جوعارعى سوتتىڭ توراعاسى ق.ءمامي جوعارى سوت ورگانىنىڭ كەزەكتى جالپى وتىرىسىن وتكىزدى. ونىڭ جۇمىسىنا جوعارعى سوتتىڭ القا توراعالارى مەن سۋديالارى, عىلىمي-كونسۋلتاتيۆتىك كەڭەس مۇشەلەرى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, باس پروكۋراتۋرانىڭ, ۇلتتىق بانكتىڭ, مۇددەلى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ, سونداي-اق جەكە سوت ورىنداۋشىلارى رەسپۋبليكالىق پالاتاسى مەن رەسپۋبليكالىق ادۆوكاتتار القاسىنىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
جالپى وتىرىس جۇمىسىن اشا كەلە, قايرات ءمامي رەسپۋبليكا سۋديالارىنىڭ VII سەزىندە مەملەكەت باسشىسى جۇكتەگەن قۇقىقتىق ايقىندىلىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ, تۇراقتى ءارى بولجامدى سوت پراكتيكاسىن قالىپتاستىرۋ ءجونىندەگى مىندەتتەرىن ىسكە اسىرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى.
كۇن تارتىبىنە تالقىلاۋ ءۇشىن جوعارعى سوتتىڭ بىرقاتار نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنىڭ جوباسى شىعارىلدى.
«سوتتاردىڭ اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋ جونىندەگى زاڭناماسىنىڭ كەيبىر نورمالارىن قولدانۋى تۋرالى» نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋعا ۇسىنا وتىرىپ, ق.ءمامي ازاماتتىق, اكىمشىلىك نەمەسە قىلمىستىق ءىستى لوگيكالىق تۇرعىدان اياقتاۋعا الىپ كەلەتىندىكتەن, سوت اكتىسىن ورىنداۋدىڭ ماڭىزدى ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. «ورىندالعان سوت شەشىمى عانا سوتقا جۇگىنگەن تۇلعالاردىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتە الادى», دەدى ول.
جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى مارگاريتا ودينتسوۆا اتالعان نورماتيۆتىك قاۋلىنى قابىلداۋعا وسى باعىتتاعى قولدانىستاعى نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ وزەكتىلىگىن جويىپ, سوت پراكتيكاسىنىڭ بىرىزدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە زاڭناماداعى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ قاجەتتىلىگى تۋىنداعاندىعىمەن ءتۇسىندىردى. ايتالىق, نورماتيۆتىك قاۋلى سوتتىلىقتى انىقتاۋعا, بورىشكەردىڭ مۇلكىن باعالاۋعا, ساۋدانى جۇرگىزۋگە, بيۋدجەتكە وسىماقىنى وندىرۋگە, سونداي-اق جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ جۇمىسىنا اقى تولەۋگە بايلانىستى ماسەلەلەردى تۇسىندىرەدى. وندا سوت شەشىمىن كەيىنگە شەگەرۋ مەن ورىنداۋ مەرزىمىن ۇزارتۋعا نەگىز بولىپ تابىلاتىن كريتەريلەر ايقىندالعان. نورماتيۆتىك قاۋلىدا بورىشكەردىڭ مۇلكى ساۋداعا نارىقتىق قۇنى بويىنشا باعالانىپ شىعارىلۋىنا قاجەتتى بارلىق شارالاردى سوت ورىنداۋشىسىنىڭ ءوزى قابىلداۋى تيىستىگى, باعالاۋعا قاتىستى داۋ تۋىنداعان جاعدايدا سوت ورىنداۋشىسى قابىلداعان شارالار سوت تاراپىنان تەكسەرىلەتىندىگى تۇسىندىرىلگەن. نورماتيۆتىك قاۋلى قانداي جاعدايدا بورىشكەردەن مەملەكەت كىرىسىنە وسىماقى وندىرۋگە بولاتىندىعىن, ول نەلىكتەن ازايتىلۋعا جاتپايتىندىعىن, ساۋدا جاساۋ بارىسىندا بەكىتىلگەن ساتۋ-ساتىپ الۋ شارتىن جارامسىز دەپ تانۋ جانە ساۋداعا شاعىمدانۋمەن بايلانىستى داۋلاردى ءىس جۇرگىزۋدىڭ قاي ءتۇرى بويىنشا قاراۋ كەرەكتىگىن تۇسىندىرەدى.
«جوعارعى سوتتىڭ كەيبىر نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنا ازاماتتىق جانە ازاماتتىق پروتسەستىك زاڭناما بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ جوباسىن تانىستىرا كەلە, جوعارعى سوت سۋدياسى نۇريا سيسەنوۆا 2016 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ, جاڭا ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستىڭ كۇشىنە ەنگەنىن ەسكە سالىپ ءوتتى. كودەكس سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى ءۇش ساتىلى جۇيەگە كوشىرۋدى, پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ جارىسپالىلىعى قاعيداتىن كۇشەيتۋدى, جەڭىلدەتىلگەن سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ جاڭا ينستيتۋتىن ەنگىزۋدى جانە بۇيرىقتىق ءىس جۇرگىزۋدى قولدانۋ سالالارىن كەڭەيتۋدى رەگلامەنتتەيدى. تاراپتاردى داۋدى بىتىمگەرشىلىك جولمەن رەتتەۋگە ىنتالاندىرۋ جانە شيەلەنىستى سوتتان تىس شەشۋ مەحانيزمدەرىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا ەگەر ءىس بىتىمگەرشىلىك كەلىسىممەن جانە تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىن قولدانا وتىرىپ اياقتالسا, سوت شىعىندارىن ازايتۋ جانە مەملەكەتتىك باج سالىعىن قايتارۋ كوزدەلگەن.
اتالعان جاڭاشىلدىقتار قولدانىستاعى 23 نورماتيۆتىك قاۋلىعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدىڭ قاجەتتىلىگىن العا تارتتى. اڭگىمە «وڭالتۋ جانە بانكروتتىق تۋرالى زاڭنامانى قولدانۋ پراكتيكاسى تۋرالى», «سوت شەشىمى تۋرالى», «نەكەنى (ەرلى-زايىپتىلىقتى) بۇزۋ تۋرالى ىستەردى قاراۋ بارىسىندا سوتتاردىڭ زاڭنامانى قولدانۋى تۋرالى», «مۇراگەرلىك تۋرالى زاڭنامانى سوتتاردىڭ قولدانۋىنىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى تۋرالى» جانە ت.ب. نورماتيۆتىك قاۋلىلاردىڭ پروتسەستىك زاڭنىڭ ءتيىستى نورمالارىنا سايكەس كەلمەيتىن كەيبىر قاعيداتتارىنىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى رەداكتسيالىق سيپاتتاعى وزگەرىستەر تۋراسىندا بولىپ وتىر.
ن.سيسەنوۆا اتالعان نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ سوتتارعا جاڭادان قابىلدانعان اپك-نىڭ كەيبىر نورمالارىن قولدانۋ بارىسىندا پراكتيكالىق كومەك كورسەتۋدەگى وزەكتىلىگىن, زاڭدى قولدانۋ بارىسىنداعى كەيبىر ءتۇسىنىسپەۋشىلىكتەردى شەشەتىندىگىن اتاپ ءوتتى.
«جوعارعى سوتتىڭ كەيبىر نورماتيۆتىك قاۋلىلارىنا قىلمىستىق جانە قىلمىستىق پروتسەستىك زاڭناما بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ جوباسىن تانىستىرا كەلە, جوعارعى سوتتىڭ سۋدياسى ەردەن ءارىپوۆ ونى قابىلداۋدىڭ قاجەتتىلىگى زاڭناماداعى جاڭاشىلدىقتارعا بايلانىستى تۋىنداعاندىعىن اتاپ ءوتتى. اتالعان نورماتيۆتىك قاۋلىنىڭ جوباسى قولدانىستاعى 17 نورماتيۆتىك قاۋلىعا ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزەدى. سولاردىڭ قاتارىندا «ەسىرتكى, پسيحوتروپتىق جانە ۋلى زاتتاردى زاڭسىز اينالىمعا ءتۇسىرۋ جونىندەگى ىستەر بويىنشا زاڭداردى قولدانۋ تۋرالى», «قىلمىستىق پروتسەستى جۇرگىزگەن ورگانداردىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرى سالدارىنان كەلتىرىلگەن زياندى وتەۋ جونىندەگى زاڭدى قولدانۋ تاجىريبەسى تۋرالى», «قىلمىستىق ىستەر بويىنشا سوت ساراپتاماسى تۋرالى» جانە ت.ب. نورماتيۆتىك قاۋلىلار بار.
جالپى وتىرىسقا قاتىسۋشىلار ۇسىنىلعان نورماتيۆتىك قاۋلىلاردىڭ جوبالارىن تالقىلاي كەلە, ولارعا ءبىرقاتار ۇسىنىستارى مەن ەسكەرتپەلەرىن ەنگىزدى. ولار تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا رەداكتسيالىق وڭدەۋدەن كەيىن جالپى وتىرىس تاراپىنان تۇپكىلىكتى بەكىتىلەتىن بولادى.
الەكساندر تاسبولاتوۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»
