مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى مەن اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ باستاماسىمەن «سارايشىق: ۇلى قالا تاريحى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي كونفەرەنتسيا ەلوردادا ء وتتى. سەبەپ – تابيعي-كليماتتىق ءجانە انتروپوگەندىك فاكتور. ياعني, ۇلى دالانىڭ ۇلاعاتتى تاريحىنان سىر شەرتەتىن ەجەلگى قالا ورنىن جايىق وزەنىنەن تاسىعان سۋدىڭ شايىپ كەتۋ قاۋپى قوعامنىڭ الاڭداۋشىلىعىن تۋعىزعان-دى.
ۇكىمەت تاراپىنان سارايشىقتىڭ نازارعا الىنۋى بيىل يگى ىستەرگە جول اشقانداي. اقپان ايىنىڭ سوڭىن الا ءمادەنيەت جانە سپورت مينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى اتىراۋ وبلىسىنا ساپارى كەزىندە كەڭەيتىلگەن وتىرىس ءوتكىزىپ, كونە شاھاردا ساقتاپ قالۋعا قاتىستى زيالى قاۋىم مەن ءتيىستى مەملەكەتتىك ۇيىمدار وكىلدەرىنىڭ ءپىكىرلەرى ورتاعا سالىنعان بولاتىن. ال, ناۋرىزدا اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ مۇرىندىق بولۋىمەن كونە تاريح كومبەسىنە قاۋىپ توندىرەتىن جايىق وزەنىنىڭ جاعاسىن بەكىتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقانى جايلى ءبارىمىزدى قۋانتىپ تاستادى.
بۇل جولى وتكىزىلىپ جاتقان كونفەرەنتسيانىڭ ماقساتى – تەك ءوز ەلىمىزدىڭ عانا ەمەس, شەتەلدىك عالىمداردىڭ دا نازارىن كونە سارايشىققا اۋدارىپ, ۇتىمدى شەشىمدەر شىعارۋ. ءوز زامانىندا باتىس پەن شىعىستى جالعاپ, ۇلى جىبەك جولىنداعى ماڭىزدى قالالاردىڭ ءبىرىنە اينالعان, التىن وردانىڭ, نوعاي ورداسى مەن قازاق حاندىعىنىڭ داۋلەتى مەن ءساۋلەتىنەن, ايبارلى بيلىگىنەن حابار بەرەتىن سارايشىق قالاسىنىڭ ورنى اتىراۋ قالاسىنان 55 شاقىرىم جەردە, جايىق وزەنىنىڭ وڭ جاعالاۋىندا ورنالاسقان. تاريحي ەسكەرتكىشتىڭ قۇجاتىنا ءسايكەس قۇندى قونىس اۋدانى 100 گەكتاردى الادى, ءبىراق, جايىق وزەنى ىرگەسىن شايىپ, ونىڭ اۋماعى جىلدان-جىلعا تارىلىپ كەلەدى. مۇندا باسقا دا ماسەلەلەر جەتىپ-ارتىلادى. كەشەگى جيىندا سول جونىنەن دە پايىمدى پىكىرلەر ايتىلدى.
عىلىمي كونفەرەنتسيانى اشقان ءمادەنيەت جانە سپورت مينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى بۇعان دەيىن ورتا-عاسىرلىق سارايشىق قالاشىعىنا ءبىرنەشە رەت ارحەولوگيالىق زەرتتەۋ جۇرگىزىلىپ, سونىڭ ءناتيجەسىندە كوپتەگەن تاريحي قۇندى ءجادىگەرلەر تابىلعانىن اتاپ ءوتىپ, وندا التىن وردا جانە قازاق حاندارى پانتەونىنىڭ بولۋى, بەلگىلى تۇلعالار مەن مۇسىلمان ءدىنى قايراتكەرلەرىنىڭ جەرلەنۋى كيەلى نىساننىڭ ماڭىزىن ارتتىرا تۇسەتىنىنە توقتالدى. «قالانى ساقتاۋعا جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمدار, عالىمدار مەن وزگە دە ءمۇددەلى تاراپتار وعان قاتىستى كۇردەلى ماسەلەلەردى ءبىرلەسىپ شەشۋگە اتسالىسۋى قاجەت. ءماسەلەن, جايىق وزەنىنىڭ جاعالاۋىن بەكىتۋدى اياقتاۋ, ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارىن جالعاستىرۋ, وسىدان كەيىن كونسەرۆاتسيالاۋ جۇمىستارىنا بارلىق رەسۋرستاردى جۇمىلدىرۋىمىز كەرەك.
سونىمەن قاتار, وسىناۋ تاريحي ورىننىڭ تۋريستىك تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ ءۇشىن كونە مۇرامىزدى اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيگە اينالدىرۋ ءوڭىردىڭ تۋريستىك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا كۇش سالعانىمىز ءجون», دەدى مينيستر كونفەرەنتسيادا.
سونداي-اق, مينيسترلىكتىڭ 2015 جىلى سارايشىقتىڭ ارحەولوگيالىق ەسكەرتكىشتەرىن رەستاۆراتسيالاۋ جانە كونسەرۆاتسيالاۋ ءۇشىن جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارىن ازىرلەگەنىن, بيىل قالاشىقتى كونسەرۆاتسيالاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندىعىن ايتتى. بۇل – سارايشىقتان تابىلعان ارحەولوگيالىق ءجادىگەرلەردى ۇزاق مەرزىمگە ساقتاۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ دەگەن ءسوز. مينيستردىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعىتتاعى اتقارىلعان اۋقىمدى شارالار الداعى جىلدارى دا جالعاسىن تاپپاق.
كونفەرەنتسيادا ءسوز العان اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆتىڭ ويىنشا سارايشىق سىندى تاريحي-مادەني ماڭىزى زور قالانىڭ ورنىن, ودان تابىلعان ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ ەڭ الدىمەن وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بابا تاريحپەن ماقتانۋى, جان دۇنيەسىن بايىتىپ, رۋحتارىن بيىكتەتۋى ءۇشىن قاجەت. «بۇل ورايدا ۇكىمەتتىڭ ءوز ۇستانىمى بار. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىنا ۇلتتىق قاسيەتتەردى ءسىڭىرۋ, قازىرگى جاھاندانۋ داۋىرىندەگى كەلەڭسىز قىلىقتارعا توتەپ بەرەتىن يممۋنيتەت قالىپتاستىرۋ ءۇشىن وسىنداي قۇندىلىقتاردى قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك. ارينە, بىزدە ۇلى ءجىبەك جولى ستراتەگياسى ىسكە اسىپ, ينفراقۇرىلىم دامىپ جاتىر. «نۇرلى جول», باسقا دا باعدارلامالار اياسىندا ورتالىق پەن شىعىستى, شىعىس پەن باتىستى, ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرىن ءبىر-ءبىرىنە قوسۋ, كورشىلەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتۋ جونىندە ءماسەلەلەر قولعا الىنعان. سونىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە مادەنيەتىمىزگە, ءداستۇرىمىزگە دە كوڭىل بولگەنىمىز ءجون. سارايشىق – التىن وردانىڭ بىرەگەي قالاسى. سارايشىق تۋرالى اڭگىمە تەك اتىراۋ وبلىسى تۇرعىندارىنا, عالىمدار مەن ارحەولوگتارعا عانا قاتىستى بولماۋى ءتيىس», دەدى اكىم. باعالى باسقوسۋ بارىسىندا عالىمدار تاراپىنان تاعىلىمدى ويلار ورتاعا سالىندى.
سونداي-اق, ولار وبلىستىق «حان وردالى سارايشىق» مۋزەي-قورىعىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگىن دە اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار, كونفەرەنتسيا اياسىندا سارايشىق قالاشىعى تاريحىنا ارنالعان كورمە ۇيىمداستىرىلدى. كورمەگە ەجەلگى قالاعا قاتىستى كوپتەگەن قۇندى ارحەولوگيالىق بۇيىمدار, كارتينالار جانە ت.ب. زاتتار قويىلدى.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان»
