«قازاقتەلەكومنىڭ» وكساناسى...

وبلىس ورتالىعىنداعى اسحات كۇزەكوۆ باسقاراتىن «قازاق­تە­لەكوم» اكتسيونەرلىك  قوعامىنىڭ ءزاۋلىم عيماراتىنا  تابالدىرىق اتتاپ كىرگەننەن-اق, «سالەمەتسىز بە, كىمگە كەلدىڭىز», دەپ كۇزەت قىزمەتىن اتقاراتىن جىگىتتەر قارسى الىپ, ءىلتيپات كورسەتىپ جاتادى. كادىمگى قازاقى سوزبەن ايتقاندا, «قازاقتەلەكوم» اكتسيونەرلىك قوعامىنا كەلگەندە قازاق ءتىلىنىڭ ءيىسى اڭقىپ تۇرادى دەۋگە بولادى. ءار باسقارما باس­شى­سى ا.كۇزەكوۆ سياقتى تۋعان تىلىمىزگە وسىلاي جاناشىر بولا بىلسە, قانداي عانيبەت. ال, ەندى وسى قوعامنىڭ قا­بىلداۋ بولمە­سىنە تەلەفون شالا قالساڭىز: – «قازاقتەلەكوم», قابىلداۋ بولمەسى. ءسىزدى وكسانا تىڭداپ تۇر», – دەگەن جاۋاپ ەستيسىز. – وكسانا دەيسىڭ بە؟ سەن ورىس­تىڭ قىزى سياقتىسىڭ, قالاي قازاق­شا جاقسى سويلەيسىڭ؟ – دەي قالساڭ: – جوق, مەن ورىس ەمەسپىن, ۋك­راين قىزىمىن, – دەپ كۇلە جاۋاپ بەرەدى. مەن دە وكسانامەن وسىلاي قابىلداۋ بولمەسىنە تەلەفون شالامىن دەپ تانىسقانمىن. ەندى قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنى مەرەكەسىنە وراي  وكسانا تۋ­رالى ماقالا جازعاندى ءجون كورىپ, ونىمەن حابارلاستىم. – كەزدەسىپ, سويلەسەيىك دەيسىز بە؟ جارايدى, قازىر, كەشىرىڭىز, – دەپ تۇرىپ قالدى. قابىلداۋ ءبول­مەسى بولعان سوڭ, بەلگىلى عوي, تى­نىم­سىز تەلەفون سوعىلىپ جاتادى. – وي قۇدايىم-اي, كەشىرىڭىز, جارايدى, سول ءسىز ايتقان جەرگە جۇمىستان سوڭ كەلەيىن, – دەدى وكسانا بىزگە. ءبىر بايقاعانىم, ادەتى بولىپ كەتكەن بە, ىلعي دا قازاقشالاپ «و, قۇدايىم-اي» دەگەن ءسوزدى ءجيى ايتادى ەكەن. – ەندى اۋىلدا ۇلكەن كىسىلەر ىلعي دا سولاي  دەپ جاتادى عوي. بالا كەزدەن قۇلاعىمىزعا ءسىڭىپ كەتكەن ءسوز, سوندىقتان وزىنەن-ءوزى تىلگە ورالىپ, اۋىزعا تۇسە بەرەدى, – دەيدى وكسانا. – مەن الىستاعى اۋىلدا تۋىپ-ءوستىم, اكە-شەشەم قا­زىر دە سوندا, شارباقتى اۋدا­نىنداعى گالكين دەگەن اۋىلدا تۇ­رىپ جاتىر. مەن ولاردىڭ جال­عىز قىزىمىن. اناسى نادەجدا اۋىلداعى مەك­تەپتە مۇعالىم, ماتەماتيكا ءپا­نىنەن ساباق بەرسە, اكەسى نيكولاي ۇيدە مال, قۇس بار دەگەندەي, ءوزى جەكە شارۋاشىلىقپەن اينا­لىسادى ەكەن. وكسانا وسكەن اۋىل ءدال ورماننىڭ شەتىندە, ءتىپتى ور­ماننىڭ ىشىندە تۇر دەسە بولادى, جىلدا ءورت شىعىپ, جۇرتشى­لىق­تى مازالايتىن وبلىستاعى شالداي ورمان بەلدەۋلەرى, مىنە, وسى وكسانا  تۋعان اۋىلدى وراپ وتەدى. اۋىلدىڭ بالالارى ۋلاپ-شۋلاپ وسى ورمان, قالىڭ اعاش ىشىندە بالالىق  كۇندەرىن وتكىزەدى. – مەن 1996 جىلى اۋىلداعى مەكتەپتىڭ  قازاق سىنىبىنا وقۋعا باردىم. ورىس سىنىپ­تا­رى دا بول­دى, بىراق, مەنى اتا-انام, ءوزىم دە قارسى بولماي,  قازاقشا وقۋعا كەلىسىم بەردىم. ول جىلدارى قازاق­شا  مەكتەپكە بارۋ دەگەن ءالى باستالا قويماعان ەدى عوي, بىراق ءبىز­دىڭ وتباسىمىزدىڭ تاڭداۋى وسى­لاي بولدى. اۋىلداعى مەكتەپتە ءبىلىم بەرگەن ۇستازدارىم بالجان احاتقىزى, داۋرەن نۇرپەيىس ۇلى, الماگۇل ابدەنوۆاعا ريزامىن. ولار ءبىلىم بەرۋمەن قاتار, قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ شىعۋىما ۇلكەن ۇلەستەرىن قوستى. بىرگە وقىعان بارلىق سىنىپتاستارىم دا ماعان تۇسىنىستىكپەن قارادى. ءسويتىپ, مەن 2005 جىلى وسى  مەكتەپتى تو­لىقتاي قازاقشا ءبىتىرىپ شىقتىم,  – دەيدى وكسانا. سودان وبلىس ورتالىعىنداعى يننوۆاتسيالىق ەۋرازيا ۋنيۆەر­سيتەتىنىڭ ستۋدەنتى اتانادى. ۋنيۆەرسيتەتكە وقۋعا دا قازاق ءبو­لى­مىنە تۇسەدى. ورمان ىشىندە, اۋىل­دا, تابيعاتقا جاقىن وسكەن قىز اناسى سياقتى مۇعالىم بولۋدى  ارمانداپ, بيولوگ ماماندىعىن تاڭداپتى. ءومىر دەگەن وسىنداي, ءوزىڭ ويلاعانداي بولماي, ءوز سىي­ىن ۇسىنادى ەكەن. سول جوعارى وقۋ ورنىندا وقىپ جۇرگەندە-اق, وكسانانىڭ كوزگە تۇسكەنى ستۋدەنت قىزدىڭ قازاق ءتىلىن جەتىك ءبىلىپ, كادىمگى قازاقتارداي سويلەيتىنى بولىپتى. وعان سونىسى ءۇشىن دە  كۋرستاستارى دا, وقىتۋشىلارى دا قاتتى قىزىعىپ, سۇيسىنەدى ەكەن. ءوز تىلدەرىندە سويلەگىسى كەلمەي,  «ورىسشالاپ» كەتەتىن دوس-جاران­دارى دا كوككوز قىزدىڭ قازاق تىلىندە سويلەپ جۇرگەنىن كورىپ,  ءوز تىلدەرىنە قۇرمەتپەن قارايتىن دارەجەگە جەتىپتى. سودان, وكسانانى ءبارى ءبىلىپ, كوپكە  ۇلگى ەتە باستايدى. قازاق تىلىندە بولاتىن بايقاۋ-جارىس­تارعا, «مەملەكەتتىك ءتىل – ەلدىڭ بىرلىگى» اتتى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە وتەتىن كونكۋرستارعا شاقىرىلادى. – ال, اسحات ءسايفى ۇلى  وسىن­داي جاۋاپكەرشىلىگى مول قىزمەتكە شاقىرعاندا, ارينە, ويلانباستان كەلدىم. راسىندا دا, بۇل جەردە ەكى ءتىلدى بىلەتىن, ورىس-قازاققا ءبىر­دەي جاۋاپ بەرىپ, سويلەي الا­تىن, جازا الاتىن ادامنىڭ بول­عانى قاجەت ەكەنىن ءتۇسىندىم. ءارى مەن سياقتى كوككوز  قىزدىڭ قازاق تىلىندە قازاقتارداي اعىپ سويلەپ تۇرعانى, وزگە ۇلت وكىل­دەرىنە, ءتىپتى, كەيبىر قازاق جاس­تارىنىڭ وزدەرىنە دە وي سالا­تىنى انىق. ارىپتەستەرىمنىڭ ارا­سىندا قازىر قازاق ءتىلىن كەش تە بولسا ۇيرەنۋگە ق ۇلىق تانىتىپ ءجۇر­گەن­دەر از ەمەس. مىسا­لى, ءبىزدىڭ بايلانىس قىزمەتتە­رى­مىز قازىر قا­زاقشا سويلەي باستادى.تىلدەرىن سىندىرىپ  بولسا دا قازىر ءبىزدىڭ «قا­زاقتەلەكومنىڭ» قىز­مەتتەرى ورىس تىلىمەن قاتار, مەملەكەتتىك تىلگە كوشتى. قايدا, قانداي قىزمەت جاساسام دا مەن قازاق ءتىلىن ءبىلىپ, جازىپ, سويلەپ تۇرعاندا بيىكتە تۇرعانداي سەزىنەمىن. ويتكەنى, مەن ءوزىم تۇرىپ ءومىر ءسۇرىپ جات­قان ەلدىڭ ءتىلىن بىلەمىن. بۇل – باقىت قوي, – دەيدى وكسانا. – جالپى, ءبىزدىڭ اسحات اعا ءساي­فى ۇلى باسقاراتىن  ۇجىمدا مەنەن باسقا دا قازاقشا سويلەي­تىن وزگە ۇلت وكىلدەرى از ەمەس. كوپشىلىگى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋ كۋرستارىنا قاتىسادى. مىسالى, ءبىزدىڭ ولەگ تكاچەنكو مەن قارىن­داسى الەنا ۋكرايندار. ولار قازاقشا مايىن تامىزىپ سويلە­گەندە تاڭقالاسىز. ولەگتىڭ ايەلى ايگەرىم – قازاقتىڭ قىزى, ارلان دەگەن ۇلدارى بار. ولەگ بايان­اۋىلدا وسكەن, ارينە, ونداي عاجاپ جەردە وسكەن ادامدار قالاي قازاقشا بىلمەسىن. كەرىسىنشە, ايگەرىمگە ولەگ قازاقشا ۇيرە­تە­تىن سياقتى. ءوزىڭىز بىلەسىز, ارا­مىزدا قازاق تىلىندە, ياعني ءوز انا تىلىندە سويلەگىسى كەلمەيتىن قىز-جىگىتتەر ءالى از ەمەس. وكىنىشتى-اق!  ءبىزدى اكە-شەشەمىز قازاقتىڭ جەرىندە تۋىپ-وسكەن سوڭ, تاعدى­رىمىز, بۇكىل ءومىرىمىز ەندى وسى جەردە وتەتىنىن بىلگەن سوڭ, قا­زاقشا ءبىلسىن دەپ قازاقشا  وقىت­تى. ءبىز ودان كەم بولعان جوقپىز, كەرىسىنشە, ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قازاق مەملەكەتىنىڭ ءتىلىن بىلگەنىمىزدى ماقتانىش ەتەمىز, – دەيدى وكسانا. ءسويتىپ, وكسانا ەكەۋمىزدىڭ شاعىن اڭگىمەمىز وسىلاي اياق­تالدى. قوشتاساردا مەن ودان گازەت بەتىنە شىعاتىن سۋرەت سۇرا­دىم. ەكەۋمىز گازەتكە لايىق قان­داي سۋرەت بار دەپ قاراي باس­تادىق. سولاردىڭ اراسىندا  ءبىر جىگىتپەن تۇسكەن  سۋرەتى بار ەكەن. – ال, مىنا جىگىت كىم؟ – دەدىم ك ۇلىپ. – ءيا, ول قازاقتىڭ جىگىتى, مەنىڭ بولاشاقتا تۇرمىسقا شى­عايىن دەپ جۇرگەن ادامىم, اتى – اسىلان, – دەدى وكسانا. – ەكەۋ­مىزدىڭ دە اتا-انالارىمىز شەت جاعاسىن بىلەدى, سوندىقتان وتباسىن قۇرۋعا الداعى ۋاقىتتا بارلىعى دا تىلەكتەس بولادى دەپ ويلايمىن. ءبىز دە جاستارعا ساتتىلىك, ماحاببات تىلەدىك. فاريدا بىقاي. پاۆلودار. -------------------------------- سۋرەتتە: وكسانا لوگۆينەنكو.