انا ءتىلى انانىڭ ءسۇتىمەن كەلەتىنى بەلگىلى. ءتىل – ادام جانىنىڭ اجىراماس بولىگى. ءاربىر حالىقتىڭ تەك وزىنە ءتان ءتىلى, ءدىلى, ءدىنى, ءتۇر-تۇلعاسى, بەينە-بولمىسى, ادەت-عۇرپى, سالت-ءداستۇرى, مادەنيەتى بولاتىنى بەلگىلى. ءبىر حالىقتىڭ ەكىنشى حالىقپەن ءتۇر-تۇسىندە, ادەت-عۇرپىندا, سالت-داستۇرلەرىندە مەيلىنشە جاقىن ۇقساستىق تا, ءبىر دىندە بولۋى دا مۇمكىن. الايدا ولاردىڭ تىلدەرى مۇلدەم باسقا بولسا, وندا ولاردى ءبىر حالىق دەپ ايتا الامىز با؟ ايتا المايتىن شىعارمىز, ءسىرا؟ ولاي بولسا, ءتىلدى كەز كەلگەن حالىقتىڭ وزىندىك ۇلتتىق بولمىسى, ونى وزگەلەردەن ەرەكشە ەتىپ كورسەتەتىن بىردەن-ءبىر اتريبۋتى دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق. ءتىلىن جوعالتۋ, ءوزىن جوعالتۋمەن پارا-پار. ءتىلى جوعالعان تالاي حالىقتىڭ تاريح ساحناسىنان اتى وشكەنىن جاقسى بىلەمىز. ءتىلىن, ءدىلىن, ءدىنىن ساقتاپ قالۋ تەك رۋحى مىقتى, ۇلى حالىقتاردىڭ عانا ماڭدايىنا جازىلعان باقىت ەكەندىگى تاريحتا ءدالەلدەنگەن. سان عاسىرلار بويى ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقان ءتىلىن جوعالتۋ – حالىق ءۇشىن ۇلكەن قاسىرەت, ورنى تولماس وكىنىش.
نەبىر قيلى زامانداردى, «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلامانى», حالقىمىزدىڭ تەڭ جارتىسىن جۇتقان سۇمدىق ءناۋبەتتەردى باسىنان وتكىزىپ, عاسىرلار بويى بوداندىقتا بولىپ, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن حالقىمىز قالاي انا ءتىلىن, ءدىنىن, ءدىلىن ساقتاپ قالعانىنا قايران قالاسىڭ. تەك ساقتاپ عانا قالعان جوق, تاعدىردىڭ ءتۇرلى تاۋقىمەتىمەن قازاق جەرىن پانالاعان ءتۇرلى حالىقتاردىڭ قازاق تىلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن وياتا ءبىلدى.
ەلىمىزدە قازاق ءتىلىن جاقسى بىلەتىن 60-قا جۋىق بىرنەشە وزگە ۇلت وكىلدەرى بار ەكەن. ولاردىڭ ىشىندە ورىس قىزى – قازاق اقىنى نادەجدا لۋشنيكوۆا, نەمىس ۇلى – قازاق جازۋشىسى گەرولد بەلگەر, قازاق تىلىنەن ديسسەرتاتسيا قورعاعان ءازىربايجان قىزى – قازاق عالىمى اسىلى وسمان بار. بۇل كىسىلەر ەرەكشە باعالاۋعا, ەرەكشە قۇرمەتكە يە. ءبارىنە شىن جۇرەكتەن ريزا بولاسىڭ. ويتكەنى, بۇل ۇشەۋى ءتىلىمىز ءوز جەرىندە وگەيسىگەن كەشەگى كەڭەس زامانىندا-اق قازاق اقىنى, قازاق جازۋشىسى, قازاق عالىمى اتاندى.
اسىرەسە, اسىلى اليقىزىنىڭ ەر ازاماتقا بەرگىسىز ەڭبەگىن ەرەكشە اتاعىم كەلەدى. قازاق بالاسىنىڭ ول كىسىنى بىلمەيتىنى ءسىرا, جوق شىعار. ۇلتىن سۇيگەن, انا ءتىلىن سۇيگەن ءوز ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنا عانا ەمەس, شەت ەلدەردەگى قانداستارىمىزعا دا اتى جاقسى تانىس. ول كىسىگە دەگەن حالقىمىزدىڭ ىقىلاسى ەرەكشە, جۇرتىمىز قاتتى قادىرلەيدى, جاقسى كورەدى.
مەن اسىلى اپايدىڭ وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەڭ ءبىرىنشى رەت تەلەديداردان «قازاعىم», «قازاق ءتىلىم», دەپ جۇرتتىڭ ساناسىن وياتا سويلەگەن وتتى ءسوزىن ەستىگەن بولاتىنمىن. سونداعى وتكىر دە تارتىمدى ءسوزدەرى مەنىڭ بۇكىل جان دۇنيەمدى بيلەپ العان ەدى. ءوز ويىمدا جۇرگەن, ءاربىر مەن قازاقپىن دەگەن ازاماتتىڭ ويىن تاپ باسا ايتقان سوزدەرى جانىمدى جادىراتىپ, كەۋدەمدەگى ۇلتىما, انا تىلىمە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمدى ودان ءارى كۇشەيتە تۇسكەن-ءتىن.
ادەمى دە كەلىستى كەلگەن ءتۇر-تۇلعالى, ءبىر كورگەندە-اق ادامدى ءوزىنە باۋراپ الاتىن قاسيەتى بار جان ەكەنى سەزىلىپ تۇردى. داۋىس ىرعاعى باۋىرلاس تۇركى حالقىنىڭ وكىلى ەكەندىگىن ءبىلدىرىپ, جۇرەگىمە جىلىلىق ۇيالاتتى. ياپىرماۋ, بۇل كىسى سوندا قاي ۇلتتىڭ وكىلى بولدى ەكەن! قازاق حالقىنىڭ قاستەرلى ءتىلى ءۇشىن كۇرەسكەن كىم بولدى دەگەن وي مەنى مازالاي بەردى. ءسويتسەم, قازاق ءۇشىن جانىن وتقا دا, سۋعا دا سالىپ ءجۇرگەن باۋىرلاس ءازىربايجان حالقىنىڭ قىزى بولىپ شىقتى. وسىدان كەيىن ول كىسىگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىم بۇرىنعىدان دا بەتەر ەسەلەپ ارتا بەردى, جاقسى كورۋىمدە شەك بولعان جوق. ۇلىلىعىنا باس ءيىپ, مىڭ راحمەتىمدى ايتىپ, ىشتەي اماندىعىن تىلەدىم.
اسىلى اليقىزى 3 جاسار كەزىندە, 1944 جىلى گرۋزيانىڭ تۇركيامەن شەكارالاس احالكالاك دەگەن قالاسىنان ءستاليننىڭ قانقۇيلى ساياساتىنىڭ سالدارىنان وتباسىمەن بىرگە قازاقستانعا جەر اۋدارىلعان ەكەن. ارىپ-اشىپ كەلگەن باۋىرلاس ءازىربايجان وتباسىنا ءوزىنىڭ دالاسىنداي دارحاندىعىن, پەيىلىنىڭ كەڭدىگىن كورسەتە بىلگەن حالقىمىزدى اپايىمىز شىن جاقسى كوردى. سول سەبەپتى دە بولار, قازاق ەلى ءۇشىن, ونىڭ قاسيەتتى ءتىلى ءۇشىن جان اياماي قىزمەت ەتىپ كەلەدى. سوعىس كەزىندە جەر اۋدارىلعان تالاي حالىققا قازاقتار, ول كىسىنىڭ ءوزى ايتقانداي, ءبىر بولمەلى ءۇيىنىڭ ءبىر بۇرىشىن, ەكى بولمەلى ءۇيىنىڭ ءبىر بولمەسىن بوساتىپ بەرىپ, وزدەرىنەن كەم قۇرمەت كورسەتپەي, ءبۇتىنىن ءبولىپ, جارتىسىن جارىپ بەرگەنىن تالاي وزگە ۇلت وكىلدەرىنەن ەستىپ تە, ءبىلىپ تە ءجۇرمىز. قازىر قازاقشا ايتىسقا قاتىناساتىن, ءسوز ءسويلەيتىن, ءان سالاتىن وزگە ۇلت وكىلدەرى كۇننەن كۇنگە كوبەيىپ كەلەدى. وعان دا شۇكىر! دەگەنمەن, قايتالاپ ايتسام, وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءىشىنەن اسىلى اليقىزىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە.
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قازاق فيلولوگياسى بويىنشا «قازاق ءتىلىنىڭ ءتۇسىندىرمە سوزدىگىنىڭ» 10 تومدىعىن شىعارۋعا بەلسەنە قاتىستى. وسى تومدارعا 300-گە جۋىق عىلىمي ماقالالار جازعان ەكەن. اسىلى اپايىمىزدىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءازىربايجان ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىلىگى قىزمەتىندەگى ەڭبەگى دە ءبىر توبە. ول قازاقستانداعى ءازىربايجان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى. تەك باۋىرلاس ەكى قازاق پەن ءازىربايجان حالىقتارىن عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستان حالقىن قازاققا جاقىنداستىرۋ جولىنداعى قىزمەتى وراسان زور, ەل مەن ەل اراسىنداعى التىن كوپىر بولىپ وتىر. ول ءتۇلكىباس اۋدانىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. بىرنەشە وردەن, بىرنەشە مەدال, گراموتالارمەن ماراپاتتالعان.
قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى, ونىڭ تەك قازاقستاندا عانا داميتىنىن, ونى ۇلتىنا قاراماستان, قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ءاربىر ازاماتى بىلۋگە ءتيىس, دەگەن اسىلى اليقىزىنىڭ جالىندى سوزدەرى ءاربىر قازاقتىڭ جۇرەگىندە. ورتامىزدا وسىنداي تاماشا ادامنىڭ جۇرگەنىنە تاۋبەشىلىك جاسايسىڭ.
«قانىم قازاق بولماسا دا, جانىم قازاق!» دەپ قازاق ءتىلىن قورعاۋ جولىندا قان مايدانعا شىعۋعا بارمىن», دەگەن سوزدەرى دە ءاربىر ازاماتقا ۇلگى بولاتىنى, نامىسىن قايرايتىنى ءسوزسىز. اسىلى اليقىزىنىڭ: «قازاق حالقى – ۇلت قۇراۋشى حالىق, ياعني بارلىق وزگە ۇلتتار ونىڭ اينالاسىنا توپتاسۋعا ءتيىس. قازاق حالقىنىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن, ادەت-عۇرپىن ءبىلۋىمىز, سىيلاۋىمىز كەرەك», دەگەن سوزدەرى بۇگىنگى تاڭدا ۇلكەن ماڭىزعا يە بولىپ وتىر.
عاسىر كەمەڭگەرى, سارابدال ساياساتشى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن», «قازاقتار ءوز انا ءتىلىن ءبىلۋى ءتيىس», دەگەن بولاتىن. قانداي ءسوز! بۇدان ارتىق قالاي ايتۋعا بولادى. تەك, ەستىر قۇلاق, تۇسىنەتىن سانا, سەزىنەتىن جۇرەك بولسىن دەسەڭىزشى! ءتىل ماسەلەسى توڭىرەگىندە ايتىلماي قالعان ءسوز جوق-اۋ, ءسىرا! ايتىلۋداي-اق ايتىلىپ ءجۇر. دەگەنمەن, ونى ىسكە اسىرۋ جاعى باياۋ, كەمشىن تۇستارىمىز از ەمەس. ءبىز ءبارىن وزىمىزدەن باستاۋىمىز كەرەك. ءوز قانداستارىمىزدىڭ ساناسى ويانباي, الىسقا بارا المايتىنىمىز اقيقات.
وسىعان دالەل رەتىندە اسىلى اپايىمىزدىڭ: «انا ءتىلىن ساقتاپ, ونىڭ ابىرويىن كوتەرۋ ۇلى سوعىسپەن تەڭ. بۇل دا مايدان. قان توگىلمەگەنىمەن, جاعا جىرتىلادى, جان قينالادى. ۇلتتىق نامىس سىنالادى. نامىستارىڭدى قىلىشتاي قىلشىلداتا قايراڭدار, قاھارمان قازاقتار. ءسويتىپ, جەڭىسكە جەتىڭدەر, باۋىرلارىم, تۋىستارىم, جانى بىرگە جاقىندارىم مەنىڭ! – دەگەن سوزدەرىن كەلتىرسەك تە جەتكىلىكتى بولار دەپ ويلايمىن.
بيىل اسىلى اليقىزى 70 جاسقا تولادى. ارينە, بۇل مەرەيتوي ەلىم, جەرىم, انا ءتىلىم دەپ جۇرگەن كۇللى قازاق بالاسى ءۇشىن دە ايتۋلى وقيعا بولارى ءسوزسىز. سەبەبى, بۇل حالىقتىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا بولەنگەن, ءتىپتى شەتەلدەردەگى قازاقتارىمىز دا جاقسى ءبىلىپ, جاقسى كورەتىن اسىلى اپايىمىزدىڭ تويى.
قازاقتا «اسىل» دەگەن ءسوز بار. بۇل ءوزى قاسيەتتى ءسوز. حالقىمىز زاتتىڭ بولسىن, مالدىڭ بولسىن, ادامنىڭ بولسىن, جالپى كەز كەلگەن نارسەنىڭ ەڭ جاقسىسىن, ەڭ تازاسىن, ەڭ ءمولدىرىن «اسىل» دەپ اتاعان. ال اپايىمىزدىڭ اتى زاتىنا ساي ەمەس پە؟ ولاي بولسا, اپايىمىزدى قازاقتىڭ اسىلى ەمەس دەپ كىم ايتا الادى؟ ءبىز ماڭدايىمىزعا بىتكەن جارىق جۇلدىزىمىز, قازاقتىڭ اسىلى اسىلى اليقىزىنىڭ قادىرىنە جەتە بىلەيىك.
دينار نوكەتاەۆا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى.
انا ءتىلى انانىڭ ءسۇتىمەن كەلەتىنى بەلگىلى. ءتىل – ادام جانىنىڭ اجىراماس بولىگى. ءاربىر حالىقتىڭ تەك وزىنە ءتان ءتىلى, ءدىلى, ءدىنى, ءتۇر-تۇلعاسى, بەينە-بولمىسى, ادەت-عۇرپى, سالت-ءداستۇرى, مادەنيەتى بولاتىنى بەلگىلى. ءبىر حالىقتىڭ ەكىنشى حالىقپەن ءتۇر-تۇسىندە, ادەت-عۇرپىندا, سالت-داستۇرلەرىندە مەيلىنشە جاقىن ۇقساستىق تا, ءبىر دىندە بولۋى دا مۇمكىن. الايدا ولاردىڭ تىلدەرى مۇلدەم باسقا بولسا, وندا ولاردى ءبىر حالىق دەپ ايتا الامىز با؟ ايتا المايتىن شىعارمىز, ءسىرا؟ ولاي بولسا, ءتىلدى كەز كەلگەن حالىقتىڭ وزىندىك ۇلتتىق بولمىسى, ونى وزگەلەردەن ەرەكشە ەتىپ كورسەتەتىن بىردەن-ءبىر اتريبۋتى دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق. ءتىلىن جوعالتۋ, ءوزىن جوعالتۋمەن پارا-پار. ءتىلى جوعالعان تالاي حالىقتىڭ تاريح ساحناسىنان اتى وشكەنىن جاقسى بىلەمىز. ءتىلىن, ءدىلىن, ءدىنىن ساقتاپ قالۋ تەك رۋحى مىقتى, ۇلى حالىقتاردىڭ عانا ماڭدايىنا جازىلعان باقىت ەكەندىگى تاريحتا ءدالەلدەنگەن. سان عاسىرلار بويى ۇرپاقتان ۇرپاققا جالعاسىن تاۋىپ كەلە جاتقان ءتىلىن جوعالتۋ – حالىق ءۇشىن ۇلكەن قاسىرەت, ورنى تولماس وكىنىش.
نەبىر قيلى زامانداردى, «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلامانى», حالقىمىزدىڭ تەڭ جارتىسىن جۇتقان سۇمدىق ءناۋبەتتەردى باسىنان وتكىزىپ, عاسىرلار بويى بوداندىقتا بولىپ, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن حالقىمىز قالاي انا ءتىلىن, ءدىنىن, ءدىلىن ساقتاپ قالعانىنا قايران قالاسىڭ. تەك ساقتاپ عانا قالعان جوق, تاعدىردىڭ ءتۇرلى تاۋقىمەتىمەن قازاق جەرىن پانالاعان ءتۇرلى حالىقتاردىڭ قازاق تىلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىن وياتا ءبىلدى.
ەلىمىزدە قازاق ءتىلىن جاقسى بىلەتىن 60-قا جۋىق بىرنەشە وزگە ۇلت وكىلدەرى بار ەكەن. ولاردىڭ ىشىندە ورىس قىزى – قازاق اقىنى نادەجدا لۋشنيكوۆا, نەمىس ۇلى – قازاق جازۋشىسى گەرولد بەلگەر, قازاق تىلىنەن ديسسەرتاتسيا قورعاعان ءازىربايجان قىزى – قازاق عالىمى اسىلى وسمان بار. بۇل كىسىلەر ەرەكشە باعالاۋعا, ەرەكشە قۇرمەتكە يە. ءبارىنە شىن جۇرەكتەن ريزا بولاسىڭ. ويتكەنى, بۇل ۇشەۋى ءتىلىمىز ءوز جەرىندە وگەيسىگەن كەشەگى كەڭەس زامانىندا-اق قازاق اقىنى, قازاق جازۋشىسى, قازاق عالىمى اتاندى.
اسىرەسە, اسىلى اليقىزىنىڭ ەر ازاماتقا بەرگىسىز ەڭبەگىن ەرەكشە اتاعىم كەلەدى. قازاق بالاسىنىڭ ول كىسىنى بىلمەيتىنى ءسىرا, جوق شىعار. ۇلتىن سۇيگەن, انا ءتىلىن سۇيگەن ءوز ەلىمىزدىڭ ازاماتتارىنا عانا ەمەس, شەت ەلدەردەگى قانداستارىمىزعا دا اتى جاقسى تانىس. ول كىسىگە دەگەن حالقىمىزدىڭ ىقىلاسى ەرەكشە, جۇرتىمىز قاتتى قادىرلەيدى, جاقسى كورەدى.
مەن اسىلى اپايدىڭ وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەڭ ءبىرىنشى رەت تەلەديداردان «قازاعىم», «قازاق ءتىلىم», دەپ جۇرتتىڭ ساناسىن وياتا سويلەگەن وتتى ءسوزىن ەستىگەن بولاتىنمىن. سونداعى وتكىر دە تارتىمدى ءسوزدەرى مەنىڭ بۇكىل جان دۇنيەمدى بيلەپ العان ەدى. ءوز ويىمدا جۇرگەن, ءاربىر مەن قازاقپىن دەگەن ازاماتتىڭ ويىن تاپ باسا ايتقان سوزدەرى جانىمدى جادىراتىپ, كەۋدەمدەگى ۇلتىما, انا تىلىمە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىمدى ودان ءارى كۇشەيتە تۇسكەن-ءتىن.
ادەمى دە كەلىستى كەلگەن ءتۇر-تۇلعالى, ءبىر كورگەندە-اق ادامدى ءوزىنە باۋراپ الاتىن قاسيەتى بار جان ەكەنى سەزىلىپ تۇردى. داۋىس ىرعاعى باۋىرلاس تۇركى حالقىنىڭ وكىلى ەكەندىگىن ءبىلدىرىپ, جۇرەگىمە جىلىلىق ۇيالاتتى. ياپىرماۋ, بۇل كىسى سوندا قاي ۇلتتىڭ وكىلى بولدى ەكەن! قازاق حالقىنىڭ قاستەرلى ءتىلى ءۇشىن كۇرەسكەن كىم بولدى دەگەن وي مەنى مازالاي بەردى. ءسويتسەم, قازاق ءۇشىن جانىن وتقا دا, سۋعا دا سالىپ ءجۇرگەن باۋىرلاس ءازىربايجان حالقىنىڭ قىزى بولىپ شىقتى. وسىدان كەيىن ول كىسىگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىگىم بۇرىنعىدان دا بەتەر ەسەلەپ ارتا بەردى, جاقسى كورۋىمدە شەك بولعان جوق. ۇلىلىعىنا باس ءيىپ, مىڭ راحمەتىمدى ايتىپ, ىشتەي اماندىعىن تىلەدىم.
اسىلى اليقىزى 3 جاسار كەزىندە, 1944 جىلى گرۋزيانىڭ تۇركيامەن شەكارالاس احالكالاك دەگەن قالاسىنان ءستاليننىڭ قانقۇيلى ساياساتىنىڭ سالدارىنان وتباسىمەن بىرگە قازاقستانعا جەر اۋدارىلعان ەكەن. ارىپ-اشىپ كەلگەن باۋىرلاس ءازىربايجان وتباسىنا ءوزىنىڭ دالاسىنداي دارحاندىعىن, پەيىلىنىڭ كەڭدىگىن كورسەتە بىلگەن حالقىمىزدى اپايىمىز شىن جاقسى كوردى. سول سەبەپتى دە بولار, قازاق ەلى ءۇشىن, ونىڭ قاسيەتتى ءتىلى ءۇشىن جان اياماي قىزمەت ەتىپ كەلەدى. سوعىس كەزىندە جەر اۋدارىلعان تالاي حالىققا قازاقتار, ول كىسىنىڭ ءوزى ايتقانداي, ءبىر بولمەلى ءۇيىنىڭ ءبىر بۇرىشىن, ەكى بولمەلى ءۇيىنىڭ ءبىر بولمەسىن بوساتىپ بەرىپ, وزدەرىنەن كەم قۇرمەت كورسەتپەي, ءبۇتىنىن ءبولىپ, جارتىسىن جارىپ بەرگەنىن تالاي وزگە ۇلت وكىلدەرىنەن ەستىپ تە, ءبىلىپ تە ءجۇرمىز. قازىر قازاقشا ايتىسقا قاتىناساتىن, ءسوز ءسويلەيتىن, ءان سالاتىن وزگە ۇلت وكىلدەرى كۇننەن كۇنگە كوبەيىپ كەلەدى. وعان دا شۇكىر! دەگەنمەن, قايتالاپ ايتسام, وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ءىشىنەن اسىلى اليقىزىنىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە.
ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ قازاق فيلولوگياسى بويىنشا «قازاق ءتىلىنىڭ ءتۇسىندىرمە سوزدىگىنىڭ» 10 تومدىعىن شىعارۋعا بەلسەنە قاتىستى. وسى تومدارعا 300-گە جۋىق عىلىمي ماقالالار جازعان ەكەن. اسىلى اپايىمىزدىڭ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى ءازىربايجان ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىلىگى قىزمەتىندەگى ەڭبەگى دە ءبىر توبە. ول قازاقستانداعى ءازىربايجان ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى. تەك باۋىرلاس ەكى قازاق پەن ءازىربايجان حالىقتارىن عانا ەمەس, بۇكىل قازاقستان حالقىن قازاققا جاقىنداستىرۋ جولىنداعى قىزمەتى وراسان زور, ەل مەن ەل اراسىنداعى التىن كوپىر بولىپ وتىر. ول ءتۇلكىباس اۋدانىنىڭ جانە الماتى وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى. بىرنەشە وردەن, بىرنەشە مەدال, گراموتالارمەن ماراپاتتالعان.
قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسى, ونىڭ تەك قازاقستاندا عانا داميتىنىن, ونى ۇلتىنا قاراماستان, قازاقستان مەملەكەتىنىڭ ءاربىر ازاماتى بىلۋگە ءتيىس, دەگەن اسىلى اليقىزىنىڭ جالىندى سوزدەرى ءاربىر قازاقتىڭ جۇرەگىندە. ورتامىزدا وسىنداي تاماشا ادامنىڭ جۇرگەنىنە تاۋبەشىلىك جاسايسىڭ.
«قانىم قازاق بولماسا دا, جانىم قازاق!» دەپ قازاق ءتىلىن قورعاۋ جولىندا قان مايدانعا شىعۋعا بارمىن», دەگەن سوزدەرى دە ءاربىر ازاماتقا ۇلگى بولاتىنى, نامىسىن قايرايتىنى ءسوزسىز. اسىلى اليقىزىنىڭ: «قازاق حالقى – ۇلت قۇراۋشى حالىق, ياعني بارلىق وزگە ۇلتتار ونىڭ اينالاسىنا توپتاسۋعا ءتيىس. قازاق حالقىنىڭ ءتىلى مەن مادەنيەتىن, ادەت-عۇرپىن ءبىلۋىمىز, سىيلاۋىمىز كەرەك», دەگەن سوزدەرى بۇگىنگى تاڭدا ۇلكەن ماڭىزعا يە بولىپ وتىر.
عاسىر كەمەڭگەرى, سارابدال ساياساتشى ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاق قازاقپەن قازاقشا سويلەسسىن», «قازاقتار ءوز انا ءتىلىن ءبىلۋى ءتيىس», دەگەن بولاتىن. قانداي ءسوز! بۇدان ارتىق قالاي ايتۋعا بولادى. تەك, ەستىر قۇلاق, تۇسىنەتىن سانا, سەزىنەتىن جۇرەك بولسىن دەسەڭىزشى! ءتىل ماسەلەسى توڭىرەگىندە ايتىلماي قالعان ءسوز جوق-اۋ, ءسىرا! ايتىلۋداي-اق ايتىلىپ ءجۇر. دەگەنمەن, ونى ىسكە اسىرۋ جاعى باياۋ, كەمشىن تۇستارىمىز از ەمەس. ءبىز ءبارىن وزىمىزدەن باستاۋىمىز كەرەك. ءوز قانداستارىمىزدىڭ ساناسى ويانباي, الىسقا بارا المايتىنىمىز اقيقات.
وسىعان دالەل رەتىندە اسىلى اپايىمىزدىڭ: «انا ءتىلىن ساقتاپ, ونىڭ ابىرويىن كوتەرۋ ۇلى سوعىسپەن تەڭ. بۇل دا مايدان. قان توگىلمەگەنىمەن, جاعا جىرتىلادى, جان قينالادى. ۇلتتىق نامىس سىنالادى. نامىستارىڭدى قىلىشتاي قىلشىلداتا قايراڭدار, قاھارمان قازاقتار. ءسويتىپ, جەڭىسكە جەتىڭدەر, باۋىرلارىم, تۋىستارىم, جانى بىرگە جاقىندارىم مەنىڭ! – دەگەن سوزدەرىن كەلتىرسەك تە جەتكىلىكتى بولار دەپ ويلايمىن.
بيىل اسىلى اليقىزى 70 جاسقا تولادى. ارينە, بۇل مەرەيتوي ەلىم, جەرىم, انا ءتىلىم دەپ جۇرگەن كۇللى قازاق بالاسى ءۇشىن دە ايتۋلى وقيعا بولارى ءسوزسىز. سەبەبى, بۇل حالىقتىڭ ەرەكشە ىقىلاسىنا بولەنگەن, ءتىپتى شەتەلدەردەگى قازاقتارىمىز دا جاقسى ءبىلىپ, جاقسى كورەتىن اسىلى اپايىمىزدىڭ تويى.
قازاقتا «اسىل» دەگەن ءسوز بار. بۇل ءوزى قاسيەتتى ءسوز. حالقىمىز زاتتىڭ بولسىن, مالدىڭ بولسىن, ادامنىڭ بولسىن, جالپى كەز كەلگەن نارسەنىڭ ەڭ جاقسىسىن, ەڭ تازاسىن, ەڭ ءمولدىرىن «اسىل» دەپ اتاعان. ال اپايىمىزدىڭ اتى زاتىنا ساي ەمەس پە؟ ولاي بولسا, اپايىمىزدى قازاقتىڭ اسىلى ەمەس دەپ كىم ايتا الادى؟ ءبىز ماڭدايىمىزعا بىتكەن جارىق جۇلدىزىمىز, قازاقتىڭ اسىلى اسىلى اليقىزىنىڭ قادىرىنە جەتە بىلەيىك.
دينار نوكەتاەۆا, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى.
سوڭعى جاڭالىقتار
كوكتەمگى ەگىسكە دايىندىق پىسىقتالدى
قوعام • بۇگىن, 00:07
يندونەزيا ەلشىسى ورالدىق عالىمدارمەن كەزدەستى
عىلىم • كەشە
بالاباقشالاردا تسيفرلىق باقىلاۋ تاجىريبەسى جۇرگىزىلىپ جاتىر
ايماقتار • كەشە
ەلىمىزدىڭ بەس وڭىرىندە سۋ تاسقىنى قاۋپى جوعارى
قازاقستان • كەشە
40 گرادۋسقا دەيىن اياز: ەلىمىزگە اركتيكالىق سۋىق كەلەدى
اۋا رايى • كەشە
استانا اۋەجايىنىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى ۋاقىتشا جابىلادى
ەلوردا • كەشە
الەمدىك ەكونوميكانىڭ جاڭا كارتاسى: قازاقستان قاي ورىندا؟
ەكونوميكا • كەشە
