قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى

مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆ ءوزىنىڭ 2017 جىلى 31 قاڭتارداعى «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ەكونوميكا دامۋىنىڭ جاڭا ۆەكتورىن بەلگىلەدى, ول ەڭ الدىمەن ەكونوميكانىڭ تەحنولوگيالىق جاڭعىرتىلۋىنا باعىتتالادى. العا قويىلعان بەس باسىم­دىقتىڭ ىشىنەن ءبىرىنشى كەزەك­كە ەكونوميكانى ۇدەمەلى تەح­نو­لوگيالىق جاڭعىرتۋ شىعا­رىل­دى. بۇرىندارى قيال-عا­جايىپتاي كورىنەتىن يدەيا­لار بۇگىندە الەمدە ناقتى ءىس جۇزىنە اسىپ وتىر دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى. بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايى­نىڭ باسىندا Bloomberg جاپون­­دىق SoftBank كوم­پانيا­سىن­ىڭ جاساندى ينتەللەكتىگە يە Pep­per گۋمانويد روبوتى امە­ريكا­لىق اۋەجايلاردىڭ ءبىرى­نىڭ تولىق­قاندى قىزمەت­كەرىنە اينالعانى تۋرالى ماقالا جاريالادى. بۇل – العاشقى قار­لىعاشتاردىڭ ءبىرى. McKinsey كومپانياسىنىڭ زەرتتەۋ بول­جامدارىنا سۇيەنسەك, الدا­عى ۋاقىتتا وندىرىستىك ۇدە­رىس­­­تەر­دىڭ 59%-ىنا دەيىن اۆتو­مات­­­تاندىرىلاتىن بولادى. سوڭعى ۋاقىتتارداعى بار­­لىق الەمدىك ترەندتەردى ەس­كەرسەك, جولداۋدا 3D-پرين­تينگ, ونلاين-ساۋدا, ءموبيلدى بان­­­كينگ, تسيفرلىق سەرۆيستەر ءتارىز­­­دى تسيفرلىق تەحنولوگيالار قول­­دانىلاتىن جاڭا يندۋس­تريا­نى كەڭىنەن تاراتۋ قاجەتتىلىگىنە ەرەكشە باسىمدىق بەرىلدى. بۇل تۇستا جاڭا يندۋست­ريا­لاردى قۇرۋمەن قاتار, ونەر­كاسىپ­تىك, اوك, كولىك جانە لو­گيس­تيكا ءتارىزدى ءداستۇرلى نە­گىز­گى سالالاردى دامىتۋعا سەر­­پىن بەرۋ قاجەت ەكەندىگى ەرەك­شە اتاپ كورسەتىلدى. بۇگىندە قازاق­ستان يندۋستريالىق-ين­نو­ۆاتسيالىق دامۋ باعىتىنا سەنىمدى تۇردە بەت الدى. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل, ارينە, ءوندىرىس. 2015-2016 جىلدارداعى داعدارىس جاعدايلارىندا ءبىز كاسىپورىنداردىڭ يندۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق باع­دار­لاماعا قوماقتى ۇلەس قوس­قانى­نىڭ كۋاسى بولدىق. جاڭا كاسىپ­ورىنداردىڭ ىسكە قوسىلۋى بيۋدجەتتىڭ شيكىزاتتىق تاۋارلار ەكسپورتىنىڭ تومەندەۋىنەن بولاتىن شىعىندارىن جويدى. 2016 جىلى العاش رەت 10 جىل ىشىندە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ءون­دى­رىس كولەمى كومىرسۋتەكتى شي­كى­­­زاتتى ءوندىرۋ كولەمىنەن اسىپ ءتۇسىپ, 0,7% ءوسىمدى كور­سەتتى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىن­دى­لارى بويىنشا شيكى مۇناي مەن تابيعي گازدى ءوندىرۋ كولە­مى 7,3 ترلن تەڭ­گەنى, وڭدەۋ ونەر­كاسى­بى ءوندىر­ىسى­نىڭ كولەمى 7,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. مەملەكەتتىك يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدار­لاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ءون­دىرىس كولەمى ناقتى ءوسىمىنىڭ تومەن­دەۋىنە مۇمكىندىك بەرمەدى. ءسوي­تىپ, اتالعان باعدارلاما بيز­­نەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن قولايلى جاع­داي­لار قالىپتاستىرۋعا وڭ اسەرىن تيگىزگەن وسىنداي باسقا دا دامۋ باعدارلامالارىن ازىرلەۋ مەن جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى ىقپال ەتۋشى كۇشىنە اينالدى. ەكونوميكانى ءارتاراپتان­دىرۋدىڭ تاڭدالعان باعىتىنىڭ دۇرىس­تىعىن حالىقارالىق قار­جى ينستيتۋتتارى ماقۇل­دادى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى 2017 جىلدىڭ 8 اقپانىندا قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ 2017 جىلداعى ءوسىمىنىڭ بولجامىن 2,5%-عا دەيىن ارتتىردى. ەكونوميكا ءوسىمى 2017 جىلى دا, ورتاشا مەرزىمدى كەلەشەكتە دە جىلدامداي تۇسەدى دەگەن بولجام بار. 2017 جىلى ەكونوميكا ءوسىمى 2,5%-عا جەتەدى دەپ شامالانۋدا, ونىڭ ىشىندە مۇنايلى ەمەس سالالار بويىنشا 2021 جىلعا قاراي 4% ءوسۋى ءتيىس. جولداۋدا بيزنەستى جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى ينفراقۇرىلىم­دى جانە قولايلى جاعدايلاردى دا­مىتۋدىڭ ماڭىزدىلىعى ەرەك­­­شە اتاپ ءوتىلدى, ونىڭ ءىشىن­دە سا­­لىق جەڭىلدىكتەرى, جەڭىل­دەتىل­گەن ۆيزا جانە ەڭبەك رەجىم­دەرى بار. PricewaterhouseCoopers اۋدي­تورلىق كومپانيالارىنىڭ ما­مان­دارى دۇنيە جۇزىندەگى 32 ءىرى ەكو­نوميكاعا تالداۋ جاساپ, ساتىپ الۋعا جارامدىلىعى­نىڭ تەپە-تەڭدىگى بويىنشا ءىجو كولەمى رەيتينگىن قۇردى. «2050 جىل­داعى الەم» بايانداما­سىن­دا ەكونوميكاسى دامىپ كەلە جاتقان ەلدەرگە ۇزاق مەرزىم­دى ءوسىم الەۋەتىن جۇزەگە اسى­رۋ ءۇشىن ءوز ينستيتۋتتارى مەن ينف­­را­­قۇرىلىمدارىن نىعايتۋ قاجەت­­تىگى اتاپ ءوتىلدى. بۇل تۇر­عى­­دان العاندا, ەلباسىنىڭ كو­ر­ەگەندىگىن حالىقارالىق ساراپ­شىلار دا ناقتىلاپ وتىر. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, «نۇرلى جول» جانە 5 ينستيتۋتتىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ بو­يىنشا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى مەن نەگىزگى دامۋ باع­دار­لامالارىندا وتاندىق ەكو­نوميكانى دامىتۋداعى كاسىپكەر­لىكتىڭ ءرولىن ارتتىرۋ بويىنشا ناقتى مىندەتتەر قويدى. بۇل تۇستا 2050 جىل­عا قاراي شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ءىجو-دەگى ۇلەسىن 50%-عا دەيىن قامتاماسىز ەتۋ بو­يىن­شا ناقتى ماقسات قويىل­عان. جاھاندىق شيكىزات نارىق­تارىندا باعانىڭ تۇراق­سىز­دىعىنا بايلانىستى الەمدىك ءتاجى­­ريبە وڭدەۋ سەكتورىن دامى­تۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى. سەر­پىن­دى تەحنولوگيالار تۋرالى اڭگى­مە بولعاندا, بۇل ءبىرىنشى كەزەك­تە ماشينا جاساۋ سالاسى ەكە­نىن ايتا كەتكەن ءجون. ماشي­نا جاساۋ سالاسىنىڭ ىقپالى ىرگەلەس سالالاردا 10-عا دەيىن قوسىمشا جۇمىس ور­نىن قۇرۋ مۇمكىندىگىمەن سيپات­تا­لادى. ءتىپتى, قازىرگى كۇر­دەلى جاع­داي­لاردىڭ وزىندە وتان­دىق ماشينا جاساۋشىلار حالىق­ارا­لىق ترانسۇلتتىق كومپانيا­لارمەن بىرلەسىپ, باعانىڭ جاھان­دىق تىزبەگىن قۇرۋدا. كەلەسى كەزەڭ وڭدەۋ ونەر­كاسى­بىن­دەگى قوسىلعان قۇن ­دەڭ­­­گەيىن بىرتىندەپ ارت­تىرۋ قا­جەت­­­تىلىگى بولادى: اگروونەر­كا­سىپ­­تىك كە­شەن­دە جانە تاماق ونەر­­كاسى­بىن­دە شيكىزات وڭدەۋ با­رى­سى تەرە­ڭ­ىرەك بولۋى, ال تاۋ-كەن مە­تال­­لۋرگياسى كەشەنى مەن ما­شي­­نا جاساۋدا جوعا­رى­راق ج­انە كۇردەلىرەك شەكتەرگە كوشۋى كەرەك. نەلىكتەن ەلباسى جولداۋى ناق بۇگىنگى كۇندە اسا وزەكتى بو­لىپ وتىر؟ ونىڭ جاۋابى اي­قىن: ەگەر قازاقستان قازىردىڭ وزىندە ءتورتىنشى ونەركاسىپتىك ءتوڭ­كەرىستىڭ الدىندا بولماسا, ەرتەڭگى كۇنى ەكونوميكالىق ءوسىم قارقىنىنان ايىرىلىپ قالۋى ىقتيمال. حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى قازىرگى ەكونوميكا جاعداي­لارىن­دا جۇمىس كۇشىنىڭ ارزان­دىعى بۇرىنعىداي ءرول اتقار­مايتىنىن اتاپ ءوتتى. سەبەپ: روبوتتار كونۆەيەردەگى جانە ۇجىمدىق جۇمىستاردى ءبىرتىن­دەپ جاقسىراق ورىنداۋدا, سونىمەن قاتار, ولار بۇرىنعى­دان ارزانىراق بولا تۇسۋدە. دۇنيەجۇزىلىك ەكونومي­كالىق فورۋمنىڭ (WEF) بول­جامىنشا, 2020 جىلعا قاراي روبوتتى تەحنيكا مەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دامۋى 5 ملن جۇمىس ورنىنىڭ قىسقارۋىنا اكەلەدى ەكەن. بۇل ەسەپ قاتارىندا اۆستراليا, قىتاي, فرانتسيا, گەرمانيا, ءۇندىستان, يتاليا, جاپونيا, ۇلىبريتانيا, اقش ءتارىزدى ەلدەر بار جانە بارلىعى 15 دامىعان ەلدى قامتيدى. 2016 جىلى داۆوستاعى دۇنيە­جۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمدا ءتورتىنشى ونەركا­سىپتىك توڭكەرىس ءۇشىن فيزي­كا­لىق, تسيفرلىق جانە بيو­لو­گيالىق سالالاردىڭ اراسىن­داعى شەكارانى جوياتىن تەح­نولوگيالاردىڭ ۇيلەسىمى ءتان بولاتىنى اتاپ ءوتىلدى. ءوندىرىستىڭ نەگىزگى فاكتور­لارىنا كاپيتال ەمەس, تالانت اينالادى. باسەكەلەستىك دەڭگەيى بىرنەشە ەسەگە ارتادى, سەبەبى, نارىق «قاراپايىم داعدىلار – قاراپايىم جالاقى», «قوماقتى داعدىلار – قوماقتى جالاقى» قاعيداتى بويىنشا بولىنەدى. جوعارىدا اتالعان جاھاندىق وزگەرىستەردى ەسكەرە وتىرىپ, ەل­باسى قازاقستان دامۋىنىڭ ەڭ ماڭىز­دى ءارى جاۋاپتى كەزەڭىندە تەح­نولوگيالىق جاڭعىرتۋدىڭ جاڭا باعىتىن بەلگىلەدى. تاعدىرشەشتى وسى كەزەڭدە بىزگە اۋىزبىرشىلىك پەن ءىس-ارەكەتتەرىمىزدىڭ ۇيلەسىمدىلىگى كەرەك. قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭ­عىرۋىنىڭ بارلىق بەلگى­لەن­گەن بەس باسىمدىعىن ورىن­دا­عاندا عانا, ءبىز الەمنىڭ اسا دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا ەنۋ جوسپارىنا قول جەتكىزە الامىز. ءبىزدىڭ كۇشىمىز – بىرلىكتە. مەيرام پشەمباەۆ, ءماجىلىس دەپۋتاتى