قوستانايدا قازاقستاندىق «اۆتوكولىك دەترويتى» قۇرىلماقشى
جاقىندا Allur Auto قازاقستاندىق كومپانيالار توبى, اق «اگروماشحولدينگ قازاقستان» جانە وڭتۇستىككورەيالىق SsangYong Motor Corp. كورپوراتسياسىنىڭ بىرلەسكەن اۆتوكولىك قۇراستىرۋ جوباسى مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا ء(مۇيدب) ەنگىزىلدى. جوبا قارقىندى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جونىندەگى ءوڭىرلىك كەڭەسىنەن قولداۋ تاۋىپ, يندۋستريا جانە جاڭا تەحنولوگيالار مينيسترلىگىنىڭ جانىنداعى كوميسسيانىڭ كەلىسىمىن الدى.
وتاندىق جولسىزبەن جۇرەتىن كولىكتەر جاساۋ جوباسىنىڭ يندۋستريالاندىرۋ جوبالارىنىڭ كوشباسشىلار قاتارىنا شىعۋى ابدەن ورىندى. قوستانايدا ءبىرقاتار جىلدار بويى اۋىلشارۋاشىلىق تەحنيكاسى شىعارىلسا, ەندى زاماناۋي اۆتوكولىكتەردى شىعاراتىن الدىڭعى قاتارلى قۋاتتى وندىرىستىك كەشەن سالىندى. وتكەن جىلدىڭ كۇزىنەن مۇندا جولسىزبەن جۇرەتىن كولىكتەر مەن پيكاپتاردىڭ جاڭا ۇلگىلەرىنىڭ ءبىرقاتارى قۇراستىرىلۋدا. بۇل تەك قۇراستىرۋ كونۆەيەرى عانا ەمەس, قازاقستاننىڭ ينتەللەكتۋالدى جانە تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەرى تولىق كولەمدە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان زاماناۋي يننوۆاتسيالىق ءوندىرىستىڭ شىنايى ۇلگىسى.
بىلتىر مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعى باستالدى. باعدارلاما مۇلدەم جاڭا ويلار مەن زاماناۋي تەحنولوگيالارعا باعىتتالعان ۇزدىك يننوۆاتسيالىق جوسپارلاردى بىرىكتىرەدى. ءوتكەن جىلدىڭ شىلدەسىندە ەلىمىزدە جاڭا يندۋستريالاندىرۋدىڭ العاشقى زاۋىتتارى مەن فابريكالارى ىسكە قوسىلدى – 12 مىڭنان استام قازاقستاندىقتاردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتكەن 72 جوبا جۇزەگە استى. جەلتوقساندا ءۇمىت ارتتىراتىن 80 جوبا تاعى ىسكە استى, 12 مىڭ بىلىكتى ماماندار مەن جۇمىسشىلار وسى كاسىپورىنداردا تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن يەلەندى. بۇگىنگى تاڭدا يندۋستريالاندىرۋ بەسجىلدىعى جالعاسىن تابۋدا.
قوستانايلىق جوباعا قاتىستى قىزىعۋشىلىق تۋدىراتىن باستى نارسە, بۇل وتاندىق اۆتوكولىك ءوندىرىسىنىڭ جالپى دامۋ مۇمكىندىكتەرى. زاۋىتتى ورنالاستىرۋ ءجونىنەن شەشىم قابىلداۋدا كورەيالىق ماماندار وتە قىزىقتى تۇجىرىمعا كەلدى. ولاردىڭ پىكىرىنشە, لوگيستيكا تۇرعىسىنان قاراستىرعاندا قوستاناي – قازاقستاندىق «اۆتوكولىك دەترويتى» ءۇشىن ەڭ وڭتايلى جەر. بۇل, ولاردىڭ ويىنشا, تمد جانە تۇتاس ەۋرازيانىڭ گەوگرافيالىق ورتالىعى, سول سەبەپتى بۇل جەردەن ورتالىق ازيانىڭ دا, رەسەيدىڭ ەۋروپالىق بولىگى مەن شىعىس ەۋروپانىڭ دا, ءسىبىردىڭ دە وتكىزۋ رىنوكتارى بىردەي اراقاشىقتىقتا ورنالاسقان. سونداي-اق زاۋىتقا وڭتۇستىك كورەيا مەن جاپونيا ءونىم جەتكىزۋشىلەرىنىڭ نەگىزگى ورتالىقتارى جانە باتىس پەن شىعىستىڭ ىقتيمال رىنوكتارىمەن بايلانىستىراتىن ترانسسىبىر ماگيسترالى دا جاقىن جەردە وتەدى. قازاقستان مەن ورتالىق ازيا رىنوكتارىمەن كاسىپورىندى قىزىلوردا, شىمكەنت, تاشكەنت جانە الماتى ارقىلى وتەتىن باسقا ماگيسترال بايلانىستىرادى. «بۇدان ارتىق جەردى ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس, – دەپ ءتۇسىندىرىپ ءوتتى قوستانايلىق SsangYong قۇراستىرۋ زاۋىتىنىڭ وكىلى اندرەي لاۆرەنتەۆ. – ءوندىرىستىڭ ورنالاسۋى باسقا ايماقتارمەن سالىستىرعاندا, تەك لوگيستيكانىڭ ءوزىنەن ءبىر اۆتوكولىكتەن كەم دەگەندە 600 دوللار ۇنەمدەۋگە بولادى».
شىنايى يننوۆاتسيالار, ءوندىرىسكە جوعارى ءبىلىمدى مامانداردى تارتۋ, ءوندىرىستىڭ ەلەۋلى دەڭگەيدە جەرگىلىكتى جەردە ورنالاسۋى (50%-عا دەيىن), وتاندىق ازىرلەمەلەردىڭ كەڭ پايدالانىلۋى – جاڭا اۆتوزاۋىتتىڭ باسىم يننوۆاتسيالىق جوبالاردىڭ قاتارىنا ەنگىزىلۋى ءۇشىن سۇبەلى نەگىز. شىندىعىندا, SsangYong اۆتوكولىكتەرىنىڭ قوستانايدا شىعارىلۋىنىڭ كوپتەگەن كورسەتكىش بويىنشا ارتىقشىلىعى بار. مىسالى, جوبا اۆتوكولىك كاسىپورنى ءۇشىن رەكوردتى قىسقا مەرزىم ىشىندە ىسكە قوسىلدى. 2010 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قازاقستان پرەزيدەنتى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنا رەسمي ساپارى كەزىندە وسى ەلدىڭ اۆتوكولىك جاساۋشىلارىمەن ارىپتەستىك تۋرالى باستى كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزىلدى. كۇزگە تاياۋ كومپانيالار قوستانايداعى كاسىپورىندا SsangYong اۆتوكولىكتەرىنىڭ ءىرى كولەمدى قۇراستىرىلاتىندىعى تۋرالى جاريالاسا, وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا بارلىق SsangYong ديلەرلىك ورتالىقتارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا قۇراستىرىلعان وسى ماركالى اۆتوكولىكتەردىڭ رەسمي ساتىلۋى باستالدى. بۇگىنگى تاڭدا زاۋىت العاشقى جوبالىق قۋاتىنا شىقتى: 300-دەن استام اۆتوكولىكتەر قۇراستىرىلدى, ال 2011 جىلدىڭ اياعىنا دەيىن كونۆەيەردەن 1,5 مىڭعى جۋىق ماشينا شىعادى. ساياسي ەرىك پەن بەلسەندى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ارقاسىندا ءبىر جىلعا تولمايتىن ۋاقىت ىشىندە دۇنيەگە كەلگەن زاماناۋي ماشينا قۇراستىراتىن كاسىپورىن ءىس ءۇستىندەگى يندۋستريالاندىرۋدىڭ شىنايى تاجىريبەسىنىڭ ايعاعى.
وسى جوبانى تولىق مانىندە يننوۆاتسيالىق ەتەتىن تاعى دا ءبىر ەرەكشەلىك ماشينا قۇراستىرۋشى كاسىپورىننىڭ قاراپايىم قۇراستىرۋعا عانا باعىتتالماعاندىعى. مۇندا ەلدە شىعارىلاتىن تەتىكتەر مەن بولشەكتەردى جاپپاي قولدانۋ مۇمكىندىگىنە ۇلكەن ءۇمىت ارتادى. جاقىن ارادا قازاقستاندىق اۋقىم كەڭەيە تۇسپەك. 2013 جىلعا قاراي ينۆەستورلار نۇكتەلىك دانەكەرلەۋ جانە قوراپتى بوياۋ بويىنشا روبوتتالعان قۇرال-جابدىقتاردى قۇراستىرىپ, ىسكە قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل ءوندىرىس اۋقىمدىلىعىن 35% دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتەدى. ال 2017 جىلعا قاراي زاۋىت قابىرعاسىندا اشىلعان كونسترۋكتورلىق بيۋرونىڭ ازىرلەمەلەرىن قولدانا وتىرىپ, Allur Auto جانە «اگروماشحولدينگ» وندىرىلگەن ءونىمنىڭ قازاقستاندىق ۇلەسىن 50%-عا دەيىن كوتەرمەك. ايتپاقشى, كب قازاقستاندىق قامتۋ ۇلەسىن بىرتىندەپ كەڭەيتۋ ماقساتىندا اشىلىپ وتىر. كونسترۋكتورلىق توپقا بىلىكتى ينجەنەرلەر, اۆتوكولىك تەحنولوگيالارىنىڭ ساراپشىلارى, پروگرامميستەر شاقىرىلدى. كەڭىستىك كومپيۋتەرلىك ۇلگىلەۋ, كۇردەلى فيزيكالىق ەسەپتەر جانە باسقا ءادىستەردى قولدانا وتىرىپ, كب قازىرگى كەزدە كاسىپورىن وندىرەتىن اۆتوكولىك قاتارىندا قولدانىلىپ جاتقان بىرقاتار ءازىرلەمەلەردى جاساپ شىعاردى. مىسالى, SsangYong Actyon Sports پيكاپى جانە Kyron «جولتالعاماسىنىڭ» نەگىزىندە تجم قۇتقارۋ قىزمەتتەرى, ءموبيلدى ءورت كۇزەتى, سونىمەن قاتار گاز جانە كوگالداندىرۋ قىزمەتتەرى كاسىپورىندارى ءۇشىن ارنايى كەشەندەر ازىرلەندى. بۇگىندە مۇنداي اۆتوكولىكتەر الماتى, استانا جانە باسقا قالالاردىڭ ارنايى قىزمەتتەرىنە جەتكىزىلۋدە. جەرگىلىكتى ناشار جولدار ءۇشىن قوزعالعىش بولىكتىڭ كۇشەيتىلگەن جيىنتىعى ازىرلەنۋدە. ونىڭ ىشىندە قوزعالتقىش ءتۇبى, بەرىلىس قوراپتارى مەن جەتەكشى دوڭعالاقتار رەدۋكتورلارىن قورعاۋ ءتۇيىندەرى قۇراستىرىلىپ, وندىرىلۋدە. الايدا بۇل دا وتاندىق مامانداردىڭ ەندىرىپ جاتقان ازىرلەمەلەرىنىڭ تولىق ءتىزىمى ەمەس.
قوستانايلىق جوبانىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى ەرەكشەلىگى بار. لوگيستيكا بويىنشا قوستانايداعى زاۋىتتىڭ ورنالاسقان جەرى قولايلى ەكەندىگى جوعارىدا اتالىپ ءوتىلدى. كورەيالىق ينۆەستورلاردىڭ ءدال وسى كاسىپورىندا ءوز ونىمدەرىن بولاشاقتا كەدەن وداعى, تمد, ورتالىق ازيا جانە شىعىس ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ايماقتىق رىنوكتارىنا جەتكىزۋ بازاسى رەتىندە قاراستىرۋى تەگىن ەمەس. سول سەبەپتى, ءاۋ باستان-اق جوبا زاۋىتتىڭ مىندەتتى تۇردە جوعارى تەحنولوگيالىق جانە زاماناۋي بولۋىن كوزدەدى. قازىرگى كەزدە بۇل جەردە Ssang Yong كروسسوۆەرلەرىنىڭ ءتورت ءتۇرى جانە پيكاپتار شىعارىلادى, ال مامىر ايىنان باستاپ بۇل ءتىزىم ناۋرىزدا عانا جەنەۆا اۆتوسالونىندا رەسمي تۇردە ۇسىنىلعان جاڭا New Actyon 2011 جىلعى ۇلگىسىمەن تولىقتىرىلادى.
قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا قۇراستىرىلعان جانە تولىق قىزمەتتىك قامتىلۋعا يە جاڭا كولىكتەردى ساتىپ الۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولۋى ءوز كەزەگىندە ۇلكەن ءۇمىت ارتتىرادى. سەبەبى قازىردىڭ وزىندە كوپشىلىك ادامدار 1 شىلدەدەن كەيىن ۇستالعان شەتەل كولىكتەرىن اكەلۋ جەڭىلدىكتەرى الىنىپ تاستالعاندا قالاي بولاتىنى جايلى ساۋال قويۋدا. سەبەبى ەلىمىزدىڭ اۆتورىنوكتارىندا ۇستالعان اۆتوكولىكتەر باعاسىنىڭ كۇرت شارىقتاپ كەتۋى ابدەن مۇمكىن. ءارينە, كوپشىلىك تۇتىنۋشىلار نازارى, ەڭ الدىمەن, قازاقستاندا قۇراستىرىلعان اۆتوكولىكتەرگە اۋادى, سەبەبى يمپورتتىق باج سالىعىنىڭ جوقتىعى سەبەبىنەن ولاردىڭ باعاسى قولجەتىمدى بولادى. ونىمەن قوسا «جولتالعاماستار» مەن كروسسورۆەرلەردىڭ ايگىلى وڭتۇستىككورەيالىق شىعارۋشىسى SsangYong Motor Corp. ءداستۇر بويىنشا دەموكراتيالىق باعا ستراتەگياسىن ۇستانادى. وسىنىڭ ارقاسىندا كاسىپورىنعا دەگەن قىزىعۋشىلىق قازىردىڭ ءوزىندە ارتىپ كەلەدى. كلاسى بويىنشا بىردەي 3-5 جىلدىق ۇستالعان كولىكتىڭ ورنىنا اتاقتى ءوندىرۋشىنىڭ سوڭعى ۇلگىدەگى جاڭا كروسسورۆەرىن ساتىپ الۋ قىزىعارلىقتاي جاعداي. ءوندىرۋشى تۇتىنۋ رىنوگىنا باعاسى قۇراستىرىلۋىنا بايلانىستى 10-12 مىڭ دوللار بولاتىن باسقا دا قولجەتىمدى ۇلگىلەرىن ۇسىنباق.
جاڭا وندىرىستىك كەشەن ورنالاسقان ايماقتىڭ اۆتوكاسىپورىن تۇرعىسىنداعى بولاشاعى تۋرالى دا جالپى اتاپ وتپەۋگە بولمايدى. ولاردىڭ كەلەشەگى زور. قوستاناي ءوزىنىڭ جاڭا زاۋىتىن ورنالاستىرۋ ورنى رەتىندە Sollers رەسەيلىك توپ جانە اكتسيونەرلەرى رەتىندە قازاقستاندىق ۇكىمەتتى بىرىكتىرگەن «سارى-اركا اۆتوپروم» بىرلەسكەن مەكەمەسىن تاڭداۋى كەزدەيسوق بولماعىنى انىق. «سارى-اركا اۆتوپروم» قوستانايدا ۋاز جانە ءدۇنيە جۇزىندە بەلگىلى برەندتەردىڭ ءبىرقاتار ۇلگىلەرىن شىعارماق. ءسويتىپ, قوستانايدا بىرنەشە جىلدار بويى اگروماشحولدينگ كومبايندارىن شىعارعان «قوستانايديزەل» زاۋىتىنان باسقا مۇندا ەكى ءىرى ماشينا قۇراستىرۋشى زاۋىت ورنالاساتىن بولادى. دەمەك, «قازاقستاندىق دەترويت» اتانۋدىڭ سەبەبى دە بار. ەگەر ينۆەستورلار قىزىعۋشىلىعى, مەملەكەت قولداۋى جانە كەڭ كولەمدى وتكىزۋ رىنوگى بولىپ تۇرسا, نەگە سولاي اتالماسقا.
سەيفوللا شايىنعازى.
قوستاناي وبلىسى.
