گرودەكوۆومەن قوشتاسۋ قيىن بولىپ تۇر

«قۇدايعا شۇكىر, ەگەمەندىگىمىزدى الىپ, ءوز الدىمىزعا ەل بولدىق. ەندى كىمگە جالتاقتايمىز؟» دەپ باستادى اڭگىمەسىن جامبىل اۋدانى, گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ءسۇلتانالى امانجولوۆ. اقساقالدىڭ كوكەيىنە بۇككەن تالاي سىرى بار ەكەنى بايقالدى. تالاي جىلدان بەرى سول اۋىلدى قونىستانعان, نانىن جەپ, سۋىن ىشكەن اعا بۋىن بۇگىنگى جارقىن زامانعا ريزاشىلىق پەيىلدەرىن بىلدىرە كەلە, اۋىل جايىنان اڭگىمە قوزعادى. باستى اڭگىمە اۋىلدىڭ اتاۋىنا بايلانىستى ءوربىدى. گرودەكوۆو اۋىلدىق وكرۋگىنە گرو­دەكوۆو جانە قىزىلديحان اۋىلدارى جاتادى. بۇگىندە گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ وزىندە 2278 قازاق وتباسى بولسا, 2142 كۇرد ۇلتىنىڭ وكىلدەرى تۇرادى. سونداي-اق, ورىس, تاتار, قىرعىز, وزبەك, نەمىس جانە وزگە دە ۇلتتار وسى اۋىلدا شوعىرلانعان. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, بۇل اۋىل ىنتىماق پەن بىرلىكتىڭ شىنايى كورسەتكىشىندەي. سەبەبى, «ءتىلى باسقا بولسا دا تىلەگى ءبىر» ازاماتتار تالاي جىلدان بەرى گرودەكوۆو اۋى­لىندا تۇرىپ كەلەدى. الايدا, قىرعىز رەس­پۋبليكاسىنىڭ تالاس وبلىسىمەن شەكارالاس ايماقتىڭ اتاۋى ءالى كۇنگە دەيىن وزگەرتىلمەگەن. نە سەبەپتى اۋىلدىڭ اتاۋى ءالى كۇنگە ورىس گەنە­رالىنىڭ اتىندا ەكەنى بەلگىسىز. – كەزىندە سوعىس ارداگەرى ورازباي مەيىرمانوۆ باستاعان ءبىراز ازامات اۋىلدىڭ اتىن وزگەرتۋگە حالىق اراسىندا ناسيحات جاساعان ەدىك. ءسوز جۇزىندە عانا ەمەس, ءىس جۇزىندە دە قۇجاتتار دايىندالدى. بىراق ول كىسى بۇل كۇنگە جەتە المادى. وسىدان التى جىل بۇرىن ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ جيىرما جىلدىعىنا اۋىلدىڭ اتىن ىنتىماق, وكرۋگتىڭ اتىن الاتاۋ دەپ اتاساق دەپ ويلاعانبىز. سەبەبى, بۇل جەردە ءتۇرلى ۇلتتىڭ وكىلدەرى تۇرىپ جاتسا دا, ىنتىماعى جاراسقان ەلمىز. سونداي-اق, اۋلىمىزدىڭ ەكى جاعىندا دا الاتاۋ. ەندى مىنە, وتكەن جىلى ءتاۋ­ەلسىزدىگىمىزدىڭ 25 جىلدىعىن دا ابىرويمەن وتكىزدىك. بىراق گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ اتاۋى ءالى كۇنگە وزگەرىسسىز قالىپ وتىر. ەلىمىز ەگەمەندىك العا­­لى بەرى تالاي جەردىڭ اتاۋى وزگەردى عوي. بۇل اۋىلعا كەلگەندە نەگە توق­تاپ قالعانىن بىلمەيمىن, – دەي­دى گرو­دەكوۆو اۋىلىنىڭ تۇرعىنى قا­دىر­بەك ەگەمبەرگەنوۆ. گرودەكوۆو اۋىلى تاراز قالا­سىنىڭ وڭتۇستىك-شىعىسىندا 12 شا­قىرىم قاشىقتىقتا تالاس وزەنى اڭعارىنىڭ سول جاعاسىندا ورنا­لاسقان. ون توعىزىنشى عاسىردىڭ سوڭىندا ىرگەسى قالانعان اۋىل اۋەلگىدە ءاۋ­ليە­اتا گارنيزونىنداعى اسكەري قىزمەت­تەن بوساعان ساربازدار قونىس­تانعاندىقتان, سەلو سولداتسكوە اتال­عان ەكەن. كەيىننەن اۋىلعا پاتشا اسكەرىنىڭ وڭتۇستىك قازاقستانداعى قولباس­شىسى گرودەكوۆتىڭ اتى بەرىل­گەن. 1973 جىلى جارىق كورگەن «قا­زاق سوۆەت ەنتسيكلوپەدياسىندا» كور­سە­تىلگەندەي, نيكولاي يۆانوۆيچ گرودەكوۆ گەنەرال, مەملەكەتتىك كە­ڭەس­تىڭ مۇشەسى, اسكەري جازۋشى. 1883 جىلى سىرداريا وبلىسى اسكەرلەرىنىڭ, ال 1906-1908 جىلدارى تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنىڭ قولباسشىسى بولعان. ەندى تۇرعىندار ءبىر كەزدە بەرىلىپ كەتكەن گرودەكوۆو اۋىلىنىڭ اتاۋى وزگەرتىلىپ, قازاقشا اتاۋ بەرىلسە دەيدى. اۋىل تۇرعىنى بەكمۇرات اياپ ۇلى دا ءوز ويىن وسى تۇرعىدا ساباقتادى. اۋىلداعى مىڭداعان تۇرعىنمەن تىلدەسىپ شىعۋ مۇمكىن ەمەس, ارينە. دەگەنمەن, كوپ جاعدايدا اتاۋ ماسە­لەسىندە پىكىر ەكىگە جارىلا بەرەتىن كورىنەدى. وسى كۇنگە دەيىن اۋىلدىڭ اتىن اۋىستىرۋ بويىنشا اۋىلدا ەكى رەت جينالىس وتكىزىلىپ, جيىن قورىتىندىسى وبلىستىق ونوماستيكا كوميس­سياسىنا جولدانعان ەكەن. وبلىس­تىق ونوماستيكا كوميس­سيا­سىنىڭ مۇشەسى زيبا قۇلامانوۆا گرودەكوۆو اتاۋىن وزگەرتۋ تۋرالى ماسەلە كوپتەن بەرى كوتەرىلىپ جۇرگەنىن ايتادى. بۇل باستامانى كۇرد ۇلتىنىڭ وكىلدەرى دە قولداپ وتىر ەكەن. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ەلۋ پايىزدايىن اتالعان ۇلت وكىلدەرى قۇراپ وتىرعانىن ەسكەرسەك, بۇل دا ۇلكەن كۇش ەكەنىن بايقاۋعا بولادى. «باربانگ» قا­زاق­ستانداعى كۇردتەر قوعامدىق بىرلەس­تىگى قاۋىمداستىعىنىڭ جامبىل اۋدانىنداعى رەسمي وكىلى سابري اسانوۆ تا بۇل تۇرعىدا پىكىردىڭ ەكىگە ءبولىنىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. راسىندا دا, اۋىلداعى كەيبىر ۇلت وكىلدەرى گرودەكوۆو اتاۋىنىڭ اۋىسقانىن قالامايتىن كورىنەدى. ال وسى جەر­گە كەلگەنىنە سەكسەن جىل بولعان جەرگىلىكتى كۇرد ۇلتىنىڭ وكىلدەرى اتىنان سابري اسانوۆ اۋىلدىڭ اتىن اۋىستىرۋدى قولدايتىنىن ايتىپ وتىر. گرودەكوۆو اۋىلى بۇگىندە وركەن­دەگەن اۋىلدىڭ بىرىنە اينالدى. اۋىلدا اۋداندا جوق مادەنيەت ءۇيى بار. ودان بولەك, ءبىلىم بەرۋ, دەن­ساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەر دە لايىق­تى دەڭگەيدە حالىققا قىزمەت كورسەتۋدە. جامبىل اۋدانى – بۇگىنگى تاڭدا وبلىستاعى وركەندەگەن, ورلەگەن ايماق­تىڭ ءبىرى. «قۇتتى مەكە­نىمىز – جامبىل اۋدانى وتكەن جىلى الەۋمەتتىك جانە ەكونو­مي­كالىق كورسەتكىشتەردە العا قويىلعان مەجەلەردى ورىنداپ قانا قويماي, كوپتەگەن سالادا كۇتىلگەن ناتيجەلەردەن ارتىق كورسەتكىشتەرگە قول جەتكىزدى. اۋدانىمىز ءداستۇرلى تۇردە وبلىس كولەمىندە الدىڭعى قاتاردا» دەگەن اۋدان اكىمى مادەن مۇساەۆتان اۋىلداردىڭ ورىسشا اتاۋىنىڭ اۋىسپاي تۇرعانى جونىندە سۇراعانىمىزدا, ناقتى جۇمىستار جاسالىپ, ۇسىنىستار بەرىلىپ جات­قانىن ايتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى قارىشتى دامىپ, ءوندىرىسى وركەندەگەن, بىلىمىمەن باسەكەگە قابىلەتتىلىك ورناتا الاتىن اۋداندا اۋىسپاعان اتاۋ جالعىز گرودەكوۆو ەمەس. كولحوزداستىرۋ كەزەڭىندە قويىلىپ كەتكەن پيونەر اۋىلى ءالى كۇنگە دەيىن سول اتاۋمەن اتالىپ ءجۇر. پيونەر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ تۇرعىندارى مەن جەرگىلىكتى قوعامداستىق مۇشەلەرى جينالىسىندا دا بۇل ماسەلە كوتەرىلگەن ەكەن. تۇر­عىندار وكرۋگ اتاۋىن قاراسۋ دەپ اتاۋدى ۇسىنعان. اقساقالدار القاسىنىڭ مۇشەسى اسقانبەك بايتوقوۆ اۋىل اتاۋىن اششىبۇلاق دەپ اتاۋدى ۇسىنىپ وتىر ەكەن. «وسى ماسەلە بويىنشا اۋىلدىڭ اكىمدىگىنە تالاي رەت كەلدىم. اۋەلى ۇسىنىس وبلىستىق ونوماستيكا كوميسسياسىنا جولدانعان كەزدە اۋىلىمىز اششىبۇلاق اتالاتىن بولدى دەپ قۋانىپ ەدىك, بىراق سول پيونەر كۇيىندە قالدى. اششىبۇلاق دەگەن – جەر-سۋدىڭ اتى. كەزىندە اۋىل ىرگەسىندە بۇلاق بولعان. تۇرعىندار اۋەلگىدە سول جەردەن سۋ ءىشىپ, قاجەتىنە جاراتىپ تۇرعان. كەيىننەن بۇلاقتىڭ اششى ءدامى بىلىنە باستاعان سوڭ, وسىلاي اششىبۇلاق اتالىپ كەتتى. سول اششىبۇلاقتىڭ ۇلكەن وزەن بولىپ اققانى ەسىمدە», دەيدى قاريا. ال «پيونەر» وندىرىستىك كووپە­راتيۆىنىڭ توراعاسى الپىسباي جۇما­حانوۆ پيونەر سوزىنەن ەشبىر سوكەتتىك كورىپ تۇرماعانىن, قايتا بۇل ءسوز «جا­ڭارۋ» دەگەن ماعىنا بەرەتىنىن ايتادى. وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باس­قارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, وبلىستا 152 اۋىلدىق وكرۋگ, 1 وبلىستىق, 3 اۋداندىق ماڭىزى بار قالا, 384 ەلدى مەكەن جانە 5394 كوشە بار. تاۋەل­سىزدىك العان جىلداردان بەرى 1924 كوشە, 172 نىسان, 146 ەلدى مەكەن اتاۋى قايتا اتالعان. – وڭىردەگى ونوماستيكا سالاسىن جۇيەلەندىرۋ ماقساتىندا ءارى قازىر­­­گى يدەولوگيالىق كوزقاراس بو­يىنشا كونەرگەن جانە ولارعا جاڭا اتاۋ بەرۋ پىكىر قايشىلىعىن تۋدىر­مايتىن ەلدى مەكەندەر مەن ولار­دىڭ قۇرامداس بولىكتەرىنە جانە فيزيكا-گەوگرافيالىق اتاۋلاردى توپو­ني­مي­كالىق تاريحي اتاۋلارعا وزگەرتۋ شارالارىن قابىلداۋ بويىنشا قار­­قىندى جۇمىستار جۇرگىزىلۋدە, – دەيدى باسقارما باسشىسى عاليا بورانباەۆا. حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان» جامبىل وبلىسى