26 ءساۋىر، 2011

ءبىر وتباسى – ءبىر اۋىل

445 رەت كورسەتىلدى
ماماندىعىمىزعا بايلانىستى ۇنەمى ەل ىشىندە جۇرەمىز عوي. سونداي ءىسساپارلاردا ويلاماعان تۇستا جەردەن جەتى قويان تاپقانداي بولاسىڭ. ول «مەنى جاز» دەيتىن تاقىرىپتىڭ كەزدەسەتىنى. دەسەك تە، «بۇل دا سونىڭ ءبىرى» دەۋگە قيمايتىن ەرەكشە ماقالاعا ءوزى سۇرانىپ، قازاق دەگەن حالقىمىزدىڭ «ءۇبىرلى، ءشۇبىرلى بول» دەگەن باتاسىنىڭ باق بولىپ ورالىپ، اسىل تەكتى ۇلتىمىزدىڭ ۇلىلىعىنا جانە ءبىر تامسانعانىمىز دالەل دەۋگە بولادى. اقسەڭگىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى وسىن­داعى كوپ بالالى انالاردىڭ سانى سەكسەننەن اساتىنىن ماقتانىشپەن ايتىپ ءوتتى. – ايتپاقشى، جايساڭدا 16 بالا ءوسىرىپ، ۇلىن ۇياعا، قىزىن قياعا ورىستەت­كەن ماكەن دەگەن ارداقتى انا بار. التىن جانە كۇمىس القالى انالاردىڭ بارىنە ارنايى سىي-سياپات جاسايمىز. كەلى­ڭىز­دەر، – دەدى تاعى دا. ەلەڭ ەتەرلىك جاعداي. ايەلدەر مەرەكەسى قار­ساڭىندا تارازدىق ارىپتەسىم كوسەم­الى ءسات­تىباي ۇلى وسىنشا پەرزەنت وسىرگەن سەگىزباي مەن اقشاي تۋرالى جازعانى ەسكە ءتۇستى. ولار جامبىل وبلىسىنىڭ جام­بىل اۋدانى­نان. شا­ڭىراعى شالقىعان باقىتتى وتباسىن قاي­تالاۋ ما... وسى ءسات­تە قازاقتى جالپاق الەم­گە تانىتىپ، ءجۇز جاساعان ءدۇلدۇل اقىن جام­بىلدىڭ ۇلى رۋحى ويعا ورالدى. ءسىرا، تەگىن ەمەس... *  *  * الاتاۋدىڭ تورىندە، ۇلى جامبىل جەرىندە ۇلكەنساز دەگەن جايلاۋ بار. دەسە دەگەندەي. سۋىق كۇزگە دەيىن شالعىنى بەل­دەن كەلىپ، سان ءتۇرلى گ ۇلى كوزدىڭ جاۋىن الىپ، جايقالادى. تۋرا وسى جەردە، 1959 جىلى تامىز ايىندا ۇلكەندەردىڭ اق باتاسىمەن مەلس پەن ماكەن ءبىرى كۇيەۋ، ءبىرى كەلىن اتانىپتى. ەكەۋىنىڭ دە اتا-اناسى مالشى. ءبىرى 18-دە، ءبىرى 16-دا. قوسىلعان ءسات­تەرى اللانىڭ شىن راحىمى تۇسكەن قا­سيەتتى كۇن بولسا كەرەك، ەكەۋىنەن 10 قىز، 6 ۇل وربىگەنىن سوعان جورىساق جاڭىلمايمىز. – تۇماۋ-سۇماۋدان ءسال تۇشكىرگەندەرى بولماسا، بالالارىمنىڭ بىردە-بىرەۋى اۋىر­عان ەمەس. ءبىرىن-ءبىرى جەتەكتەپ ءوستى. ءبارى باۋىر­مال. ەش­بىرىنىڭ تىزگىن ءۇزىپ، بەتىمىزگە جەل بولىپ تيگەن جەرى جوق. ءتارتىپتى، بىرتوعا، ۇلگى كورگەنىن ءار جەر­دە تانىتىپ جۇرگەنى. ولاردى تاربيەلەۋگە اتا-ەنەمنىڭ زور سەپتىگى ءتيدى. ءايت­پەسە، ارى-بە­رى كو­شىپ-قونىپ جۇرگەن قارا­پايىم مالشى­مىز. قالت جىبەرمەي قاداعالاپ ەدىك دەپ قالاي ايتايىق، – دەيدى ماكەن انا سول ساتتەردى ەسكە الىپ. – 1958 جىلى مالعا شىقتىم دا، پەن­سياعا دەيىن قوي باقتىم. بۇكىل ءومىرىمىز جاز جايلاۋ، قىس قىستاۋدا ءوتتى. مالشى ەڭبەگىنىڭ قيىن­دى­عى بەلگىلى عوي. ءبارىن دە كوردىك. قازىر اۋىل­دامىز، – دەيدى مەلس اعا سابىرلى سويلەپ. اڭقىلداعان اقكوڭىل، قاق-سوقپەن ءىسى جوق مومىن جاندار ەكەندىكتەرى سىرت كەيىپتەرى مەن اڭگىمەلەرىنەن انىق بايقا­لىپ تۇردى. حاق تاعالا شىنايى نيەتتەرىنە قاراي شاپاعاتقا بولەپ، شىراقتارىن جاندىرعان-اق ەكەن-اۋ، دەيسىڭ مومىن جاندارعا شىن كوڭىلدەن. – وقىتا الدىڭىزدار ما؟ – جوق. ۇلدار اۋىلدان ۇزاپ، شى­عان­داپ كەتە المادى. شەتىنەن بەساسپاپ مەحانيزاتور، شوپىر. تەحنيكاعا اۋەس بولدى دا، شارۋاشى­لىقتىڭ قىسى-جازى ءبىر تىن­بايتىن ادەتتەگى جۇمىستارىن اتقارادى. قىزداردىڭ ءبىر-ەكەۋى ارنايى ءبىلىم الىپ، مەدبيبى بولىپ ءجۇر. نەگىزىنەن ايتساق، دۇرىس. جۇرتتىڭ بول­سىن، بولماسىن ءبارى وقىمىستى بولۋى شارت ەمەس قوي. حالقىنا ادال قىزمەت ەتەتىن، شارۋاعا بەرىلىپ، وت باسىن، وشاق قا­سىن ۇقىپتايتىندار دا اۋىلعا كەرەك-اق. ون التى بالانى رەت-رەتىمەن قاعازعا ءتۇ­سى­رۋ­دىڭ ءوزى ءبىر عانيبەت ەكەن. «ال، ايتا بەرى­ڭىز­دەر»، دەپ قالام، قاعازدى ىڭعايلا­دىم. تۇڭ­عىش­تارى مەن كەنجەلەرىنە دەيىن شاتاستىر­ماي جازۋ وڭاي شارۋا بولماس. ەندەشە، كەتتىك... تالعات، جانات، مانات، قانات... تاتەمىز ءتورت ۇلدى قاتارىنان ومىرگە اكەلىپ، اعا­مىزدىڭ كوڭىلىن ابدەن ورنىقتىرعان سوڭ، ەگىز قىزدىڭ «ىڭگاسى» دە كوپ كۇتتىرمەپتى. وكى­نىشتىسى، بۇگىندە باقۋاتتى ءلاززاتتىڭ سىڭارى شەتىنەگەن. ايتپەسە، بالا سانى 17 بولعانداي. وندايدى قازاق ىرىمداپ جاتاتىنى تاعى بار. بەسەۋىن ءبىلىپ ۇلگەردىڭىزدەر. ەندى ارى قاراي جىلجيمىز. ساۋلە، بولات، سەرىك... تۇرا تۇرى­ڭىزدار. سەگىز بالالى بولعان سوڭ، ماكەن تاتە­مىز جانە «رەكورد» جاساپ، قا­تارىنان سەگىز قىز تۋ­عانىن ەرەكشە اتاسام ارتىق بولماس. شولپان، گۇلميرا، جۇل­دىز، اجار، اسەل، راۋشان، گاۋ­ھار، گۇلزيرا!.. ال، تالعات 1960 جىلى، گۇلزيرا 1987 جىلى تۋىپتى. ون التى جاسىندا باسىنا اق جاۋلىق سالعان ارداقتى ماكەڭ 44 جاس­قا كەلگە­نىنشە، جيىرما سەگىز جىل مۇعدا­رىن­دا ون التى قۇرساق كوتەرىپتى. مۇنداي التىن قۇرساقتى اسىل انانى توبەگە كوتەرسەك ايىپ ەمەس. كوك ءتاڭىرىنىڭ كوزى ءتۇزۋ تۇسكەن ۇلى تۇركىنىڭ اسىل تەگى دەگەن، مىنە، وسى! بۇل دا باتىرلىق، باتىلدىق دەسە بولعانداي. ۇلدار مەن قىزداردىڭ بۇگىنگى دەرەگىن ءبىلۋ ءۇشىن تاعى قالام جۇگىرتتىك. تالعات پەن سۆەت­لانا كەلىن، ساۋلە مەن بولات كۇيەۋ بالا، شولپان مەن ەرجان كۇيەۋ بالا، راۋشان قىز، گۇلزيرا مەن ادىلبەك كۇيەۋ بالا الماتىدا تۇرادى ەكەن. ەڭ الىس ۇزاتىلعان «جى­راق­تا­عى» قىز گاۋھار تەكەسكە كەلىن بولىپ ءتۇسىپتى. جانات كۇيەۋ بالا رايىمبەك اۋدانىنىڭ جىگىتى. ال قالعان ۇلداردىڭ ءبىرى اقسەڭگىردە، ءبىرى جايساڭدا دەگەندەي، اتا-انا توڭىرە­گىنىڭ اجا­رىن كىرگىزىپ، تۋعان جەر ءتوسىن تۇلەتىپ، باياندى تۇرمىس تۇزەپ، تۇرىپ جا­تىر ەكەن. جاناتتىڭ زايىبى ليۋدميلا بول­سا، وسى اۋىلدا بىرگە وسكەن ورىس قىزى. قازاقشاعا كەلگەندە سۋ توگىلمەس جور­عا دەرسىز. بولات پەن ۇلجان كەلىن، سەرىك پەن باقىت كەلىن، مانات پەن گۇل­باھار كەلىن، جوعارىدا ايتقانىمىزداي، اۋىل­دان الىستاماي، ءتۇتىنىن ءتۇزۋ شىعارىپ وتىر. قىزداردىڭ ءبىرازى كورشى اۋىلدان كوپ ۇزاماپتى. ءلاززات ۇيدە، گۇلميرا مەن بولات كۇيەۋ بالا، جۇلدىز بەن مارات كۇيەۋ بالا، اجار مەن العات كۇيەۋ بالا، اسەل مەن با­قىت­جان كۇيەۋ بالا... تاراتىپ ايت­قاندا، وسى­لاي جالعاسادى. جازا باسىپ، جاڭىلمادىم با دەپ، جازعانىما قايتا-قايتا ۇڭىلۋگە تۋرا كەلدى. قىزىعى، ۇلدار مەن كۇيەۋ بالالاردىڭ اتتاس بولۋى دا وتباسىنىڭ ەرەكشەلىگى-اۋ، شاماسى. ول دا جاراتقاننىڭ جازۋىنان دەسەك، قاتەلەس­پەيمىز. ءتىل-كوزدىڭ سۇعىنان ساقتا­سىن، دەپ وسىلاي بۇيىرتقان شىعار. نەمەرەلەردىڭ دە اتىن تەرمەلەۋگە اۋەس­تەنىپ بارىپ، ىركىلدىم. وندا بۇل ما­قا­لا ەمەس، ءتىزىم بولىپ شىعا كەلەتىن ەدى. «قانشا نەمەرە، شوبەرەلەرىڭىز بار؟» دەگەندە، ەكى ماكەڭ دە كادىمگىدەي ءمۇدىرىپ قالدى. راس جاڭىلدى، ايتپەسە، ايتار ەدى. يا بولماسا، ىرىم باعىپ، كۇمىلجىپ تۇرعان بولار. ءارى قاراي قىستاۋ­دىڭ رەتى جوق. ءاربىر ءراسىم-سالتتان ءپالساپا ءتۇيىپ ءۇي­رەن­گەن حالىقپىز عوي. «نەمەرە-جيەندەر بار عوي، شوبەرەنى ەندى كورەتىن شىعار­مىز»، دەيدى جەتپىسكە بيىل تولاتىن وتاعاسى. الايدا، اتا-اجەلەرىنىڭ مەيىرىمىنە بولەن­گەن نەمەرەلەردىڭ اتىن تىزبەيمىز دەگەن ۇستا­نىمدى بۇزۋعا تۋرا كەلگەنى. قارا شاڭى­راق­تاعى قانات ۇلدىڭ ءتورت بالاسى – بەرىك، بەكزات، ءمولدىر، ديانانى، ءلاززات كەلىندى قالاي اتامايسىڭ. كۇنى كەشە عانا تاي-ق ۇلىنداي اسىر سالىپ وسكەن 16 بالا­نىڭ شاتتىعىن بۇگىن ەسكە ءتۇسىرىپ جۇرگەن وسىلار ەكەنى داۋسىز. ەنەسىن كۇتىپ، قاس-قاباعىن باققان ءلاززات وسى كۇنى دە قاسىندا وبەكتەپ ءجۇر. ءا، دەگەندە اڭگىمە كورىگىن بىردەن قىز­دىرىپ اكەتپەگەنىمەن، ەندى اشىلا سويلە­گەن قوس ماكەڭنەن سىر تارتقانىمىزدا، «ءوزىم 1941 جىلى ءساۋىردىڭ 4-ىندە تۋىپ­پىن. بيىل تۋرا 70-كە تولامىن. اكەم ءامىر­قاسىم بەرلينگە دەيىن جەتكەن سوعىس ارداگەرى ەدى. ەلگە مەنىڭ بەس جاسىمدا، 1946 جىلى ورالدى. بەس جىل سوعىستا جۇرگەنى بولماسا، عۇمىرى مال باعۋمەن ءوتتى عوي، كەيىن مەن دە اكە جولىن ۇستان­دىم. كەڭەس زامانى كەزىندە دۇرىلدەگەن وسى ءوزىمىزدىڭ «اقسەڭگىر» تاجىريبە شا­رۋا­شىلىعىندا اسىل تۇقىمدى قوي ءوسى­رىلەتىن. ءبىز دە جىل سايىن وتاردان وتار ورگىزدىك. ءار ءجۇز ساۋلىقتان 120-دان كەم قوزى العان كەزدەرىم سيرەك. جايلاۋىمىز ۇلكەنساز، قىستاۋى­مىز الاياق ەدى. قىسى-جازى تاۋدان تۇسپەدىك. كادىمگى كيىز ءۇيدى پانالادىق. بالالاردى اۋىل­داعى ۇيدە اكە-شەشەم باعىپ، قاقتى. قاراپايىم شارۋا ادامىمىز. ۇل-قىزداردىڭ ءبارى دە ءوزىمىز سياقتى ەڭبەك دەسە ەرىنبەي، العا ۇمتىلعانىنا قۋاندىق. شۇكىر، قازىر ۇيا­داعىسى ۇيادا، قياداعىسى قيادا، ومىردەگى ورىندارىن اداسپاي تاپتى. كەيدە ءبىر قۋانىشتاردا باس قوسقانىمىزدا ءبىر اۋ­لاعا سىيماي قالاتىن كەزدەرىمىز بولادى. وندا دا تۇگەل جينالۋ قايدا. ءوسىپ، ورىستەدىك. توي جا­سا­ساق، قۇدا-قۇداعي، قۇدا بالا، قۇداشالاردى قوسقاندا جۇزدەن اسىپ كەتەدى. ايتەۋىر، «كوز تيمەسىن دەيمىز»، دەپ مەلس اعا اعىنان جارىلدى. «بالا سانىن ادەيى وسىنشاعا جەتكىزەمىن دەگەن ماقساتىڭىز بولعان-اۋ، ءاسىلى»، دەيمىز اڭگىمەنى قويۋلاندىرا تۇسپەك نيەتپەن ماكەن تاتەگە. «جوق-ءا، ءتايىرى، پەرزەنتكە كەلگەندە ادامنىڭ جوسپارى جۇزە­گە اسۋشى ما ەدى، جاراتقاننىڭ سىيىن كەرى يتەرمەدىم. وسىلاي ون التى بالامىز بولادى، ونىڭ ءبارى امان وسەدى، دەپ ويلادى دەيسىز بە. مال سوڭىندا جۇرگەن ادامبىز، دارىگەرگە جەتىپ ۇلگەرسەك ۇلگەر­دىك، ۇلگەرمەسەك... مىسالى، راۋشان قىزى­مىز­دى قۇمدا، كيىز ۇيدە بوساندىم. جاڭا دا ايتىپ ءوتتىم، ءبارى اۋرۋ-سىرقاۋدان ساۋ ءوستى، اللا بەرگەن قۋاتتىڭ ارقاسىندا ءوزىم دە كوپ قينالمادىم»، دەيدى ماكەن انا. ءيا، شويىنباەۆتاردىڭ شاڭىراعىنا شى­نىن­دا دا اللانىڭ نۇر ساۋلەسى مولى­نان ءتۇ­سىپتى. مەلس امىرقاسىم ۇلى مەن ماكەن ەگىن­شىبايقىزى وسى ساۋلەنىڭ شۋاعىنا مالىنعان جاندار. اسىرەلەپ ايتار بولساق، بۇگىندە ءبىر اۋلەت ءبىر اۋىلعا اي­نالعان. بۇلاردىڭ ۇلدارى مەن قىز­دارىن، كەلىندەرى مەن كۇيەۋ بالا­لارىن، نەمەرەلەرىن، قۇدا-جەگجاتتارىن، الىس-جاقىن اعايىندارىن قوسا ەسەپتەپ كور­سەڭىز، وسى ءسوزدى دايەكسىز دەي المايسىز. سانسىراعان، سالىققان كەزەڭدەردە حالقى­نىڭ سانى ادام ايتسا نانعى­سىز مولشەردە كەمىگەن ەلگە تۋرا وسى ۇلگى جۇعىس­تى بولسا، قانەكەي. شىركىن-اي، ءاربىر قازاق وتبا­سىنا تۋرا وسىنداي باقىت بۇيىرار ما ەدى... وندا ايىمىز وڭىنان، كۇنىمىز سولىنان تۋار ەدى-اۋ. مىنا قىزىقتى قاراڭىز. ون التى بالا­نىڭ اكەسى، بار سانالى ءومىرىن قوي شارۋا­شىلىعىن دامىتسام دەپ دامىلسىز ەڭبەكپەن وتكىزگەن مەلس شويىنباەۆتىڭ الاتىن زەينەتاقىسى نەبارى 24 مىڭ تەڭگە. مازاق سياقتى. بۇل شويىنباەۆقا قازاق قولادان بولماسا دا، شويىننان ەسكەرتكىش قويسا جاراسار... ون التى بالانى كيەر كيىم، ىشەر استان تارىقتىرماي اسىراپ، باققانى ءۇشىن دە زەينەتاقىسىن دۇرىستاپ ۇستەمەلەسە قازىنا قورجىنى ورتايىپ قالماس ەدى-اۋ دەپ قىنجىلاتىنىڭىز انىق. وسى ماقالا ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋ­مەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى گۇلشارا ابدىقا­لىقوۆا حانىمنىڭ نازارىنا ءتۇسىپ، ەل ىشىندە وتە سيرەك كەزدەسەتىن ەرەن اۋلەتتىڭ يەسى مەلس اعامنىڭ ءتىپتى كۇلكىلى زەينەت­اقىسىن قايتا قاراۋعا مۇرىندىق بولار، كىم بىلەدى، ءۇمىتسىز شايتان دەگەن عوي. قوشتاساردا «مۇنشاما بالانىڭ اكە-شەشەسى اتانۋ ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ پەشەنەسىنە جا­زىل­ماعان. مۇقتاجدىعىڭىز جوق شى­عار، اعا؟» دەپ قالعاندا ماكەڭ «دۇرىس ايتاسىز، بالالاردىڭ ارقاسىندا باقىت­تىمىز. تۋعان جەردە، تاۋەلسىز ەلدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقا­نى­مىزدىڭ ءوزى ءبىر مارتەبە. ءۇيىمىز، قورا-قوپ­سىمىز بار دەگەندەي، ەشكىمگە كوز ساتىپ وتىر­عان جوقپىز. ۇيرەن­گەن ادەتپەن مال ۇس­تايمىز. كۇنكورىستىڭ نەگىزگى كوزى دە سول. دەگەنمەن، پەنسياعا كەلگەندە قاتار­لاس­تا­رىم­نىڭ ءبىرازى ماعان مەنسىنبەي قارايتىنى جانعا باتادى. سونشا جىل تالماي ىستەگەن ەڭبەگىم زايا كەت­كەندەي سەزىنەمىن كەيدە ءوزىمدى. ءايت­پەسە، قالعان تىرشىلىككە تۇك وكپەم جوق. ەلباسى – نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆ­تىڭ سارا ساياساتى ارقاسىندا اۋىل ءبىر­تىندەپ وڭالىپ كەلەدى. كوش جۇرە تۇزەلەدى، دەگەن راس ەكەن. سوعان كوزىمىز جەتتى. وسىدان جازباسىن. ەلگە تىنىش­تىق، ەلباسىنا اماندىق تىلەيمىن»، دەگەنى باردى قاناعات ەتىپ ۇيرەنگەن شارۋا ادامى­نىڭ شىنايى بەينەسىن اشا ءتۇستى. وسىلار، تۋرا وسىنداي ادامدار عوي ەلدىڭ ءتۇپ قازىعىن نىق ۇستاپ وتىرعان. مومىن­نىڭ ءىسىن قۇداي ەسكەرەدى دەۋشى ەدى. ال، ماكەڭنىڭ ءسىڭلىسى مەرۋەرت تە، ءىنىسى نادىربەك تە كاۆكازدا تۇرادى. جۇپتارىن تاۋ حالقىنان تاۋىپتى. تاعدىر عوي، دەيدى ۇلكەن شاڭىراقتىڭ كيەسى اتانعان كەيۋانا. مايتوبە جايلاۋىنان تابىلعان تاڭ­با­لى تاستا دومبىرا ۇستاپ، بي بيلەپ ءجۇر­گەن ەجەلگى ادامداردىڭ بەينەسى بەدەرلەنگەن. بۇل جادىگەر­دىڭ عۇمىر جاسىن عالىم­دار التى مىڭ جىلدىڭ ار جاعىندا دەپ ءجۇر. ادامزات بالاسىنىڭ العاشقى ءبىر بەسىگى تەربەتىلگەن وسىنداي قاسيەتتى جەردىڭ جۇپار اۋا، ءمولدىر سۋى ءتىپتى تەگىن ەمەس. سودان ءنار العان مەلس پەن ماكەننىڭ تەگى اسىل دەسەك، قاتە شىعا قويمايدى. «ال­تىن القادان» كەيىن دە التى بالا تاپقان مۇنداي انالار وبلىستى بىلاي قويعاندا، قازاقستان­نىڭ وزىندە نەكەن-ساياق. سونى ەستىگەندە شىن قۋانىپ، 500 شاقىرىم جەرگە ەكى مارتە جول ءتۇستى. جول ازابىن قۋا­نىش باستى. ەندى، مىنە، قوشتاسىپ تۇرمىز. اينالايىن شاتتىعى شال­قىعان اۋلەت امان بولسىن. جانە بۇلار گەومە­تريا­لىق پروگرەسسيامەن وسسە دەگەن تىلەك تە بار. سوندا ءجۇز جىلدا... ءيا، ونى ۋاقىت ءوزى ساناپ الار. سان بولسا، ساپا شىعاتى­نىن ايتقان دا ءبىز ەمەس. سانىمىز كو­بەيىپ، ساپامىز ارتا ءتۇسسىن دەيمىز، ەندەشە. ۇلتىمنىڭ مەرەيى وسسە، شىن با­قىتتىڭ ءوزى وسى. ر.S. ادەتتەگىدەي «ۇيالى تەلەفون» شىرىلدادى. ارعى جاقتان مەلس اعا كەزەكتەن تىس وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا شويىنباەۆتار اۋلەتى تۇگەلدەي نۇرسۇلتان نازارباەۆقا داۋىس بەرگەنىن ايتتى. سولاي بولۋى زاڭدى. ويتكەنى، بۇگىنگى قوعامنىڭ باستى قۇندىلىعى – ادام ەكەنىن جاقسى تۇسىنگەن وتباسى ءوز وتانىن قالتقىسىز سۇيەدى. ال، وتانىن سۇيگەن ادامنىڭ وزگەشە تاڭداۋ جاسامايتىنى ايداي انىق اقيقات. مىنە، ەلجاندىلىق قاسيەتتىڭ مازداعى وتباسىندا وسىلاي الاۋلايدى. كۇمىسجان بايجان. الماتى وبلىسى، جامبىل اۋدانى. ----------------------------------- سۋرەتتە: شاتتىعى شالقىعان شويىن­باەۆتار وتباسى.
سوڭعى جاڭالىقتار

بىرنەشە وڭىردە قار جاۋادى

قازاقستان • بۇگىن، 09:13

ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق

پرەزيدەنت • بۇگىن، 08:45

«التىن ساپا» جەڭىمپازدارى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 08:35

ءمانى ەرەكشە سەمينار

ساياسات • بۇگىن، 08:28

قاراۋسىز بالا قايدان شىعادى؟

ساياسات • بۇگىن، 08:26

قوعامدىق باقىلاۋ كۇشەيەدى

ساياسات • بۇگىن، 08:24

Fitch راستادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:22

جەكە تۇلعا بانكروتتىعى

قوعام • بۇگىن، 08:14

بارلىق ۇيگە جىلۋ بەرىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:12

جىلىتۋ قۇرالدارى جونەلتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:10

ەڭبەك پەن تاربيە – ەگىز ۇعىم

ايماقتار • بۇگىن، 08:06

قايتا كۇشەيگەن كوروناۆيرۋس

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:04

وقۋ ورداسىنىڭ بەلەسى

ايماقتار • بۇگىن، 08:02

تاريحى تەرەڭ، ءبىلىمى بەرەن

ءبىلىم • بۇگىن، 08:00

سىرباز سۋرەتكەر

ادەبيەت • بۇگىن، 07:59

قاجىمۇقان مەن كارل

ادەبيەت • بۇگىن، 07:56

اڭىزعا بەرگىسىز عۇمىر

قوعام • بۇگىن، 07:54

قۇندىزعا قۇرىلعان فوتوتۇزاق

ايماقتار • بۇگىن، 07:48

تاۋ-تاۋ قوقىس كادەگە جاراسا...

ەكولوگيا • بۇگىن، 07:46

مادەني دەمالىس

قوعام • بۇگىن، 07:44

سۋرەتتەگى وي ساۋلەسى

ونەر • بۇگىن، 07:40

جۇلدەگەر اتاندى

سپورت • بۇگىن، 07:38

كىشى «كۇمىسكە» يە بولدى

سپورت • بۇگىن، 07:36

جەڭىس جالعاسىن تاپتى

سپورت • بۇگىن، 07:34

تارتىسقا تولى تۋرنير

سپورت • بۇگىن، 07:30

ۇلت ۇستازى ۇلىقتالدى

احمەت بايتۇرسىن ۇلى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار