جيىنعا ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆلاديمير بوجكو جەتەكشىلىك ەتتى.
بيزنەستىڭ الدىندا بيىك تالاپتار تۇر
باياندامادا ەلدەگى ەكونوميكالىق بەلسەندى تۇرعىندار سانى 8,9 ملن ادامدى قۇرايتىندىعى ايتىلىپ, وتكەن جىلعى قورىتىندىلار بويىنشا قازاقستاندا جۇمىس ىستەيتىن شوب (شاعىن جانە ورتا بيزنەس) سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 1,1 ملن-عا جەتكەندىگى مالىمدەلدى. سونىمەن قاتار, ۇكىمەت تاراپىنان قولعا الىنىپ, جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان سان ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ارقاسىندا جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى مەن ماماندار بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ارقىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان شارۋالار وڭ شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتقانى باياندالدى.
جيىندى اشقان ۆيتسە-سپيكەر ءوزىنىڭ سوزىندە مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى حالىققا جولداۋىندا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ الدىنا 2050 جىلعا قاراي شوب ەلىمىزدەگى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 50 پايىزىن ءوندىرۋى كەرەك ەكەنى تۋرالى بيىك تالاپ قويىلعانىنا توقتالدى.
«بۇگىندە مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جۇمىستار از ەمەس. كاسىپكەرلىككە قاتىستى 4 جىلدا 14 زاڭ قابىلدانعان. «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020», «اگروكاسىپكەرلىك-2017-2020», «نۇرلى جەر», «نۇرلى جول» باعدارلامالارى قابىلدانىپ, ورىندالۋدا. سونىمەن قاتار, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى مەن 5 ينستيتۋتتىق رەفورمانىڭ دا يگىلىگىن ەل كورە باستادى. اتالعان باعدارلامالاردىڭ بارىندە دە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىككە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان», – دەگەن توراعانىڭ ورىنباسارى وتىرىسقا ۇلتتىق ەكونوميكا, اۋىل شارۋاشىلىعى, قارجى, ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ باسشىلارى, كۆازيمەملەكەتتىك سەكتورلار اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جەتەكشىلەرى, الماتى, قاراعاندى, سولتۇستىك قازاقستان, شىعىس قازاقستان وبلىستارى مەن الماتى قالاسى اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى جانە باسقا دا ءمۇددەلى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ وكىلدەرى قاتىسىپ وتىرعانىن حابارلادى.
كاسىپكەرگە قولداۋ كوڭىلدەگىدەي مە؟
بۇدان كەيىن ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ نەگىزگى باياندامانى جاسادى. «بۇگىندە ەل حالقىنىڭ جالپى سانىنىڭ 3 ملن-نان استامى شاعىن جانە ورتا بيزنەس سەكتورىندا جۇمىسپەن قامتىلعان. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جۇمىس ىستەپ تۇرعان شوب سۋبەكتىلەرىنىڭ سانى 1,1 ملن بىرلىكتى قۇرادى, ال ولار 9 اي ىشىندە 11,2 ترلن تەڭگەنىڭ ءونىمىن شىعارعان. سونىمەن قاتار, ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى اۋىلدى جەر مەن مونوقالالاردا كاسىپكەرلىك الەۋەتتى دامىتۋ, جەكە ءىس اشۋ جانە جۇرگىزۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋدا», – دەدى مينيستر.
جالپى, ەلىمىزدە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى ميكروكرەديتتەۋگە جىل سايىن قالالىق جەردە 10 ملرد, ال اۋىلدىق جەرلەردە 27 ملرد تەڭگە ءبولۋ قاراستىرىلىپتى. سونىڭ ىشىندە قالالىق جەرلەردە 1,2 ملرد تەڭگە ميكروكرەديتتىك كەپىلدىك بەرۋ جوسپارلانعان بولسا, 2,8 ملرد تەڭگەنى اۋىلدىق جەرلەرگە بەرۋ كوزدەلەدى. سونداي-اق, جۇمىسىن جاڭا باستاعان اۋىل كاسىپكەرلەرى ءۇشىن «باستاۋ بيزنەس» جوباسى بويىنشا بيزنەستى جۇرگىزۋ نەگىزدەرىنە دايىنداۋدىڭ بەيىمدەلگەن كۋرستارىنان ءوتۋ مۇمكىندىگى بار. وقىتۋدىڭ بۇل ءتۇرىن ۇيىمداستىرۋ ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنا جۇكتەلگەن.
«بيىلعى جىلدىڭ 10 ناۋرىزىنداعى جاعداي بويىنشا سىياقى مولشەرلەمەسىن سۋبسيديالاۋ ەسەبىنەن ەلىمىزدە
9 060 كاسىپكەر ءوز جوبالارىن قارجىلاندىرۋ جاعدايلارىن جاقسارتا الدى. اتاپ ايتقاندا, ارزانداتىلعان كرەديتتەر سوماسى 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. ال بەرىلگەن سۋبسيديالاردىڭ جالپى كولەمى 146 ملرد تەڭگە بولدى. 2 642 كاسىپكەر 93 ملرد تەڭگە سوماعا كرەديتتەر بويىنشا كەپىلدىكتەرگە قول جەتكىزدى. ءسويتىپ, كەپىلدىكتەردىڭ جالپى كولەمى 40 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. 103 ملرد تەڭگەگە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ 774 جوباسىنا جەتىسپەيتىن ينفراقۇرىلىم تارتىلدى», – دەگەن ت.سۇلەيمەنوۆ جاڭا بيزنەس باستامالارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 2,8 ملرد تەڭگەنىڭ 1 132 مەملەكەتتىك گرانتى بەرىلگەنىن دە ايتىپ ءوتتى. اسىرەسە, مونوقالالاردا جەكە ءىس اشۋ جانە ونى كەڭەيتۋ ءۇشىن 4,7 ملرد تەڭگەنىڭ 1 284 ميكروكرەديتى بەرىلگەن ەكەن.
قۇجاتتاندىرۋ ءىسى جۇيەلى ەمەس
جيىن بارىسىندا اتالعان تاقىرىپقا قوسىمشا باياندامانى ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى نۇرتاي سابيليانوۆ جاسادى. «ەلىمىزدە كاسىپكەرلەردى مەملەكەتتىك قولداۋ مەن ولاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ شارالارى بەكىتىلگەن كاسىپكەرلىك كودەكسى قولدانىلىپ كەلەدى. بيزنەستى جۇرگىزۋ شارتتارىن تۇبەگەيلى جاقسارتۋعا جانە رۇقسات بەرۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋعا قاتىستى بىرقاتار زاڭدار قابىلداندى. ماسەلەن, سوڭعى بەس جىل ىشىندە رۇقسات بەرۋ قۇجاتتارىنىڭ سانى 3 ەسەگە قىسقارتىلدى. بۇدان باسقا, بۇگىنگى تاڭدا كاسىپكەرلەرگە 28 مىڭنان استام تالاپ قويىلادى. تەكسەرۋشىلەر اراسىندا سالىق ورگاندارى كوش باستاپ كەلەدى. وتكەن جىلى رۇقسات بەرۋگە ارنالعان 85 مىڭ ءوتىنىش بەلگىلەنگەن مەرزىمدەرى بۇزىلا وتىرىپ قارالعان. تۇتاستاي العاندا, تەكسەرۋ ناتيجەسىندە ون مەملەكەتتىك ورگان كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنىڭ قۇقىقتارىن بۇزۋدىڭ 1,5 مىڭنان استام فاكتىسىنە جول بەرگەن», – دەدى دەپۋتات.
ن.سابيليانوۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, مۇنداي كوزقاراس جالعاسا بەرگەن جاعدايدا شاعىن ءجانە ورتا بيزنەستى مەملەكەتتىك قولداۋ ماقساتىنا قول جەتكىزىلمەيدى. سوندىقتان ەلىمىزدە كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن بارلىق پروبلەمالار زاڭنامالىق دەڭگەيدە شەشىلۋى ءتيىس.
سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى وڭتايلاندىرۋ ماڭىزدى
«ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ جانە وڭىرلەردەگى ۇيلەستىرۋشىلەر جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ بولماۋى سالدارىنان بيۋدجەت قاراجاتى مەن ۇلتتىق قوردىڭ قاراجاتىن ناقتى قاجەتتىلىكتەردى ەسكەرمەي «دامۋ» قورىنا اۋدارۋعا جول بەرىلگەن. بۇل 2010 جىلدان باستاپ «دامۋ» قورىندا تۇراقتى قالدىقتاردىڭ قالىپتاسۋىنا اكەلگەن. ول قاراجات 2016 جىلعى 1 قاڭتاردا 16 ملرد تەڭگەدەن استام بولىپ, وعان 1 ملرد تەڭگەدەن استام بانكتىك سىياقى الىنعان. سوندىقتان, سۋبسيديالانعان ءاربىر كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى بويىنشا جانە قۇرىلعان ءاربىر ينفراقۇرىلىم وبەكتىسى بويىنشا بيۋدجەت قاراجاتىن پايدالانۋ تيىمدىلىگىن ايقىنداۋ قاجەتتىگىنىڭ ۋاقىتى كەلگەنى ايدان انىق. وسىعان بايلانىستى, كوميتەت جوسىقسىز كاسىپكەرلەرگە مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتپەۋدى, الىنعان قارىزدار بويىنشا ولاردىڭ بانكتىك سىياقى مولشەرلەمەلەرىن سۋبسيديالاماۋدى ۇسىنادى. ونىڭ ورنىنا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەر ءۇشىن جەڭىلدىكپەن كرەديت بەرۋ جۇيەسىن قۇرۋ قاجەت».
ءوزىنىڭ بايانداماسىندا وسىلاي دەگەن دەپۋتات ن.سابيليانوۆ مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى سالىقتىق جەڭىلدىكتەردى وڭتايلاندىرۋ ماڭىزدى ەكەندىگىن ايتىپ ءوتتى. سونىمەن قاتار, سالىقتىق جەڭىلدىكتەر جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ جاتقان, ىشكى نارىقتى تولتىرۋ ءارى ەلدىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ۇلعايتۋ ءۇشىن باسەكەگە قابىلەتتى ءونىم شىعاراتىن سالالارعا بەرىلۋى تيىستىگى دە نازاردان تىس قالمادى.
ۇسىنىس-پىكىرلەر ۇكىمەتكە جولدانادى
ۇكىمەت ساعاتىنىڭ وتۋىنە ۇيىتقى بولعان ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە ءوڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى وسى جيىنعا دايىندىق بارىسىندا بارلىق 16 وڭىرگە حات جىبەرىپ, ولاردان كەپىلدى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ, كاسىپكەرلەردى وقىتۋدى جەتىلدىرۋ, باعدارلاماعا قاتىسۋشىلار ساناتىن كەڭەيتۋ, ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋ, ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىن قارجىلاندىرۋ, باعدارلامانى قارجىلاندىرۋ كولەمىن ۇلعايتۋ بويىنشا ناقتى ۇسىنىستار العانىن ايتتى. سايكەسىنشە, ۇيىمداستىرۋشىلار تاراپى قابىلدانعان ۇسىنىس, پىكىرلەردى جازباشا تۇردە ۇكىمەتكە جولدايتىندىعىن ءبىلدىردى.
ايتا كەتەيىك, «ۇكىمەت ساعاتى» شەڭبەرىندە ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىس زالىنىڭ فويەسىندە كورمە ۇيىمداستىرىلدى جانە تالقىلاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ءتيىستى ۇسىنىمدار قابىلداندى.
نۇرلىبەك دوسىباي, «ەگەمەن قازاقستان»
