اللەيانىڭ ۇزىندىعى ءجۇز مەتردەن استام, ەنى ون بەس مەتر شاماسىندا. جاقىن ماڭداعى تۇرعىندار ءۇشىن بوس ۋاقىت پەن دەمالىس كۇندەرىندە قىدىرىپ, تىنىستاپ جۇرەتىن جاقسى ورىن. بىراق, كۇتىمنىڭ جوقتىعى مەن كوڭىل بولىنبەگەندىكتەن قۇلازىپ تۇر. تال-تەرەگى رەتكە كەلتىرىلىپ, جەرى تەگىستەلىپ, گۇلزارلار وتىرعىزىلسا, شامدار مەن ورىندىقتار ورناتىلسا, تاماشا دەمالىس ورنىنا اينالار ەدى-اۋ. ونىمەن قوسا قالاعا كورىك بەرەر ەدى. ال, وسىنداي قاراۋسىز قالعان اللەيالار مەن ساياباقتار قازاقستاندا قانشاما؟
تۇسىنەمىز, قازىرگى نارىق زامانىندا بارلىعى قارجىعا كەلىپ تىرەلەدى. بىراق, جولىن تابۋعا بولادى عوي. الىسقا بارماي-اق قويايىق, پاۆلودار وبلىسى بيلىگىنىڭ ساياباقتاردى جاڭعىرتۋ باعىتىندا قولعا العان ىستەرى باسقالارعا ۇلگى بولار ەدى. ولاردىڭ بۇل باعىتتاعى تاجىريبەسىن تاراتسا دا ارتىق بولماس. «ساياباقتاردىڭ كۇتىمى مەن اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنا بيۋدجەتتە قارجى قاراستىرىلماعان» دەپ جەڭىل قۇتىلۋ جولىن ىزدەگەننەن گورى, ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن شەشۋدىڭ امالىن قاراستىرعان ءجون شىعار. قازىر ونىڭ جولدارى كوپ قوي: مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى, جالعا بەرۋ, دەمەۋشىلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنۋ... ويتكەنى, تۋعان قالاسىنىڭ, كاسىبىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان شاھاردىڭ كورىكتى دە ساۋلەتتى بولۋىن كاسىپكەرلەردىڭ كوبى قوش كورەدى. ويتكەنى, ولار الىس-بەرىس, بارىس-كەلىس جاساپ وتىرعان جاندار. الىستان ارىپتەستەرى كەلىپ جاتسا, قىسىلماي-قىمتىرىلماي كورسەتەتىن كورىكتى دەمالىس ورىندارى بولعانى قانداي جاقسى.
پاۆلودارعا جولى تۇسكەن جانداردىڭ كوبى «ساۋلەتتى قالا, كورىكتى قالا, تازا قالا» دەپ جاتادى. ويتكەنى, وبلىس ورتالىعىنىڭ كەلىستى كەسكىن-كەلبەتى سىرت كوزگە بىردەن بايقالاتىنى انىق.
كەلىمدى-كەتىمدى قوناقتار مەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار ەرتىس وزەنى جاعالاۋىنداعى «ورتالىق دەمالىس ورنىن» الدىمەن تىلگە تيەك ەتەدى. اباتتاندىرىلعان. جولدارى جاسالعان. سۋاعارلارى مەن كارىز جۇيەلەرى بار. كەشكىلىك سامالاداي جارقىراپ تۇرادى. ورىندىقتار ورناتىلعان. جاز مەزگىلىندە سۋبۇرقاق ىسكە قوسىلادى. ەرتىستىڭ ساف اۋاسى مەن گۇلدەردىڭ حوش ءيىسى جانىڭدى جادىراتىپ, تىنىسىڭدى اشادى. كەرەمەت.
«ورتالىق جاعالاۋ دەمالىس ورنىنىڭ» اۋماعى اتشاپتىرىم. ءتىپتى, جوعارى جاعىن ەرتىس وزەنىنىڭ جاعالاۋىنا جاقىن بوي كوتەرگەن «قازترانسويل» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ كەڭسەسىنە دەيىن ۇزارتۋعا قام-قارەكەت جاسالىپ جاتقان كورىنەدى. ال, تومەنگى جاعىندا تاعى ءبىر ساياباق جالعاسىپ جاتىر, اتاۋى دا ەرەكشە – «عاشىقتار ساياباعى». بۇل ءدال «اق وتاۋ» نەكە سارايىنىڭ جانىندا اشىلعان ساياباق. جاس جۇبايلار «عاشىقتار ساياباعى» ارقىلى «ورتالىق جاعالاۋعا» ءوتىپ, ەمىن-ەركىن سەرۋەن جاساۋىنا بولادى. ءبارى وڭتايلى ويلاستىرىلعان. كۇندىز-ءتۇنى بۇل جەردەن ادامدار ۇزىلگەن ەمەس. اسىرەسە, كەشكە قاراي جۇرت قاراسى كوبەيەدى. جالپى, پاۆلودار قالاسىندا جيىرماعا جۋىق ساياباق پەن اللەيالاردى جاڭعىرتۋعا بايلانىستى باعدارلاما جاسالعان. سوعان ساي جۇمىستار بەلسەندى تۇردە قولعا الىنعان. ماسەلەن, ۆولودارسكي كوشەسىنىڭ بويىندا اللەيا بار. سول اللەيا جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ دەمالىس ورنىنا اينالعان. ويتكەنى, بۇل كوشەنىڭ بويىندا كوپ قاباتتى ۇيلەر جەتكىلىكتى. تۇرعىندار كەشكىلىك مەزگىل مەن دەمالىس كۇندەرىندە تازا اۋاعا شىعىپ, تىنىستاعىسى كەلەدى. ولار ءۇشىن اللەيا تاماشا دەمالىس ورنى.
ال قالاداعى جوعارى وقۋ ورىندارى مەن جاتاقحانالارى شوعىرلانعان اۋماقتا ستۋدەنتتەردىڭ وزدەرىنىڭ ساياباعى بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پاۆلودار قالاسىندا تۇرعىنداردىڭ دا, قوناقتاردىڭ دا دەمالىس ۋاقىتىندا ەمىن-ەركىن تىنىستاۋى ءۇشىن جاعدايلار جاسالعان. ال قازاقستاننىڭ باسقا قالالارىندا ساياباقتار مەن اللەيالاردىڭ جاي-كۇيى ءدال وسىنداي ما؟ بۇل سۇراققا توسىلىپ قالارىمىز انىق. ويتكەنى, ەل ارالاپ, جەر تانىپ ءجۇرمىز, كوپتەگەن قالالاردا ساياباقتار سۇرىقسىز. قاراۋسىز. ءتىپتى, جاسىرىپ قايتەمىز, كەيبىر قالالاردا ساياباقتار قاراۋسىز قالعاندىقتان تۇراقتى مەكەنجايى جوقتار, ناشاقورلار مەن بۇزاقىلاردىڭ جينالاتىن ورنىنا اينالادى. ونداي ورىندا قىلمىس جاسالىپ, كىسى ءولىمى بولاتىنى ايدان انىق. قىلمىسكەرلەر ساياباقتىڭ قاراڭعى قالتارىستارىن پانالاپ, وتكەن-كەتكەندى توناپ, بوپسالايدى. الماتى قالاسىنداعى باۋمان باعىندا وتكەن جىلى تۇنگە قاراي جۇمىستان قايتىپ كەلە جاتقان بەيكۇنا ايەل قانىشەرلەردىڭ قولىنان قازا تاپقان جوق پا؟
قاراۋسىز قالعان ساياباقتاردا جاسالعان مۇنداي قىلمىستى قاي قالادان بولسىن تابۋعا بولاتىن شىعار. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز, ساياباقتاردى قىلمىس ورنىنا ەمەس, لايىقتى دەمالىس ورنىنا اينالدىرۋدى ويلاستىرعان ابزال.
عالىم ومارحان,
«ەگەمەن قازاقستان»
