22 ءساۋىر, 2011

ساگرادا فاميليا

600 رەت
كورسەتىلدى
23 مين
وقۋ ءۇشىن

الەمگە ايگىلى ساۋلەت ەسكەرتكىشى

نە بوپ بارامىز ءوزى؟ كەيدە ءوز ويىڭنان ءوزىڭ شوشيسىڭ. وسىدان ەكى كۇن بۇرىن ۇيگە كىرگەنىم سول ەدى, تابالدىرىقتان اتتاي بەرە جولداسىمنىڭ: «ساگرادا فاميليانى ەستىدىڭ بە؟», دەگەنى. «قوي­شى؟!», دەپپىن بىردەن. «ءورت شىعىپتى, ءسوندىرىپتى, تەلەديداردان كورسەتتى». «ءوز ويىڭنان ءوزىڭ شوشيسىڭ» دەگەنىم, شىنىن ايتقاندا, اۋەلدە لاڭكەستەر سوبوردى جارىپ جىبەرگەن بە دەپ قالىپ ەدىم. وسىنداي زامان بولىپ تۇر عوي. ساگرادا فاميليا – بارسەلوناداعى اتاقتى سوبور. 20 ءساۋىر كۇنى سول جەردە سوبور ىشىندە تەمەكى تارتقان بىرەۋدىڭ كەسىرىنەن ءورت تۇتانىپ, باس-اياعى 45 ءمينوتتىڭ ىشىندە بۇكىل بازيليكا وتقا ورانىپتى, 1700 ادام تەز ارادا سىرتقا شىعارىلىپتى. ينتەرنەت سايتتارى جىلىنا 2 ميلليوننان استام تۋريست كەلەتىن بىرەگەي عيماراتقا قاتتى نۇقسان كەلگەن دەپ جازىپ جاتىر. ايتقانداي, جولداسىمنىڭ بارسەلوناداعى سوبورعا الاڭداپ جۇرگەنىنىڭ جايى بىلاي. وسىدان بەس جىل بۇرىن استاناداعى وقۋشىلار سارايىنىڭ «بوتالار» حورى يسپانياداعى كونكۋرسقا قاتىسىپ, گران-پري جۇلدەسىن جەڭىپ الىپ قايتقان. بالالارمەن بىرگە بارعان بىرنەشە اتا-انانىڭ اراسىندا جولداسىم دا بولىپ ەدى. ساپاردان العان اسەرىن ىلە-شالا شاعىن ماقالا ەتىپ «كازاحستانسكايا پراۆداعا» جازعانى دا بار. سارسەنبىدەگى سول جايسىز وقيعانىڭ ويعا قوزعاۋ سالعانى. الدىمەن وسىدان ءۇش جىلداي بۇرىنعى جۋرناليستىك ساپاردا كورگەندەرىمىز كوز الدىمىزعا كولبەڭدەپ كەلە بەردى. 2008 جىلدىڭ قاراشاسىندا يسپا­نيانىڭ ۆالەنسيا قالاسىندا ناتو-نىڭ پارلامەنتتىك اسسامبلەيا­سى­نىڭ سەسسياسى وتكەن, وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى قانات ساۋداباەۆ قاتىسىپ, ءسوز سويلەگەن. سەسسيا جايىندا ءبىز گازەتتىڭ 18-19 قاراشا كۇندەردەگى نومىرلەرىندە جازعانبىز. مەملەكەتتىك حاتشى ساپارىنىڭ سوڭعى كۇنىندە باعدارلامالىق ءىس-شارالار ونشا كوپ ەمەستىگىن, قانات بەكمىرزا ۇلى نەگىزىنەن بەيرەسمي سيپاتتا كەزدەسۋلەر وتكىزەتىنىن بىلگەننەن كەيىن-اق كوڭىلىمىز بارسەلوناعا بارىپ قايتۋعا اۋا بەردى. وسىدان تۇپ-تۋرا جيىرما ەكى جىل بۇرىن, 1989 جىل­دىڭ ەرتە كوكتەمىندە يسپانياعا العاش رەت جولىمىز تۇسكەن  – سول مەملەكەتتەگى سوۆەت مادەنيەتى كۇندەرىنە قاتىسقان قازاق سسر دەلەگاتسياسىنىڭ قۇرامىندا  ەلدىڭ سەگىز قالاسىن ارالاپ قايتقانبىز. كۇنى كەشە ارامىزدان كەتكەن قادىر مىرزاليەۆپەن بىرگە ءجۇرىپ, بىرگە تۇ­رىپ, ابدەن اڭگىمەلەسكەنبىز. سول ۆالەنسياعا بارعانىمىزدا قادە­كەڭ­نىڭ: «ويپىرماي, يسپانيادا جارتى اي ءجۇرىپ, تۇبىنە كەلىپ تۇرىپ بارسەلونانى كورمەي قايتاتىنى­مىز ۇيات بولدى-اۋ. شىركىن, دون كيحوتتىڭ سانچو پانسا ەكەۋى بارسەلوناعا باراتىن جولىن ءبىر كورسەك قوي», دەگەنى ەسىمدە قالىپتى. قىسقاسى, ءتۇن ورتاسىندا تۇرىپ الىپ, ۆالەنسيا ۆوكزالىنا با­رىپ, بارسەلونا قايداسىڭ دەپ تارتتىق تا كەتتىك. تاڭ جاڭا ات­قان­دا جەتكەن قالانى تۇنگە دەيىن ارالاپ, پويىزبەن تۇندەلەتىپ ۆالەنسياعا ورالدىق. ەندى, مىنە, سول ساپاردا كورگەندەرىمىزدى, سەزگەندەرىمىزدى, ويعا تۇيگەندەرىمىزدى ەكشەپ,  يسپانيا, بارسەلونا, ساگرادا فاميليا, انتونيو گاۋدي جونىندە قولدا بار كىتاپتاردى, البوم­دار­دى قايتا اقتارىپ, ينتەرنەتتەن تابىل­عان ماتەريالداردى قوسا وقىپ, الەمگە ايگىلى عيمارات جايىندا جازۋعا بەكىنىپ وتىرمىز. اۋەلدە قالانى تۇتاس قامتي اڭگىمەلەسەك پە دەگەن دە وي بولىپ ەدى. سالقىن سابىرعا سالىپ قاراساق, بار­سە­لونانىڭ تاريحى, بولەكشە كاتالوندىق رۋحى, باسكىلىك ءبىتىمى, اتاق­تى پورتى, گراسيا اۋدانى, كاتالونيا الاڭى, مونجۋيك قىرقاسى, گۋەل پاركى, پەدرالبەس ءموناستىرى, وليمپيالىق  دەرەۆنياسى (ايتقانداي, حح عاسىرداعى ەڭ تاماشا وليمپيادا بارسەلونادا وتكەن دەپ سانالادى), «بارسەلونا» فۋتبول كلۋبىنىڭ ستاديونى, پيكاسسونىڭ, ءداليدىڭ مۋزەي-ۇيلەرى, ساردانا ءبيى سياقتى كوزدەن دە, كوڭىلدەن دە كەتپەيتىن سۇلۋ سۋرەتتەرىن ءبىر ماقالادا قوسا قامتۋ قيىن ەكەنىن كورەمىز. ونى ايتاسىز, ءبىز بۇل جولى ۇلى ساۋلەتشى انتونيو گاۋديدىڭ سول بارسەلوناداعى بىرەگەي عيماراتتارىن دا تۇگەل اڭگىمە ەتپەك ەمەسپىز. ونىڭ ۇستىنە تاس تىلىمەن جىر جازعان ۇلى شەبەردىڭ ۆيسەنس ءۇيى, «ناز» ءۇيى, گۋەل سارايى, ەپيسكوپ سارايى, كالۆەت ءۇيى, گۋەل پاركى, باتلو ءۇيى سياقتى عاجايىپ عيمارات­تارىنىڭ ءبىرىن كورىپ, ءبىرىن كورىپ ۇلگەرمەي قايتقانىمىز دا بار. ال مىنا ماقالادا ءسوز بولاتىن سوبوردا جارتى كۇن بويى ءجۇرىپ, اياق تالعانشا ارالاعانبىز. ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ. قالا بوپ اتالعانىنىڭ وزىنە ەكى جارىم مىڭ جىلعا جۋىقتاعان بارسەلونانىڭ تا­ريحىنا تەرەڭ بويلاماعانمەن, ءبىز ءسوز ەتەتىن عيمارات, ونىڭ ساۋلەتشىسى جايىندا ءبىرشاما تۇسىنىك قالىپتاستىرۋ ءۇشىن قالانىڭ كەيىنگى عاسىرلارداعى شەجىرەسىن شولا كەتكەن ارتىقتىق ەتپەس. يسپانيانىڭ جۇزدەگەن جىل­دار  بويى حريستياندىق جانە مۇسىلماندىق مادەنيەتتىڭ ايقاسقان الاڭىنا اينالعانى, گارراف تاۋى ەكى ءدىننىڭ وزىندىك ءبىر شەكاراسى بولعانى, دىندەستەرىمىزدىڭ اندالۋزيادا, كوردوۆادا ساۋلەت ونەرىنىڭ ۇلى ەسكەرتكىشتەرىن تۇرعىزعانى (ولاردىڭ ءبىرى – الگامبرا ءجو­نىندە جاقىندا, 19 قاڭتاردا ءبىزدىڭ گازەتتە سەيفوللا شايىنعازى جازدى), ارابتاردىڭ 716 جىلى وسى بارسەلونانى دا باسىپ الىپ, بۇل جەردەن 801 جىلى كەتكەنى بەلگىلى. زەرتتەۋ­شىلەر, اسىرەسە, انتونيو گاۋدي شىعار­ما­شى­لىعىنا «گاۋدي – تورەادور يسكۋسستۆا» اتتى تاماشا كىتاپ (م., «ەكسمو-پرەسس», 2002) ارناعان گيز ۆان حەنسبەرگەن ساۋلەتشى ونەرىنە ماۆريتانيالىق ارحيتەكتۋرانىڭ وزىندىك ىق­پالىن تەرىستەمەيدى. ايتسە دە شىن ۇلىلارعا, ناعىز دانىشپاندارعا سىرتقى اسەردىڭ ءرولى, تەگىندە, ونشا ۇلكەن بولا بەرمەيتىنىن دە ەسكەرگەن ءجون. كاتالونياعا باسى ءبۇتىن بەرىلىپ, تۋعان جەرىن ەسى كەتە سۇيگەن گاۋدي 74 جىل جاساعان ومىرىندە اتىمەن  سىرتقا شىقپاعان دەۋگە دە كەلەدى, ءتىپتى 1910 جىلى ءوزىنىڭ پاريجدەگى كورمەسىنە دە قاتىسپاعان, ونىڭ سىرتقا جاساعان جالعىز ساپارى – ماروككو مەن اندالۋزياعا  بارۋى. گاۋدي ورنەگىنە گوتيكا, نەوگوتيكا, ماۆريتانيالىق ستيل, مودەرن قاتار اسەر ەتتى دەگەننىڭ وزىندە, بۇل ارنالار­دىڭ ءبارى ونىڭ قيال قازانىندا قورىتىلىپ بارىپ, ەشكىمگە ۇقسامايتىن, قايران قالدى­رار­لىق كونسترۋكتسيالار قۇراعانىن ايتپاۋ تاعى ءجونسىز. تەگىندە, گاۋديدىڭ ءىزاشارى دا, ءىز­باسارى دا جوق دەۋگە بولادى. ءتىپتى ونى باسقا ءبىر ساۋلەتشىلەرمەن سالىستىرا سويلەگەن ءسوز ساپتاۋىن دا سيرەك كەزدەستىرەسىز ارناۋلى ادە­بيەتتەن. ارحيتەكتۋرادا گاۋدي مەكتەبى قالىپتاسپاعانى راس, ونىڭ باستى سەبەبى ۇلى شەبەرگە ەلىكتەۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەستىگىندە, بىراق ساۋلەت ونەرىندە شابىت كوزىن جاندى تابي­عاتتىڭ وزىنەن كورەتىن جول, ناقتى ايتقاندا – كەڭىستىكتەگى گەومەتريا قۇرالدارى ارقىلى ساۋلەتشىلىكتە ءتول ءتىلىن تابۋعا تىرىساتىندار ءۇشىن گاۋدي ۇيرەنەرلىك ۇزدىك ۇلگى ەكەندىگى تالاس تۋدىرمايدى. 1852 جىلى دۇنيەگە كەلگەن انتونيو گاۋدي-ي-كورنەت – كاتالونيانىڭ ءتول تۋماسى. ءبىز ءسوز ەتكەلى وتىرعان ساگرادا فاميليا (La Sagrada Familia – كيەلى وتباسى) سوبورىنا كىرىسەردەن بۇرىن-اق ول كەڭ تانىلعان, كاسىبي ورتادا ابدەن مويىندالعان ساۋلەتشى ەدى. بارسەلوناعا بارعان تۋريست اتاۋلى ءبىر سوقپاي كەتپەيتىن كەرەمەت ۇيلەردىڭ ءبىرى – كاسا ۆيسەنس ءۇيى سول كەزدە تۇرعىزىلعان. كيەلى وتباسى قۇرمەتىنە سوبور تۇرعىزۋ يدەياسى اۋەلدە بارسەلونالىق كىتاپ ساتۋشى جوزەپ ماريا بوكابەليدىڭ ويىنا كەلەدى. كيەلى وتباسى حرامىن تۇرعىزۋ سول كەزدەگى كاتالونيانىڭ  الەۋمەتتىك, ساياسي, مادەني بولمىسىنان تۋىن­داعان رۋحاني سۇرانىس ەدى. كاتالون قاۋىمى الەمدەگى وزگەرىستەردى زەر سالا قاداعالاي ءجۇرىپ, وزدەرىنىڭ حالىقتىق بىرەگەيلىگىن قال­پىنا كەلتىرۋ قادامدارىنا كىرىسىپ جاتقان كەز بولاتىن. وسىنداي تۇستا حالىق ءۇشىن سالى­نىپ, حالىقتىڭ ءوزى سالعان سوبور قۇرىلىسى باستالعان. كيەلى وتباسى سوبورى اۋەلدەن جۇرتشىلىقتىڭ ساداقا اقشاسىنا تۇرعىزىل­عان, ءالى كۇنگە دەيىنگى جۇمىسىنىڭ ءبارى سادا­قا­نىڭ ارقاسىندا اتقارىلىپ كەلەدى. سونى­مەن, سوبور يدەياسىنىڭ يەسى ءبىر كۇنى ءتۇس كورەدى. تۇسىندە بولاشاق حرامدى تۇرعىزۋ كوكپەڭبەك كوزدى, بويى ورتاشادان الاسا جىگىتكە تاپسىرىلعان ەكەن. ەرتەڭىندە قالا قۇرى­لىسى ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن كەڭسەگە بارسا, الدىنان ءدال تۇندە تۇسىندە كورگەن ادام شىعا كەلەدى. ول – 31 جاستاعى ارحيتەكتور انتونيو گاۋدي بولاتىن. ساگرادا فاميليا – گاۋدي ونەرىنىڭ شىڭى. بۇلاي دەپ ايتۋ دا ازدىق ەتەدى. ساگرادا فاميليا – گاۋدي ءومىرىنىڭ بار ءمانى. گەتە «فاۋستى» قالاي جازسا, گاۋدي دە ءوز سوبورىن سولاي تۇر­عىزعان دەي الامىز.  وسىناۋ ۇلى تۋىندىسىنا ول ءومىرىنىڭ قىرىق جىل­دان استام ۋاقىتىن ار­ناعان, سونىڭ ىشىندە كەيىنگى 12 جىلدا (1914-1926) باسقا تاپسىرىس, ۇسىنىس اتاۋلىنىڭ ءبارىن جيىپ قويىپ جۇمىس ىستەگەن, ءتىپتى كەيىنگى كەزدە سا­لىنىپ جاتقان عيما­راتتىڭ ىشىنە كوشىپ كىرىپ الىپتى. گاۋدي – وتباسىن قۇرماي, پەرزەنتسىز وتكەن, وزگەلەرگە ارناپ قانشا ءۇي سالسا دا وزىنە جەكە باسپانا بۇيىرماعان ادام. بۇدان گاۋدي كەدەيلىكپەن وتكەن كىسى دەگەن ۇعىم تۋمايدى. ول ءوزىنىڭ جەر بەتىندەگى مەسسياسىن باس­قاشا ۇعىنعان. ساگرادا فاميليا قۇرىلىسى بىتپەي قالعانى بەلگىلى. ءوزى­نىڭ كوزى تىرىسىندە بىتپەيتىنىن گاۋديدىڭ ءوزى دە بىلگەن ەكەن. «بۇل عيما­رات­تىڭ قوجايىنى اسىق­پاي­دى», دەگەن ءسوزدى ايتقاندا گاۋدي جاراتقاننىڭ تاپ­سىرماسىن ورىنداپ, امانا­تىن اقتاپ جۇرگەنىن اڭعارتقانى انىق. ءبىز جوعارىدا اتاپ وتكەن «گاۋدي – تورەادور يسكۋسستۆا» كىتابىندا گاۋدي جونىندە ءتىپتى «رابوتاەت ۆ ديالوگە س بوگوم...» (387-بەت) دەگەن ءسوز دە بار. وسى ارادا مىنا جايدى دا ەسكەرتە كەتۋگە بولار ەدى. گاۋدي – بۇكىل يسپا­نيانى بىلمەدىك, بارسەلونا ءۇشىن ەڭ قاسيەتتى تۇل­عا. بارى­مىز دا, نارىمىز دا گاۋدي, دەپ سويلەيدى كاتا­لون­دىقتار. 1998 جىل­دان بەرى ۇلى يسپان ارحيتەكتورىن اۋليەلەر قاتارىنا (ليك سۆياتىح) قوسۋعا دايىندىق جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتىر. سودان بەرى شەشىلمەيتىن ول نە قىلعان ماسەلە دەپ قالماڭىز. ءتارتىپ سولاي. ادامدى اۋليە كىسى دەپ تانۋ  باتىس الەمىندە ونداعان جىلدار بويى قارالا بەرەدى. اسىعاتىن ەشتەڭە جوق. كەتەر ادام كەتتى. ەندى كۇماندى شەشىم قابىلداپ قويۋعا بولمايدى. اۋليە اتانۋعا قارالاتىن ادامنىڭ ءومىرى سول ونداعان جىلدار بويى ەگجەي-تەگجەيلى تەكسەرىلە بەرەدى, تەكسەرىلە بەرەدى, بارلىق دەرەكتەر جينالادى, بارلىق دەرەكتەر تەكسەرىلەدى. ءبىر جەردە بولماسا ءبىر جەردە پەندەگە ءتان كەمشىلىككە جول بەرگەن بولسا ول ادام اۋليە اتانا المايدى. بۇرىنعىسىنداي قۇرمەتتەلە بەرۋى مۇمكىن. كاتوليك ءدىنىن ۇستاناتىندار ءۇشىن بيىكتىك – بولەكشە كاتەگوريا. 69 مەترلىك نوتر-دام, 110 مەترلىك قاسيەتتى پاۆەل سوبورى, 137 مەترلىك قاسيەتتى پەتر بازيليكاسى, 157 مەترلىك كەلن سوبورى سياقتى عيماراتتار جاراتقانعا جاقىنداۋدىڭ جولىن ىزدەۋدەن تۇرعىزىلعان. گاۋدي جوباسى بويىنشا كيەلى وتباسى سوبورى الىپ اۋقىمىمەن دە (ۇزىندىعى – 94 مەتر, ەنى – 60 مەتر), اسقاق تۇرقىمەن دە (بيىكتىگى – 170 مەتر) ءبىر كورگەن جانعا قۇداي قۇدىرەتىن سەزىندىرىپ تۇرۋعا ءتيىس ەدى. عيماراتتىڭ قالانىڭ كەز كەلگەن جەرىنەن كورىنۋىن بىلاي قويعاندا, تەڭىز ايدىنىندا ءجۇزىپ كەلە جاتقان كەمەلەرگە بەينە ءبىر شامشىراق سياقتى اسەر ەتۋى دە ويلاستىرىلعان بولاتىن. دەگەنمەن, گاۋدي تۇر­عىزعان حرامدى يدەال, ياعني مۇرات تۇتار­لىق, اڭسارعا اينالدىرارلىق حرام سانات­قى­زاتىن قىمبات قاسيەت ونىڭ اۋقىمى دا, بيىكتىگى دە ەمەس. انتونيو گاۋدي حرام ءانسامبلىنىڭ ەڭ باستى ماقساتقا – ليتۋرگيا راسىمدەرىن وتكىزۋگە ءمىنسىز  قىزمەت ەتۋىن الدىمەن قامداعان. بۇل ءۇشىن ول ءوزى ويلاپ تاپقان ەڭ جاڭا ارحيتەكتۋرالىق جانە كوركەمدىك شەشىمدەردىڭ ءدىني عيبادات تاجىريبەسىمەن ۇيلەسىمدى شىعۋىنا قاتتى كۇش سالعان. كيەلى وتباسى سوبورىنىڭ ساۋلەت ونەرىنىڭ جاۋھار تۋىندىسى رەتىندە تالاسسىز تانىلاتىنىن ايتۋدىڭ ءوزى ارتىق. ماسكەۋدىڭ «ۆەچە» باسپاسى شىعارعان «100 ۆەليكيح چۋدەس سۆەتا» كىتابىنان دا ساگرادا فاميلياعا ارنالعان بىرنەشە بەتتى تاباسىز. «سامىە كراسيۆىە ي زنامەنيتىە حرامى, موناستىري» كىتابى (م., «اۆانتا», 2005) بۇل عيماراتتى «ساموە زناچيتەلنوە ي نەۆەروياتنوە سوورۋجەنيە حح ۆەكا» دەپ باعالايدى. مۇنىڭ سىرى, بىزدىڭشە, گاۋدي عيمارا­تى­نىڭ ونەر تۋىندىسى اۋقىمىنان اسىپ, ءومىر­دىڭ وزىنە اينالعان وزگەشە قاسيەتىندە. گاۋدي سوبوردى جاڭا وسيەتتىڭ ارحيتەكتۋرالىق بايانى, تاستاعى ۋاعىز رەتىندە ءورىپ شىققان. كوپتەگەن كىتاپتاردا گاۋدي تۋىندىسىنىڭ ميس­تيكالىق سيپاتى اتاپ ايتىلادى. شىنىن­دا دا, بارسەلونا سوبورى قولدان تۇرعىزىل­ماعانداي, وسى كۇيىندە جەردى جارىپ, الدە ءبىر جانارتاۋلىق سىلكىنىستەن اتىلعان كۇيىندە تاس بولىپ قاتىپ قالعانداي اسەر ەتەدى. ونداي ويعا  ساگرادا فاميليانىڭ قۇمىرسقانىڭ يلەۋىن­دەي نەمەسە بالانىڭ تەڭىز جاعاسىندا ويناپ ءجۇرىپ, دىمقىل قۇمدى سۋىن سورعا­لاتىپ ۇيە سالعانىنداي كورىنەتىن سىرت سۋرەتى دە بەيىمدەي بەرەدى. ساگرادا فاميليا جاڭا بوي كوتەرە باستاعاندا قالا جۇرتى: «ويباي, مىناۋ نە پالە؟! وسىنداي شىركەۋ بولا ما ەكەن؟ قۇمىرسقانىڭ يلەۋى مە, تاس سۇڭگى مە, نەمەنە؟» دەپ شۋلاسىپ كەتكەن ەكەن. بۇكىل سوبور ارحيتەكتور انتونيو گاۋديدىڭ ءوزىن كادىمگى كەيىنگى كەزدىڭ نۇق پايعامبارىنداي كوزگە ەلەستەتەدى. نۇق پايعامبار توپان سۋدان قۇت­قاراتىن كەمەگە كەۋدەسىندە جانى بار جانۋار, اڭ-قۇس پەن جاندىكتەردىڭ  ءبارىن جۇپ-جۇبىمەن مىنگىزدى دەلىنسە, گاۋدي سوبورىندا جان-جانۋارعا قوسا وسىمدىكتىڭ تۇرلەرى دە ورىن تاپقان. ساگرادا فاميليانىڭ قاسبەتىندەگى (فاساد) تاسقا ءورىلىپ جىبەرىلگەن ماق ۇلىق پەن وسىمدىكتىڭ اراسىندا نە جوق دەيسىز. جى­لا­نىڭىز دا, كەسىرتكەڭىز دە, ءيتىڭىز دە, قارلىعاشىڭىز دا, تاسباقاڭىز دا, قۇر­باقاڭىز دا, ۇلۋىڭىز دا, تاۋىعىڭىز دا, قويىڭىز دا, ءبارى تاسقا جابىسىپ الىپ, ءورىپ ءجۇر, تاستان پىر ەتىپ ۇشقالى تۇر, باق­باق, قامىس, قىرىققۇلاق, راۋشان, ءزايتۇن, انار, وشا­عان, جۇگەرى, بيداي, ءجۇزىم, الما دەيسىز بە, ءبارى ءوسىپ, ءبارى ءپىسىپ تۇر. سوبور مۇنارالارىنىڭ بيداي ساباعى كۇيىندە جاسال­عا­نى­نىڭ اسەرى سونداي, جاڭ­بىر جاقسىلاپ جاۋىپ بەرسە, ساگرادا فاميليا كوك­تەپ, ءوسىپ-ءونىپ, بيىكتەپ كەتەتىندەي اسەر قالدىرادى. گاۋديدىڭ مەن شەبەرحا­نام­نىڭ جانىندا ءوسىپ تۇرعان اعاشتان ۇيرەنەمىن دەگەن ءسوزى بار ەكەن. ءساۋ­لەتشى حرام كۇمبەزدەرىن كادىمگى پالما جاپىراق­تا­رىنا اينالدىرىپ جىبەرگەن. روجدەستۆو قاسبەتىنىڭ بىرنەشە ءدىڭماڭدايشاسى (پورتيك) بار. ءبىز بارسەلونادان الا قايتقان بەينەديسكىدەن قايتالاي كورگە­نى­مىزدە  ءۇمىت, سەنىم, مەيىرىم ءدىڭماڭدايشا­لارىن­داعى مۇسىندىك كومپوزي­تسيا­لاردىڭ اسەرى ەرەكشە ەكەنىنە تاعى كوزىمىز جەتە ءتۇستى. وسىنىڭ ءبارى ادام قو­لى­مەن جاسالعان, ءبىر وقىس قي­مىل جاساساڭىز قايتادان قالپىنا كەلمەيتىن ماتە­ريالعا – تاسقا قاشالعان دە­گەنگە سەنۋ قيىن. گاۋ­دي­دىڭ تاپسى­رىسى­مەن جاسال­عان سكۋلپ­تۋرالىق بەينەلەر­دىڭ  پسيحو­لو­گيا­لىق نانىم­دىلىعى قايران قالدىرادى. ولار­دىڭ ءبارى دە ناتۋرادان كوشىرىلگەن. يرود پات­شا­نىڭ امىرىمەن ولتىرىلگەن نارەستەلەردىڭ ازا­بىن ءدال بەينەلەۋ ءۇشىن گاۋدي اۋرۋحانادا جاڭا عانا جان تاپسىرعان سابيلەردىڭ بەت ءجۇ­زى­نەن گيپس ماسكالار جاساۋعا دەيىن بارعان ەكەن. ارينە, گاۋدي جاۋھارىنىڭ ەڭ كەرەمەتى – روجدەستۆو قاسبەتى. ونداعى ءۇمىت, سەنىم, مەيىرىم بەتشە بوساعالارىنىڭ (پورتالدار) ارقايسىسىندا حريستوس ءومىرىنىڭ اسا ماڭىزدى ساتتەرى بەينەلەنگەن. مۇنداعى كەز كەلگەن دەتال حريستوس ۇلىلىعىن دارىپتەۋگە قىزمەت ەتىپ تۇر. مىنا كريپتوگرامماعا ءبىر ءسات كوز سالىڭىزشى.
1 14 14 4
11 7 6 9
8 10 10 5
13 2 3 15
نە بايقايسىز؟ ءتورت قاتاردا 16 سان بار. وسى 16 سان ءارتۇرلى قيىستىرۋدىڭ بارىندە دە تەك ءبىر ساندى – 33 سانىن شىعارادى ەكەن. ال 33 حريستوستىڭ ءومىر سۇرگەن جاسى ەكەنىن بىلەسىز. ورىستار سول جاستى «ۆوزراست حريستا» دەپ سويلەيدى. سوبوردىڭ قاي تۇسىنا قاراساڭىز دا قۇ­جىناعان تىرشىلىك, قايناعان ءومىر. سولار­دىڭ ءبارىنىڭ ورتاسى, ورداسى – ادام. ماريا قىزدىڭ يسۋستى دۇنيەگە اكەلۋىنەن باستاپ, ي­سۋستىڭ يرود جاۋگەرلەرىنىڭ قولىنان ولمەۋى ءۇشىن كيەلى وتباسىنىڭ ەگيپەتكە قاشۋى سياقتى ءدىن تاريحىنان ازداپ تا بولسا حاباردار ءاربىر ادامعا اسەرلى ساتتەردىڭ تا­لايى تاسقا كوشىپ تۇر. تومەنگى دەڭگەيدە ورنالاسقان ءار ستسەنا ونەردىڭ وزگەشە ۇلگىسى. قۇپيالى كەشكى كەڭەس (حريستوس «سەندەردىڭ ارالارىڭداعى بىرەۋ مەنى ساتىپ كەتەدى» دەگەن ءسوزدى سول جەردە ايتقان), اپوستول پەتردىڭ حريستوستى ۇستاپ الۋعا كەدەرگى كەلتىرۋگە تىرىسۋى, يۋدانىڭ حريستوستى ءسۇيۋى (ول وسى ارەكەتىمەن كىمدى تۇتقىنداۋ كەرەكتىگىن كورسەتكەن), پيلات سوتى سياقتى مۇسىندىك كومپوزيتسيالار بولەك-بولەك تۇرسا دا دارا تۋىندى بولا الار ەدى. وسىنىڭ ءبارى تۇلعا مەن توبىر تۋرالى تالاي-تالاي ويعا قالدىرادى. ساگرادا فاميليانىڭ جارىقتاندىرىلۋى, سوعان بايلانىستى شەشىمدەر – گاۋدي ۇلىلى­عىنىڭ داۋسىز ايعاعى. ساۋلەتشى سوبوردىڭ جارىعىن كوركەمدىك اسەردى كۇشەيتۋ جانە حرامنىڭ ميستيكالىق رۋحىن بادىرايتىپ كور­سەتۋ ءۇشىن كەرەمەت پايدالانعان. توبەدەگى استاۋكەڭىستىكتەردەن (نەف), بۇرىش-بۇرىشتاعى قۋىستاردان تۇسكەن جارىقتان قاشىپ بارا جاتقان, ۇشىپ بارا جاتقان جاندىكتەر مەن قۇستاردى كورگەندە توبە قۇيقامىز شىمىرلاپ كەتتى! كەي تۇستا قابىرعاعا جابىسىپ, ءورىلىپ تۇرعان جىلان وپىرىلىپ ءتۇسىپ, موينىڭىزعا وراتىلاتىنداي كۇي كەشەسىز. كەي تۇستا تاسقا ورىلگەن ءجۇزىمدى ج ۇلىپ الىپ, اۋىزعا سال­عى­ڭىز كەلگەندەي. عاجاپ اسەر. تاسقا ءتىل ءبىتىرۋ دە­گەن وسىنداي بولماعاندا قانداي بولسىن ەندى. ارينە, ءبىز ساگرادا فاميليا سوبورىنىڭ سۇلۋلىعىن ءدال سول ءدىننىڭ ادامدارىنداي سەزىنە الماسپىز. حرام مۇنارالارىنداعى ماتۆەي, مارك, لۋكا, يوانن دەگەن ىنجىلشىلەردىڭ, كىشى ياكوۆ, ۆارفولومەي, فوما, فيليپپ, اندرەي, پەتر, پاۆەل, ۇلكەن ياكوۆ, ماتفي, يۋدا, سيمون, ۆارناۆا دەگەن اپوستولداردىڭ ورنالاسۋ رەتىن بىلمەۋىمىز, سودان تانىماي ءجۇرۋىمىز دە زاڭدى. ايتسە دە, «ادامزاتتىڭ ءبارىن ءسۇي باۋىرىم دەپ» دەگەن اباي وسيەتىنە دەن قويساق, حريستيان دىنىندەگى ارحيتەكتۋرا­نىڭ, سكۋلپتۋرانىڭ الار ورنى بولەكشە ەكەنىن, ادامنىڭ دىنگە كەلۋى, دىنگە سەنۋى, دىنگە ەنۋى بارىنەن بۇرىن سۇلۋلىق جولىمەن بولعانى جوندىگىن ايقىن ۇعىنامىز. قادىر اعامەن اڭگىمە باسىندا ايتقان ساپار كەزىندە يسپانيانىڭ بۇرىنعى استاناسى تولەدوعا بارعانىمىز ەسكە ءتۇسىپ وتىر. ءبىر حرامنان شىققان بەتتە قادەكەڭ: «ادامدار قۇدايعا تابىنعان دەيمىز, شىن مانىندە سۇلۋلىققا تابىنعان عوي», دەپ قالدى. بۇل 1989 جىل بولاتىن. ول ءسوزدى سول كەزدەگى كپسس مۇشەسى قادىر مىرزاليەۆتىڭ ايتقانى عوي دەي سالۋ جەڭىل. ماسەلە شىنىندا دا ءدىننىڭ ءوزى سۇلۋلىقتىڭ تىلىمەن تۇسىندىرىلسە ساناعا ءسىڭىم­دىرەك بولا تۇسەتىنىندە. قاراپ وتىرساڭىز, ءدىن عيماراتتارىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىنىڭ ءبارى دە ونەر مەن عىلىمعا نەگىزدەلگەن. عيماراتى – ارحيتەكتۋرا, مۇسىندەرى  – سكۋلپتۋرا, سۋرەتتەرى – بەينەلەۋ ونەرى, حورى – ۆوكال, ليتۋر­گياسى – اكۋستيكا, كيىم كيىسى – ديزاين, وسىلاي كەتە بەرەدى. اراب الەمىنە, تۇرىك جۇرتىنا بارعاندا دا مەشىتتەردەن ونەردىڭ  نەبىر عاجاپ ۇلگىلەرىن كورىپ سۇيسىنەمىز. ءتىپتى مودەرندىك ۇلگىدە تۇرعىزىلعان مەشىتتەردى دە كەزدەستىرىپ ءجۇرمىز. وسى تۇرعىدان قاراعاندا بىزدەگى جۇرت جارىسىپ سالىپ جاتقان مەشىتتەردىڭ دە ارحيتەكتۋراسى بەلگىلى ءبىر كوركەمدىك ەكشەۋدەن وتەتىن شىعار, ولارداعى اكۋستيكا عىلىمي تۇرعىدان نەگىزدەلەتىن شىعار, ءتىپتى  توسەلەتىن كىلەمدەردىڭ تۇستىك ۇيلەسىمىنە دەيىن ويلاس­تىرىلاتىن شىعار دەپ سەنگىڭ كەلەدى. ساگرادا فاميليا سوبورىنىڭ بىتپەي قال­عا­نىن اڭگىمەنىڭ باسىندا ايتتىق. 1926 جىلى انتونيو گاۋديدى كەزدەيسوق ترامۆاي قاعىپ كەتەدى دە, ءۇش كۇننەن كەيىن 74 جاسىندا اۋرۋحانادا كوز جۇمادى. گاۋديدىڭ سوبور قۇرىلى­سى­نىڭ جۇمىسىنا بەرىلىپ كەتكەنى سونداي, ەسىن ءبىل­مەگەن كۇيدە اۋرۋحاناعا تۇسكەندە ونى ەشكىم دە تاني الماپتى. بار ءومىرىن قۇداي قۇدى­رە­تىن كورسەتۋگە ارناعان ۇلى ساۋلەتشى جۇرت­تىڭ اراسىنا كوپ شىعىپ, كوزگە دە تۇسە بەرمەگەن ەكەن. بۇگىندە لوندوندى بيگ بەن مۇناراسىنسىز, فلورەنتسيانى سانتا ماريا دەل فيۋرە سوبورىنسىز, ءپاريجدى ەيفەل مۇناراسىنسىز كوزگە ەلەستەتە المايتىنىڭىز سياقتى, بار­سەلونانى دا ساگرادا فاميليا سوبورىنسىز كوزگە ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. بۇكىل حريستيان الەمىنەن قۇدايدىڭ قۇدىرەتىن ءدال مۇندايلىق سەزىندىرەتىن ساۋلەت ەسكەرتكىشىن تابۋ قيىن. ءسىز بارسەلوناداعى بۇل كەرەمەتتى كورگەندە تاسپەن جازىلعان ءتاۋراتتى وقىپ شىققانداي اسەردە بولاسىز.
سوڭعى جاڭالىقتار