قازاق كينوسىنداعى ايەل بەينەسى

قازاق كينوسىنداعى انا بەينەسى تۋرالى وي قاۋزاعاندا, ەڭ الدىمەن, قازاق كينوسىنىڭ اناسى – ءامي­نا ومىرزاقوۆانىڭ «تاقيالى پە­رىش­تەدەگى» – تانا, «انا تۋرالى اڭىز­دا­عى» – انا, «گاۋھارتاستاعى» –تاس­تان­نىڭ اناسى, حاديشا بوكەەۆانىڭ «تۇل­پاردىڭ ءىزى» فيلمىندەگى – تۇ­رار­دىڭ اناسى, ال قازاق كەلىنى دەسە, «تۇل­پار­دىڭ ىزىندەگى» – جاۋحاز (فاريدا ءشا­رىپوۆا), «گاۋھارتاستاعى» – سال­تا­نات (جاننا قۋانىشەۆا), قازاق قى­زى دەگەندە, «قىز جىبەكتەگى» جىبەك ءرولد­ە­رى كوز الدىمىزدا تۇرا قالادى. وسى فيلمدەر جارىق كورگەلى بەرى قانشا ۋاقىت وتسە دە, بۇلار قازاق ايەلى­نىڭ كينوداعى ەتالونى بولىپ قالا بەر­مەك. مۇنىڭ قانداي قۇپياسى بار؟ وسى رەتتە بۇگىنگى قازاق كينوسىنداعى ايەل بەينەسىنەن ءبىز كىمدەردى كورەمىز, جا­دى­مىزدا جاتتالار قانداي جاندار بار دەسەك, ءا دەگەننەن وسىناۋ پەريزات كەيىپ­كەر­لەردەي ەسكە تۇسەتىن نەمەسە ەستە قا­لار­لىق­تاي بەينەلەر كەزىگە مە دەگەن سۇ­راق­تىڭ كولدەنەڭ تارتىلارى ءسوزسىز. ءاري­نە, ۋا­قىت ءبىر ورىندا توقتاپ تۇرا بەر­مەيتىنى زاڭ­دىلىق, مۇنىمەن بىرگە كو­رەر­مەن تال­عامى دا, كينو ءتۇسىرۋ تەحنولوگياسى دا, كەيىپكەرلەر دە جاڭعىرىپ, باسقاشا سي­پات الاتىنى, زاماناۋي تالاپقا ساي ءوز­گە­رىس­تەرگە ۇشىرايتىنى – ءومىر تالابى. بىراق, ماسەلە تەك وسىمەن عانا شەكتەلە مە؟ بىردە ستۋدەنتتەرمەن شىعارماشىلىق كەزدەسۋ بارىسىندا بەلگىلى كينورەجيسسەر دارەجان ومىرباەۆتىڭ «كارديو­گرام­ما» فيلمىندەگى جاسۇلان­نىڭ انا­سى رولىندەگى اكتريسانى قالاي كەز­دەس­تىرگەنىن بايانداپ بەرگەنى بار ەدى. ۆوك­زال­دىڭ كۇتۋ زالىندا وتىرعان رەجيس­سەر كەنەت تۋ سىرتىنان ەستىلگەن ايەل ادام­نىڭ داۋسىنا نازار اۋدارادى. «ءجۇزىن, ءتۇر-تۇلعاسىن كورمەي-اق, ونىڭ جۇمساق ءۇنى­نەن جىلىلىق پەن مەيىرىم سەزىلىپ تۇر­دى. بەيتانىس ايەلدىڭ داۋسىندا ادام بالاسىنىڭ جۇرەگىنە ورتاق, اسىل انا­لاردى ەسكە تۇسىرەتىن ءبىر ەرەكشە قۇدىرەت بار بولاتىن» دەگەن ەدى رەجيسسەر. شىن مانىندە, رەجيسسەر وسى ويى ارقىلى ەكراندا ادامنىڭ كەسكىن-كەلبەتى عانا ەمەس, ءتىپتى, داۋىس ىرعاعى مەن تابيعي بوياۋىنا دەيىن وتە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن مەڭزەپ وتىر عوي. ءتىپتى, كەيىپكەردىڭ ءۇنسىز قالپىنىڭ ءوزىن اينا-قاتەسىز مۇسىندەيتىن, كىسىنىڭ جان دۇنيەسىن, ءبىتىم-بولمىسىن سىرتتاي بايان­داۋسىز, ءبىر اۋىز ءسوز ايتقىزباستان-اق جانارىنداعى جارقىلمەن, ەزۋىندەگى كۇلكىمەن, جۇزىندەگى مەيىرىم نۇرىمەن جان-جاقتى اشىپ كورسەتە بىلەتىن ەكراندى قۇددى ءبىر رەنتگەن دەرسىز. ەگەر مۇن­داي شىنايى كوركەمدىك پەن تۇپكى ماقسات ونداعى ءارتىستىڭ تابيعي بولمىسىنان ەسىپ تۇ­رماسا, كورەرمەندى ەشقانداي گريممەن دە, سوزبەن دە, مىڭ قۇبىلعان داۋىسپەن دە يلانتۋ قيىننىڭ قيىنى-اۋ. جوعارىدا اتالعان فيلمدەردى كور­گەن سايىن دارەجان ومىرباەۆتىڭ جاس ما­ماندارعا ەسكەرتكەن سونداعى قا­عي­دا­سى ءجيى ەسكە تۇسەدى. شىن مانىندە, «تا­قيا­لى پەرىشتە», «انا تۋرالى اڭىز», «گاۋھارتاس», «تۇلپاردىڭ ءىزى», «قىز جىبەك» فيلمدەرىندەگى اق سامايلى انالار مەن يبالى قىز-كەلىنشەكتەردىڭ بەينەسىن سومداۋعا دارىنى مەن شىعار­ما­شىلىق قارىمى جەتكىلىكتى باسقا دا ارتىستەر بولمادى ەمەس, بولدى عوي. بىراق رەجيسسەردىڭ تاڭداۋى ءدال وسى ارتىستەرگە ءتۇسۋى بەكەر ەمەس. وسى تۇستا فيلم اۆتورلارىنىڭ ەكران ءتىلىن شەبەر مەڭگەرگەندىگىن, تۇلعالارىنا كوكىرەك كوزىمەن ۇڭىلگەندىگىن ايقىن اڭعارامىز. مىسالى, «گاۋحارتاستاعى» انانىڭ بەينەسىن الىپ قاراڭىزشى. ءبىر قاراعاندا, فيلم وقيعاسىنىڭ الدىڭعى قاتارىندا تاستان, اكەسى, سالتانات, تاعى دا باسقا كەيىپكەرلەر تۇراتىن سەكىلدى كورىنەدى. الايدا, ءامينا ومىرزاقوۆا اپامىز وينايتىن كەيىپكەر بەينەسى وسىلاردىڭ اراسىندا فيلمنەن سونشالىق كوپ ورىن الا قويمايتىنىنا قاراماستان, ەكرانداعى ونىڭ ءاربىر قيمىل-قوزعالىسى, انالىق مەيىرىمى مەن جارقىن كەلبەتى سول وتباسىنىڭ جىلۋىن ساقتاپ, رۋحاني اۋانىن ۇستاپ وتىرعان انا ەكەنىن سەزدىرتىپ تۇرادى. فيلمدە ونىڭ اۋزىنان شىعاتىن سوزدەرى ساناۋلى-اق. ءتىپتى, ءۇنسىز دەۋىمىزگە بولادى. ارتىق ءىس-ارەكەت تە بايقالمايدى. بىراق, ارقايسىمىز ول كەيىپكەردى ءوزىمىزدىڭ انامىزداي قابىلدايمىز, ارمانىمىزعا اسقاق ۇمىتپەن الاڭداعان اياۋلى جاننىڭ ءيىسىن سەزەمىز. وسىدان سوڭ-اق ول ءبىز ءۇشىن فيلمدەگى باستى كەيىپكەرلەردىڭ بىرىنە اينالىپ سالا بەرەدى. ماسەلەنىڭ ءبارى وسى سەزىنۋ مەن قابىلداۋعا كەلىپ تىرەلەدى عوي. ال ونى ەكراندا ءوزىنىڭ ونەرگە شەكسىز ماحابباتى ارقىلى بىردەن-ءبىر سەزدىرتە العان ءامينا ومىرزاقوۆانىڭ تۇلعالىق قاسيەتى مەن تالانتى كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن, بولاشاق انالار مەن اسىل جارلارعا ءاماندا ونەگە مەكتەبىنىڭ مىندەتىن اتقارماي ما؟ سوڭعى كەزدەرى بۇگىنگى قازاق كينوسىندا ءساتتى شىققان ايەل بەينەسى جوق, مۇلدەم كەزدەسپەيدى دەگەن سىني پىكىرلەر ءجيى كەزدەسەدى. وسىنىڭ ءبىر سەبەبى ءبىز جوعارىدا قايتا-قايتا نازار اۋدارتىپ وتكەن ەكراننىڭ رەنتگەندىك قاسيەتىنە كەلىپ تىرەلەدى. وكىنىشكە قاراي, وسى ءبىر قاراپايىم قاعيدا ءجيى ەسكەرىلە بەرمەيدى. ەسەسىنە, ايەل كەيىپكەرلەرىمىز بىردە امەريكالىق, بىردە ەۋروپالىق, ەندى بىردە قىتاي ما, الدە كورەي مە, ايتەۋىر شەت ەل كينوسىنىڭ كەيىپكەرلەرىنە ۇقساڭقىراپ كەتىپ جاتادى. بۇگىنگى قازاق فيلمدەرىندەگى بويجەتكەن, انا, كەلىن, ەنە بەينەسى مۇلدەم وزگەرگەن. ايەل كەيىپكەرلەردىڭ بويىنان جان جىلۋى سەزىلمەيدى, وڭدەرى – سۋىق. بوتەندىك سەزىم باسىم. ولاردىڭ سىرت تۇلعاسى سىمباتتى, كورىكتى بولعانىمەن, جانىنان تابيعي جىلۋ تارامايدى. ءدال وسى كەيىپتەگى ايەل بەينەسى ءبىر فيلمنەن ەكىنشى فيلمگە كوشەدى دە جۇرەدى. ءنازيرا راحمانقىزى, كينوتانۋشى, ونەرتانۋ كانديداتى