«ماقساتقا جەتۋ جولى – بىرىگۋ»

تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى شاكىر ىبىراەۆ: «ماقساتقا جەتۋ جولى – بىرىگۋ» استانانى تۇركولوگيا عىلىمىنىڭ ورتالىعى ەتۋ, ودان ءارى تۇركى تىلدەس حالىقتاردىڭ كەلىسىپ كەسىم ايتاتىن, ۇيىسىپ شەشىم شىعاراتىن  مەكەنىنە اينالدىرۋ يدەياسى ەۋرازيا كىندىگىندە ورنالاسقان قازاق ەلى ءۇشىن وتە وڭتايلى ءارى ۇتىمدى شەشىم. وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىندا سول ماقساتپەن قۇرىلعان تۇركى اكادەمياسى وسى كۇندەرى ءبىرتالاي ءىستىڭ باسىن قايىرىپ, باعىتىن ناقتى بەلگىلەپ العانىنا  اكادەميا پرەزيدەنتى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى,  بەلگىلى  عالىم شاكىر ىبىراەۆپەن اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا كوز جەتكىزگەندەي بولدىق. – شاكىر اعا, بۇل اكادەميانىڭ وتكەن جىلى ەلباسىنىڭ باستاماسى بويىنشا قۇ­رىلعانىنان حابارىمىز بار. يدەيانىڭ نەدەن باستاۋ العانىن ناقتىلاپ ءارى اكا­دەميانىڭ ماڭىزى جونىندە كوپشىلىككە تاراتىڭقىراپ ايتىپ بەرسەڭىز. – الدىڭعى جىلى ءازىربايجاننىڭ ناح­چىۆان قالاسىندا تۇركى حالىقتارىنىڭ كەزەكتى توعى­زىن­شى ءسامميتى وتكەنى بەلگىلى. وسى جيىندا ەلباسىمىز تۇركى حالىق­تارىنىڭ حا­لىقارالىق اكادەمياسىن استانا قالا­سىندا اشۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان بولاتىن. بۇل ۇسى­نىستى سامميتكە قاتىسقان بۇكىل پرەزيدەنتتەر ءبىراۋىزدان قولدادى. كەيىننەن وسى باستاما ىستامبۇلدا وتكەن تۇركى حالىقتارىنىڭ سامميتىندە قايتادان كوتەرى­لىپ, ونى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ارنايى باعدار­لامالار جاسالدى. ءنا­تي­جەسىندە قاراشا ايىندا استانا قالاسىنان تۇركى اكادەمياسى دەگەن رەسمي اتاۋمەن اكادەميا اشىلىپ, شارۋا باستالىپ تا كەتتى. ال وسىنداي حالىق­ارالىق ورتالىقتى اشقىسى كەلگەن مەملەكەتتەر مەن عىلىمي مەكەمەلەر كوپ بولدى. ءازىربايجان مەن تۇركيادا اشۋ تۋرالى وي دا ايتىلدى. بىراق, كوتەرىلگەن باستامادا ەل­باسىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ دالەل­دەرى مەن ۇسىنىستارى سالماقتى شىققان­داي. ويتكەنى قازاقستاننىڭ ەت­نوس­اياسي, مادەني, تەرري­توريالىق شارتتارى وسى اكا­دەميا­نى اشۋعا لايىق بولدى. قا­زاقستاننىڭ تۇركى الەمىنىڭ ورتاسىن­دا جانە تۇركى مادەنيەتىنىڭ ەجەلدەن تۋ تىككەن ورتالىعىندا ورنا­لاسۋى دا بۇعان قولايلى جاعداي تۋ­عىزدى. قازىرگى جاع­دايىمىز دا ەلىمىزدىڭ تۇركى مادەنيەتى مەن عىلىمىنا كوش­باسشىلىق جاساۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ەندى مۇنىڭ ماڭىزىن تاراتىپ ايتۋ ءۇشىن تاريحي شەگىنىس جاسايىق. تۇركى حالىقتارىنىڭ شىعۋ تامىرىن, تاريحىن, مادەنيەتىن, ادەبيە­تىن, ونەرىن تۇتاستاي زەرتتەگەن كەزدە عانا ولاردىڭ اراسىنداعى تاريحي بايلانىستىڭ ءمان-ماعىنا­سىن جان-جاقتى اجىراتا الامىز. كەڭەس وداعى كەزىندە قوعامدىق عىلىمداردىڭ بارلىعىن توپتاستىرعان مۇنداي قۇرىلىم بار ەدى. جيرمۋنسكي, كونونوۆ, تەنيشەۆ سەكىلدى اتاقتى عالىمدار باسقارعان «سوۆەت تۇركولوگ­تارىنىڭ كوميتەتى» دەگەن ارنايى ۇيىم جۇمىس ىستەگەن. ورتالىعى ماسكەۋ قالاسىندا بولدى. كوميتەت جىل سايىن بارلىق تۇركىتانۋشى عا­لىم­داردىڭ باسىن قوسىپ, وسى عىلىمدا قانداي جۇمىس جاساۋ كەرەك دەگەن ماسەلەلەردى تالقىلاپ, شەشىم قابىلداپ وتىراتىن. سونىڭ نەگىزىندە تۇركولو­گيا عىلىمىندا زەرتتەلەتىن تاقىرىپتىڭ بارلى­عىن الدىن الا كەسىپ, ءپىشىپ الاتىن. بۇل كەڭەس وداعى تۇركولوگيا عىلىمىن ءوز ماقساتىنا پايدالاندى دەگەن ءسوز. عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ كەرەك دەپ تاپقان تاقىرىپ­تاردى عانا زەرتتەيتىن كوميتەت جۇمىسى كوممۋنيستىك جانە كەڭەس وداعىنىڭ ۇستامىنا  لايىق­تالىپ جاسالدى.  وداق قۇلاعان سوڭ كوميتەتتىڭ دە عۇمىرى اياقتا­لىپ, تۇركولوگيا عىلىمىنىڭ بەدەلى تومەندەدى. ايتپەسە, تۇركولوگيا دەگەنىڭىز – تۇركى تىلىندە سويلەيتىن حالىقتاردىڭ تاري­حىن, مادەنيەتىن, ءتىلىن, قازىرگى مادەني-ساياسي كەڭىستىكتەگى ورنىن, جالپى, تۇركىلىك وركەنيەتتىڭ الەمدىك وركەنيەت­تەگى الاتىن سالماعىن ايقىن­دايتىن ۇلكەن ءبىر الەمدىك عىلىم. ونى  دۇنيە­جۇزىندەگى ارابيستيكا, سلاۆيانتانۋ, قىتايتانۋ سەكىلدى ىرگەلى عىلىم­دارمەن سالىستىرا وتىرىپ, تەرەزەسى تەڭ دەپ ايتۋعا ابدەن بولادى.  سون­دىقتان تاۋەلسىزدىك العالى بەرى تۇركى حالىقتارىنىڭ  بولمىس-ءبىتى­مىن شىنايى زەرتتەيتىن تۇركولوگيا ورتالى­عىن اشۋعا زارۋلىگىمىز ۇلعايعان تۇستا ەلباسىنىڭ وسى اكادەميانى اشۋعا ۇسىنىس ءبىلدىرۋى – ونىڭ كەڭ اۋقىمدا ويلايتىن تۇلعا ەكەنىن كورسەتەدى. ەندى ءبىز تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە ءوزىمىزدىڭ دە, باۋىرلاس وزگە ەلدەردىڭ دە مادەنيەتىن, تاريحىن ەشكىمگە جالتاقتاماي, ەشكىمگە باعىنىشتى ەمەس جاعدايدا ەمىن-ەركىن زەردەلەپ, الەمدىك مادە­نيەتكە تۇركى وركەنيەتى قانشالىقتى ۇلەس قوستى, ونداعى الاتىن ورنى قايسى دەگەن ماسەلەنى پايىمدايتىن بولامىز. بۇل رەتتە تۇركى مادە­نيەتىنىڭ رۋن جازۋىمەن جازىلعان عاجايىپ ەسكەرتكىشتەرى بار. ول – ورحون-ەنيسەي ەسكەرتكىش­تەرى, موڭعوليا, ءسىبىر ەسكەرتكىشتەرى, سونداي-اق, ەۋرازيا كەڭىستىگىنىڭ ءاربىر مەملەكەتىندە  شاشىلىپ جاتقان  تۇركىلىك جادىگەرلەر. بۇل مەملەكەتتەردىڭ ەشقايسىسى دا ەسكەرت­كىشتەردىڭ تۇپنۇسقاسىن بەرە قويماس, بىراق كوشىرمەلەرىن جيناقتاپ, استانادا جارىق كورۋگە باستاماشى بو­لامىز. سوندا «ءتۇر­كى حا­لىقتارى وزدەرىنىڭ جازۋى بار ۇلكەن وركەنيەتكە يە, الەمدەگى عىلىم مەن بىلىمگە ۇلەس قوسقان حالىقتارمەن تەرەزەسى تەڭ» دەگەندى بەلگىلەۋ ينيتسياتيۆاسى  قيىن بولمايدى. – مۇنى ءبىر اسپەكت دەيىك. ەكىنشى, «ءتۇر­كى حالىقتارىنىڭ تا­ريحى سوناۋ ساق, سكيف داۋىرلەرىنەن باستاۋ الادى» – دەپ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مەكتەپتەرىندە, جوعارى وقۋ ورىن­دارىندا وقىتىلىپ كەلە جاتقان تاريحي مالىمەتپەن  وزگە باۋىرلاس تۇركى جۇرتى قانشالىقتى كەلىسىپ وتىر؟ – ارعى عاسىرلارداعى ساقتار مەن سكيفتەر, ودان ءسال بەرىدەگى عۇندار, قارلۇقتار, قاراحاندار, ورتا عاسىرلارداعى كوك تۇرىكتەر تاريحى قازىرگى تۇركى حالىقتارىنىڭ تاريحى بوپ ەسەپتەلەدى. بىراق, وزبەكستانعا بارىپ ولاردىڭ ەڭ ەجەلگى تاريحىنا كوز جۇگىرتسەڭىز باسقاشا, تۇركيا تاريحىن وقىساڭىز مۇلدە بولەك, سول سياقتى قازاقستان تاريحى باسقاشا جازىلعان. ءىس جۇزىندە وسى حالىقتاردىڭ شىعۋ تاريحى ءبىر بولسا, ءبىر نەگىزدە باياندالىپ,  ءبىر-بىرىنە قارايلاس بولۋى كەرەك قوي. ەندى وسىمەن كىم اينالىسادى؟ ارينە تۇركولوگ عالىمدار. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز دا سول – باۋىرلاس تۇركى ەلدەرىنىڭ تاريحىن ءبىر ىزگە ءتۇسىرۋ.  بۇل تۇرعىدا ءار ەلدىڭ عالىمدارىنىڭ كوزقاراسى ءارتۇرلى بولۋى مۇمكىن. ول زاڭدى دا. بىراق, ءبىز عالىم­داردى جيناپ, عىلىمي پىكىرىمىزدى ورتاعا سا­لىپ, ءبىر توقتامعا كەلەتىن بولساق, جالپى تا­ري­حى­مىزدىڭ قانداي بولعانىن سول ارقىلى ور­تاعا شىعارامىز. ورتاق تاريحىمىز ءبىر دەيتىن بولساق, عىلىمي جۇيەدە دە, ورتا مەكتەپتەردە دە وقىتقاندا ءبىر جولمەن وقىتۋعا ارەكەت جا­ساي­مىز. تۇركى اكادەمياسىنىڭ ماقسا­تىنىڭ ءبىرى وسى. اكادەميانىڭ اشىلۋى – عىلىمدا ءسوز جوق, ۇلكەن باستاما. بۇل مەملەكەتىمىزدىڭ الدى­مەن ويانىپ, ەتەك-جەڭىن جيعانىن كورسەتەدى. – تۇركى اكادەمياسى تۇركى مەملەكەتتەرى تاريحى, مادەنيەتى, گرامماتيكاسى, جالپى العاندا تۇركى دۇنيەسىنىڭ رۋحانياتى تۇگەل­دەي وقىتىلىپ, تۇركى حالىقتارى بالالا­رىنىڭ با­سىن قوسقان تۇركىستانداعى قازاق-تۇرىك ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ جانىنان نەلىكتەن  اشىل­مادى؟ – ورىندى سۇراق. ويتكەنى اتىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە  تۇركى حالىق­تارى تۋرالى مول ماعلۇماتتى وسى ۋنيۆەرسيتەتتەن ارتىق بەرىپ وتىرعان  وقۋ ورنى جوق. وعان قوسا بۇل وقۋ ورنىندا وتكىزىلىپ تۇراتىن تۇركى ەلدەرى عالىمدارىنىڭ كونفە­رەنتسيا­لارىنان دا ستۋدەنت وزىنە كەرەكتى ماعلۇمات­تاردى  الا الادى. بىراق, تۇركى اكادەمياسىنىڭ شال­عايداعى ءتۇر­كىس­تاندا اشىل­عانىنان گورى ەل ورداسى استانادا بولۋى دۇنيەجۇ­زىن­دەگى تۇركو­لوگتاردىڭ باسىن قوسۋعا ىڭعايلى دەپ ۇيعا­رىلدى. ال, تۇركىس­تانداعى ۋنيۆەرسيتەتپەن بايلانىسى­مىز وتە جاق­سى. تاياۋدا سول وقۋ ورىندارىنداعى تۇركيا جاعىنىڭ باسشىسىمەن حا­بارلاسىپ, تۇركياداعى بۇكىل تۇركولوگتاردىڭ  ءتىزىمىن الىپ وتىرمىن. ولاردىڭ قايدا تۇراتىنى, تەلە­فون­دارى, قان­داي تاقىرىپتاردى زەرتتەيتىنى مىنە, ستولىمدا جاتىر. – اكادەميانىڭ اشىل­عا­نىنا جارتى جىل بول­دى. وسى ۋاقىتقا دەيىن قانداي جۇمىس اتقار­دىڭىزدار؟ قانداي ىستەردى جوسپارلاپ وتىرسىزدار؟ – ءبىز قۇرىلعان كۇننەن باستاپ تەك قازاق­ستاندىق ەمەس, الەمدەگى ءىرى تۇركولوگ عالىمدار­دىڭ باسىن بىرىكتىرۋگە ارەكەت جاسادىق. سون­دىقتان ورتاق عىلىمي جوبالاردى اتقارۋعا ۇلكەن تۇركولوگ عالىمداردىڭ بارلىعى تارتىل­دى. ماسەلەن ماسكەۋدە دميتري ۆاسيلەۆ دەيتىن تۇركولوگ عالىم بار.  ەسكى تۇركى جازۋ­لارىمەن اينالىسادى. وسى كىسىنىڭ ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە ءبىزدىڭ قولىمىزدا وڭتۇستىك سىبىردەگى تۇركى حالىقتارىنىڭ كونە تۇركى ەسكەرت­كىشتەرىنىڭ كورپۋسى (جۇزدەگەن ەسكەرتكىشتىڭ جيناقتالىپ, قاعازعا تۇسكەن ءتۇرى) بار. تاتارستان اكادەميگى م.زاكيەۆ «تۇركى حالىقتارىنىڭ ەڭ تەرەڭ ارحوەتنيكالىق تاريحى» دەگەن جيناعىن بەردى. بەلگىلى تۇركولوگ ا.دىبونىڭ «تۇركى تىلدەرىنىڭ ەتيمولوگيالىق سوزدىگى» دەگەن ەڭبەگى دە ءبىزدىڭ قولىمىزدا. وعان قوسا شايكۋلوۆ,  حاليكوۆ, سۋسليكوۆا, گاليۋللينا, ەگوروۆ, رايحلەر سەكىلدى اتاقتى تۇركولوگتار قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءوز ەڭبەكتەرىن جىبەرىپ ۇلگەردى. باتىس ەۋروپا, رەسەي, ءسىبىر, تۇركيا, قىرعىزستاننىڭ ۇلكەن عالىمدارى وسى ۋاقىتتا قىرىققا جۋىق ەڭبەكتى ورتالىعىمىزعا تابىس ەتتى. ارينە اتى اتال­ماعان وزگە دە عالىمدار , وزگە دە مەملەكەتتەر بار. ءبىز سول قىرىق شاقتى عىلىمي ەڭبەكتى تاۋەلسىز­دىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىق مەرەكەسىنە ارناپ كىتاپ ەتىپ شىعارا باستايمىز. ونى قازاقستانعا عانا ەمەس, بۇكىل تۇركى ەلدەرىنە تاراتۋ ويىمىزدا بار. سوندىقتان ورىس تىلىندەگى ەڭبەكتەردىڭ كوپشىلىگىنە قازاق, اعىلشىن تىلدەرىندە ۇلكەن تۇسىندىرمە جاساپ, ال قازاق تىلىندەگى ەڭبەكتەرگە ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە ءتۇسىندىر­مە جاساپ تارا­تا­تىن بولامىز. ويتكەنى قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءبىر تىلدەن ەكىنشى, ءۇشىنشى ءبىر تىلدەرگە اۋدارىپ شىعۋ قيىن بولايىن دەپ تۇر. سون­دىقتان ماڭىزدى دەگەن ەڭبەكتەردى ءتۇسىن­دىرمە جاساپ تاراتۋ دا تۇركى حالىق­تارىنىڭ  مادەنيە­تىن, تاريحىن وزگە مەملەكەتتەردىڭ بىلۋىنە ۇلكەن ءبىر باسپالداق ىسپەتتى. ودان باسقا اكادەميانىڭ شىعارماشىلىق ۇجىمى قولعا العان جيىرما شاقتى جوبا بار. ولاردى ءبىتىرۋ دە وسى جىلدىڭ ۇلەسىندە. كەڭەس وداعى تۇسىندا تۇركولوگيا كوميتەتى جۇمىس ىستەگەنىن ايت­تىق. ولار سول كەزدە «سوۆەتسكايا تيۋركولوگيا» دەگەن ار­نايى جۋرنال شىعارعان. بۇل باكۋدە جارىق كورىپ تۇردى. ول وداقتىڭ ساناۋلى 5-6 اتى بەلگىلى جۋرنالىنىڭ ءبىرى بولعان. مىنا ورتالىقتى اشقاننان كەيىن سونداي جۋرنال شىعارۋ ءبىز ءۇشىن دە ماڭىزدى. سوندىقتان «التايتانۋ جانە تۇركىتانۋ» اتتى جۋرنال شىعارماق ويدا­مىز. ول ءتورت تىلدە – قازاق, تۇرىك, ورىس, اعىلشىن تىلدەرىندە جارىق كورەتىن بولادى. – جۇمىستاردىڭ ءبارى دە اۋقىمدى ەكەن. بۇلاردى قار­جى­لاندىرۋ ماسەلەسى قالاي شەشىلگەن؟ ماسەلەن الگى عا­لىمدارعا قالاماقى تولە­دىڭىز­دەر مە؟ سوسىن ءتورت تىلدە شىعاتىن جۋرنالدى تاراتۋ ماسەلەسى قالاي رەتتەلمەك؟ جەر شالعاي دەگەندەي. – قىرىققا جۋىق ەڭبەك­تەردى قولىمىزعا تاپسىرعان عالىمدارعا قالاماقى تولەنىپ جاتىر. جيىرما شاقتى جو­بانىڭ دا, جۋرنال­دىڭ دا قارجى ماسەلەسى شەشىلىپ قويىلعان. وسى اكادەميانى اشۋ بارى­سىندا-اق قارجى ماسەلەسى ۇكى­مەت تاراپىنان شەشىلدى. ال, جۋرنالدى كوپتەگەن مەملەكەتتەرگە تاراتۋ شى­نىن­دا وڭاي ەمەس. سوندىقتان  ونىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن سايتقا سالىپ وتىراتىن بولامىز. ورتالىق قازىر «تۇركى اكادەمياسى» دەگەن ستاتۋسپەن تۇر. جاقىن كەلەشەكتە «حالىقارالىق» مارتەبەسىن يەمدەنۋ بارىسىندا تۇركيا, ءازىربايجان مەملەكەتتەرى ءوز قارجىلارىمەن كەلىپ قوسىلادى. سوندا جوبالار سانى دا كوبەيەدى. – بىلۋىمشە, ەلىمىزدە تۇركولوگ عالىمدار ونشا كوپ ەمەس. ولاردىڭ ەڭ جاسىنىڭ ءوزى الپىس-جەتپىستى القىمداپ قالعان بولۋى ءتيىس. سول كىسىلەردىڭ وزدەرى دايىنداعان ءشا­كىرتتەرى بار ما؟ ولار اكادەميا جۇمىسىنا قانشا­لىقتى تارتىلعان؟ – ەرتەرەكتە ءابدۋالي حايداروۆ,  اكەلى-بالا­لى امانجولوۆتار, يباتوۆ سىندى  تانىمال عالىمدار بولدى. ول كىسىلەر دايىنداعان شاكىرت­تەر دە بار. سونىڭ ىشىندە ماعريپا ەسكەەۆا, ۇلدانا يسابەكوۆا,  اسقار دۇيسەنبى,  قايىر­بەك كەمەڭگەر, ەلميرا ابدۋكامالوۆا, جەمما امان­جولوۆا, ەرجان قۋانىشباەۆ دەگەن جاس ءتۇر­كولوگتاردىڭ ءبىر شوعىرى ءوسىپ كەلەدى. وسىنىڭ ىشىندە تىكەلەي اكادەميا جۇمىسىنا تارتىلعان­دارى دا, ءوز بەتتەرىنشە عىلىممەن اينالىسىپ, ۋنيۆەرسيتەتتەردە ساباق بەرىپ جۇرگەندەرى دە بار. – ايتپاقشى, اكادەميانىڭ كىتاپحانا­سىن قالاي جابدىقتادىڭىزدار؟ وزگە دە دامىعان مەملەكەتتەردەگى اتاقتى كىتاپحانالارمەن بايلانىس جولعا قويىلعان با؟ – الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا, سوسىن جەكەلەگەن عالىمدار ءبىراز كىتاپتاردى سىيعا تارتتى. بۇل جەردە تەك كىتاپتار ەمەس, سىيعا كەلگەن مۋزەي ەكسپوناتتارى دا بار. ەندىگى ماسەلە كوپتەگەن ەڭبەكتەردىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىن جيناقتاۋ بولىپ تۇر. دۇنيەجۇزىندەگى اتاقتى كىتاپحانالارمەن كەلىسىم-شارتقا وتىرىپ, ونداعى قۇندى, سيرەك كەزدەسەتىن كىتاپتاردىڭ ەڭ بولماسا كوشىرمەسىن الۋعا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك جاسا­ماق نيەتتەمىز.  سونداي-اق, اكادەميانىڭ جۇمى­سىنا وزگە مەملەكەتتەر دە كەلىپ قوسىلاتىن جاع­دايدا كىتاپحانا اۋقىمى كەڭەيىپ, كىتاپتار ەسەلەنبەك. – سوڭعى سۇراق بولسىن, تۇركيانىڭ ەۋرو­وداققا كىرۋىنە جەكە كوزقاراسىڭىز قانداي؟ – كىرگەنى دۇرىس. دۇنيەجۇزىندە بەدەلى ار­تادى. ساياسي تۇرعىدا, الىس-بەرىستە دۇنيە­جۇزىلىك دامىعان مەملەكەتتەردەن شەت قالماي ىشتە جۇرسە, ءوز داۋسى بار ەتنوسقا اينالادى. جالپى, تۇركيا عانا ەمەس, تۇركى مەملەكەتتەرى دە وزىندىك ءۇنى بار مەملەكەتتەرگە اينالىپ, ءبىر-بىرىنە كومەك قولىن سوزىپ, باۋىرلاستىق نيەتىن اڭعارتىپ تۇر­سا, تۇركى جۇرتىنىڭ الەم الدىنداعى مارتەبەسى وسكەن بولار ەدى. – اڭگىمەڭىزگە راحمەت. اڭگىمەلەسكەن ايگۇل سەيىلوۆا.