«الپامىس» العا باسۋدى قالايدى

قوستاناي قالاسىنداعى «ال­پامىس» اكتسيونەرلىك قوعامى ەلىمىزدەگى اياق كيىم شىعاراتىن ءبىر­دەن-ءبىر كاسىپورىن. كەڭەس وداعى كەزىندە دە ساناۋلىلار قاتارىندا  بولاتىن. قازىر ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى مەن الەۋەتتىك ورگاندار­دىڭ بارلىعىن  قىسقى-جازعى  اياق كيىم تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. جاقىندا  وسىندا «نۇر وتان» حدپ قوستاناي قالالىق فيليالىنىڭ  وكىلدەرى جانە جۋرناليستەر كەلدى. ولاردى كاسىپ­ورىن ديرەكتورى الماگۇل ساۋدە­نوۆا فابريكانىڭ باستى تسەحىنا باستادى. ستانوكتار قاز-قاتار تىزىلگەن اتشاپتىرىم تسەحتا جۇمىس­شىلار مەن پارتيا وكىلدەرىنىڭ ادەت­تەگىدەن ەرەكشە باسقوسۋى ءوتتى. كاسىپورىننىڭ ىرگەسى 1941 جى­لى, كەڭەس وداعىنا فاشيستىك  گەرمانيا تۇتقيىلدان سوعىس باستاعان كەزدە  قالاندى. انىعىن  ايتقاندا, رەسەي مەن ۋكراينانىڭ سوعىس ورتىنەن قاۋىپتەنگەن ايماق­تارىنداعى  ماڭىزى زور  زاۋىت پەن فابريكالار قازاقستانعا كوشىرىلگەن بولاتىن.  قوستاناي اياق كيىم فابريكاسىنىڭ  تاريحى مەن تاعدىرى  حح عاسىردى تىتىرەنتكەن سوعىسپەن تىكەلەي بايلا­نىستى. سودان بەرى 70 جىل ۋاقىت ءوتتى. مۇندا  ۇزاق جىلدار بويى قالىپتاسقان جۇمىس ۇجىمىنىڭ ەڭبەك ءداستۇرى وسى كۇنگە  دەيىن ساقتالعان. قازىر كاسىپورىندا 380 ادام جۇمىس ىستەيدى. ال جوسپار­دى شۇعىل ورىنداۋ كەرەك بولعان جاعدايدا جۇمىسشىلار­دىڭ سانى 700-گە دەيىن بارىپ جىعىلادى.  اياق كيىم فابريكاسىندا وسى كەزگە دەيىن ساقتالىپ وتىرعان ءداستۇردىڭ ءبىرى – ەڭبەك اۋلەتتەرى.  سۆەتلانا كرەۆوسپيتسكايا وسىندا  16 جاسىندا كەلگەن بولاتىن. بولاشاق جارىمەن دە  فابريكا  تسەحىندا تانىستى. سۆەتلانانىڭ ەنەسى دە, قايىن اپاسى دا  وسى تسەحتا جۇمىس ىستەيدى ەكەن. مىنە, قازىر ۇلى سەرگەي دە اتا-انا­سىنىڭ, اجەسىنىڭ  ىزىمەن  اياق كيىم فابريكاسىنا كەلدى. ول دا  كەلىنشەگىمەن وسى فابريكادا تانىستى, بۇگىندە  سۆەتلانانىڭ كىشكەنتاي  نەمەرەسى ءوسىپ جاتىر.  كاسىپ­ورىندا  ەڭبەك ءوتىلى قىرىق جىلدان اسقاندار ءجيى كەزدەسەدى. سونىڭ ءبىرى, باس ينجەنەر اننا بەگا حانىم. – ينستيتۋتتى بىتىرگەن سوڭ وسىندا كەلگەنمىن, مىنە, ۋاقىت قالاي وزگەرسە دە ەكىنشى ءۇيىم بولىپ سانالاتىن فابريكادان ەش­قايدا كەتپەدىم, سۋىعىنا تو­ڭىپ, ىستىعىنا  كۇيىپ كەلەمىن. ءبىز ءبىر اتانىڭ بالالارى سياق­تىمىز, ەڭبەك دەمالىسىنان جۇ­مىس ورنىمىزدى ساعىنىپ ورا­لامىز. قازىر بۇكىل فابريكا ءبىر-اق تىنىسپەن, ءبىر ويمەن عانا  جۇمىس ىستەيدى. ول – وتاندىق بۇيىمدارعا  تۇتىنۋشىلاردىڭ نا­زارىن اۋدارۋ,  سۇرانىمدى كو­بەيتۋ, – دەيدى  اننا ۆلاديميروۆنا. الماگۇل قاسىمقىزى تاعى بىرنەشە جۇ­مىسشىنى ورتاعا شاقىردى.  «ءبىز­­دىڭ فابريكا  ۇجى­مىندا ەڭبەك­سۇي­گىشتىكپەن قاتار, ناعىز دوس­تىقتىڭ,  پاتريوتتىق سەزىمنىڭ سالتانات قۇراتىنىن وسىدان-اق بىلۋگە بولادى», دەپ نىقتاپ قويدى باسشى ۆالەنتينا پاسسيكتى ارقاسىنان قاعىپ  تۇ­رىپ. ودان ءارى  ۆالەنتينا الەكسەەۆنا ءوزى تۋرالى ايتىپ كەتتى. – وسى ۇجىمدا جاس  كۇنىمنەن  بەرى جۇمىسشى بولىپ ىستەيمىن. 90-شى جىلدارى  قازاقستاندى مەكەندەگەن  وزگە ۇلتتاردىڭ تاريحي وتانىنا  كوشۋى  ەتەك العان بولاتىن. ۋاقىت تا اۋىر ەدى. مەنىڭ ۇلكەن ۇلىم بەلورۋسسياعا كوشتى, مەن دە  بالالارىمنان قالماي قونىس اۋداردىم. الايدا, مەنى  تۋعان قالاما, فابريكاما دەگەن ساعىنىش  تاريحي وتانىما  تۇراقتاتپادى. سونىمەن 2006 جىلى قوستانايعا قىدىرىپ كەلدىم دە,  بىرنەشە كۇننەن كەيىن ۇلىما  تەلەفون شالدىم. « ۇلىم, كەشىر, مەن قوستانايدا قالامىن, بارا المايمىن» دەدىم. تۋعان فابريكاما كەلىپ, الماگۇل قاسىم­قىزىنا «مەنى قايتا جۇمىسقا الاسىز با؟» دەگەندە, ديرەكتور: «ءسىزدى تۋعان ۇجىمىڭىزدان ايى­رۋعا مەنىڭ ادامگەرشىلىك قۇقىم جوق» دەپ جاۋاپ بەردى, – دەپ اعى­نان جارىلىپ اڭگىمە ايتتى ۆالەنتينا الەكسەەۆنا. جاقىندا وسىنداي ۇيىپ وتىر­عان جۇمىسشى ۇجىمىندا  «نۇر وتان» حالىقتىق-دەموكرا­تيالىق پارتياسىنىڭ باستاۋىش ۇيىمىن قۇرايىق دەگەن باستاما كوتەرىلدى. قازىر  ادامداردىڭ بار­لىعى دا اقپاراتتان كەندە ەمەس. «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ  بەلسەندى قيمىلىن بارلىعى دا بىلەدى. سونىمەن ونىڭ قاتارىنا وتۋگە  ارىز  بەرگەندەر قاتارى كوبەيدى. پارتيانىڭ قوستاناي قالالىق فيليالىنىڭ ءتورايىمى  ريمما بەكتۇرعانوۆا  مۇشەلىك بيلەتتەرىن تابىس ەتتى. – پارتيا ليدەرى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كەزەكتەن تىس ءحىىى سەزدە ۇدەمەلى يندۋستريالىق-ين­نوۆاتسيالىق دامۋ باعدار­لاماسى تۋرالى ايتتى.  بۇل باعدارلاما ون جىلعا ارنالعان.  سىزدەر قازاقستان ەكونوميكاسىن دا­مىتۋ ءۇشىن وسى باعدارلاماعا ۇلەس قوساسىزدار. سوندىقتان پارتيا قاتارىندا بولۋ ءۇشىن وتە وڭ شەشىم قابىلدادىڭىزدار,–دەدى ريمما شىڭعىسقىزى. – بيىل وبلىستا وسى باعدارلاما  شەڭبەرىندە 11 جوبا قولعا الى­نىپ وتىر. ولاردا 9 مىڭ  قوس­تانايلىق  جۇمىس ورنىن تابا­تىن بولادى. قالا كوركەيىپ كەلەدى. اۋىلدا دا العا ۇم­تىلۋ­شىلىق بار. ءبىر ادامنىڭ مۇمكىندىگى بارلىعىنا بىردەي جەتپەيدى,  ال ءبىز كوشباسشىنىڭ سوڭىنان ەرگەندە, ونىڭ باس­تامالارىن قولداعاندا عانا دامۋ جولىنان اداسپايمىز. الماگۇل ساۋدەنوۆانىڭ  اي­تۋىنشا, قازاقستانداعى  جەڭىل ونەركاسىپ سالاسىندا «الپا­مىس» اياق كيىم فابريكاسى سياقتى ءىرى كاسىپورىندار سيرەپ كەتكەن. مۇندا  وندىرىستىك  جاب­دىقتار, ستانوكتار دا,  زاماناۋي جاڭا تەحنولوگيالار دا بار. الايدا, تەندەر كەزىندە  اياق كيىمدى وزدەرى سياقتى تازا تەرىدەن تىكپەيتىن,  سىرتتان ساتىپ الا­تىن فيرمالاردىڭ  باسەكەلەسىپ, كيلىگەتىنى رەنجىتەدى ەكەن. – ءبىزدىڭ  ەتىكتەر دە, باتەڭ­كەلەر دە, جازعى تۋفليلەر دە تازا تەرىدەن تىگىلەدى. ءبىز جاساندى تەرىمەن جۇمىس ىستەمەيمىز.  ويتكەنى, ءبىزدىڭ دايىنداعان اياق كيىمدى ەلدى قورعاپ تۇرعان ساربازدار – بالالارىمىز كيەدى  عوي, – دەيدى الماگۇل قاسىم­قىزى. پارتيا بيلەتىن العان ساتتە ءسوز سويلەگەن جۇمىسشىلار كا­سىپ­ورىننىڭ تەندەر سايىن جەڭىسكە جەتۋىن تىلەپ وتىرا­تىنىن ايتتى. ال سۇرانىم بولۋ ءۇشىن ولار جۇمىستى بارىنشا ادال, ساپالى اتقارۋعا ءتيىستى ەكەن. «ءبىز كاسىپورىن باسشى­لىعىمەن ءبىر كەمەدەمىز. سۇرا­نىم بولسا – جۇمىس بولادى, جۇمىس بولسا – جالاقى كوبەيە­دى, جالاقى – ءار وتباسىنىڭ ءناپ­اقاسى» دەيدى ولار. جۇدىرىقتاي جۇمىلعان  ەڭبەك ۇجىمى سايلاۋعا دا ءبىر كىسىدەي بارىپ قاتىستى. ولار ءوز تاڭداۋىن جاسادى.  جاقىن كۇن­دەردە  فابريكاداعى  «نۇر وتان» حدپ باستاۋىش ۇيىمى ىسكە كىرىسپەك. ەلباسىنىڭ جەڭى­سىن ولار ءوز جەڭىسىمىز دەپ  قۋا­نىپ جاتتى. ويتكەنى, نۇروتان­دىقتارعا ەلباسى  ءبىر تابان جاقىنىراق. ءنازيرا جارىمبەتوۆا. قوستاناي.