفيلدەگى زەرتحانا» مەن ءونىم­دىلىگى جاعىنان قازاقستانداعى ەڭ مىق­تى امبەباپ كومپيۋتەرى بار «اقپارات­تىق جانە عارىشتىق تەحنولوگيالاردى ۇجىمدىق پايدالانۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي زەرتحاناسى» اشىلدى. 2011 جىلدىڭ 8 ساۋىرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قىزمە­تىنە كىرىسۋ سالتاناتىندا ۇلت كوش­باسشىسى ن.نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتاعى دامۋ نەگىزىن ايقىنداپ, «ءححى عاسىرداعى يننوۆاتسيالار مەن عىلىمي جاڭالىقتار بولاشاققا ۇمتى­لىس­تى انىقتاپ بەرەدى. قازاقستاندا باتىل يننوۆاتسيالار ومىرگە جولداما الىپ, عىلىمي زەرتحانالار مەن زاماناۋي ءوندىرىستىڭ قانى مەن تەرى بولاتىن ەلگە اينالۋى ءتيىس» دەپ اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل تاپسىر­ما­سىن ورىنداۋ ق.ساتباەۆ اتىنداعى قا­زاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەر­سي­تە­تى­نىڭ قىزمەتىنىڭ باسىم باعىتى بولماق جانە ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىن سالادى. جەكسەنبەك ءادىلوۆ, ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى, اكادەميك.