تەحنيكالىق پالما مايى ازىق-ت ۇلىككە پايدالانىلماسىن

قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماعىندا ءوندىرىل­گەن جانە باسقا مەملەكەتتەر اۋماعىنان اكەلىنگەن ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ ساپاسى الاڭداتپاي قويمايدى. ماسەلەن, ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى يندەكسىنە (The Global Food Security Index) سايكەس, قازاقستان 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا رەيتينگكە قاتىسۋشى 113 ەلدىڭ اراسىندا 2015 جىلمەن سالىستىرعاندا 56-ورىننان 68-ورىنعا سىرعىدى. تەحنيكالىق پالما مايىن جانە باسقا دا كۇماندى ينگرەديەنتتەردى قولدانۋ وندىرۋشىلەردىڭ ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنە شىعىندارىن ايتار­لىق­تاي ارزانداتاتىنى بەل­گىلى. ءبى­راق ولاردى قولدانۋ ازا­مات­­تار­دىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن بولجاپ بول­مايتىن كەلەڭ­سىز سال­دار­لارعا الىپ كەلۋى ءمۇم­كىن, ءبىرىن­شى كەزەكتە ءبىز­دىڭ بالا­لارى­مىزعا كەرى اسەر ەتەدى. تەك رەسمي ستاتيستيكالىق دەرەك­تەر بويىنشا ەلگە 2015 جى­لى 5 532 787 توننا, 2016 جىلى 5 874 295 توننا ازىق-ت ۇلىك ءونىم­دەرى يم­پورتتالعان. سونىمەن قاتار, 2016 جىلى قازاقستانعا مالاي­زيا مەن يراننان جالپى كولەمى 1 092 576 توننا بولاتىن پالما ما­يى اكەلىنىپتى. پالما مايى وتان­دىق ءوندىرىستىڭ باسقا شيكىزات بالاما­لارىنان الدەقايدا ارزان, سوندىقتان, ول قۇرامىندا بار كەز كەلگەن ءونىم وندىرىستە وتاندىق ينگرەديەنتتەر قولدانعان ازىق-ت ۇلىكتەردەن ارزان بولىپ كەلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. مامانداردىڭ پىكىرىنشە, قۇرا­مىندا تومەن ساپالى پالما مايى قولدانىلعان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن تۇتىنۋ جۇرەك-قان تامىرلارىنىڭ ۇيۋىنا, اتەروسكلەروز اۋرۋلارىنىڭ دا­مۋىنا, سەمىرۋگە, حولەستەرين دەڭ­گەيى­نىڭ ارتۋىنا, ونكولوگيا اۋرۋ­لارى­نىڭ دامۋىنا الىپ كەلەدى ەكەن. مە­د­يتسينالىق زەرتتەۋلەر كور­سەت­­كەن­دەي, پالما مايى ەڭ كۇش­تى كانتسە­رو­گەن­دەردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلا­دى, سونداي-اق قان تامىرلارى, ىشەك­تەر مەن باسقا دا ورگانداردىڭ قا­بىر­عا­لارىندا قوقىستاردىڭ پايدا بولۋ­ى­نا سوقتىرادى. سەبەبى, پالما ما­يى­­­­نىڭ ەرۋ تەمپەراتۋراسى 42°س, ادام دە­نەسىنىڭ تەمپەرا­تۋراسىنان جوعارى. ونى قولدانۋدىڭ تاعى ءبىر كەرى سيپاتى بار: پالما مايىنىڭ قۇرا­مىندا ۇلكەن كولەمدە قانىق­قان ماي قىشقىلدارى بولسا, ولار­دىڭ نەگىزگىسى – ولەين قىشقىلى. تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ۋاكى­لەتتى ورگانى 2015 جىلدان ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىك مو­ني­تورينگىن جۇرگىزەتىنىن اتاپ ءوت­كەن ءجون. ولار تەك 2015 جىلى 30,1% سايكەسسىز ازىق-ت ۇلىك ءونىم­دەر­ىنىڭ وتكىزىلگەنىن, ال 2016 جىلى مۇن­داي ءونىمنىڭ 12%-ى وتكىزىلگەنىن انىقتادى. ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى نورمالارىنا سايكەسسىزدىكتىڭ ەڭ كوپ پايىزى ناقتى يمپورتتىق ونىمدەردىڭ ۇلەسىنە ءتيىپ وتىر – 86%, ولاردىڭ 61%-ى رەسەي فەدە­را­تسيا­سىنا تيەسىلى. كورسەتىلگەن تالاپ­تارعا جاۋاپ بەرمەيتىن وتاندىق ءون­دىرۋ­شىلەردىڭ ونىمدەرى تەك 14%-دى قۇرايدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ (ەەو) شارتتىق-قۇقىقتىق بازاسىن تالداۋ ونىڭ قولدانىستاعى تەحنيكالىق رەگلامەنتىندە پال­ما مايىن, ونىڭ ىشىندە تومەن ساپالى پالما مايىن قولدانۋعا تولىق تىيىم سالىنباعانىن, تەك الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە تىيىم سالىنعان زياندى زاتتار ناقتىلانباي, جالپى كورسەتكىشتەر رەگلامەنتتەلگەنىن كورسەتتى. ەەو-نىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتى تەك ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ماركالاۋ بويىنشا مىندەتتى تالاپتاردان تۇرادى. بۇل وندىرۋشىلەرگە كورسە­تىل­گەن تالاپتاردى رەسمي ورىنداي وتىرىپ, قۇرامىندا تومەن ساپالى پالما مايى بار ازىق-ت ۇلىكتى ءون­دىرۋگە جانە بولشەك ساۋدا جۇيە­سىنە جەتكىزۋگە مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر. وسىعان وراي, ۇكىمەت تاراپى­نان ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان­دارعا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىندە زيان­دى زاتتاردى, سونىڭ ىشىندە پال­ما مايىن قولدانۋعا تىيىم سالۋ­دى كوزدەيتىن تەحنيكالىق رەگلا­مەنت­تەرگە وزگەرىستەردى پىسىقتاۋ جانە وسى وزگەرىستەردى ەەو-نىڭ تەح­نيكالىق رەگلامەنتىنە ەنگىزۋگە باستاماشىلىق جاساۋ بويىنشا تاپسىرما بەرىلۋى كەرەك بولىپ تۇر. تولەۋبەك مۇقاشەۆ, سەنات دەپۋتاتى