شەتتەن كەلىپ, شەكتەن شىعاتىندار كوپ

اتىراۋ ايماعىن ەۋرووداق ەلدەرىنە شىعاتىن ءدالىز دەپ تە اتاۋعا بولادى. الىس-جاقىن شەتەلدەردەن رەسەيگە اعىلاتىن ميگرانتتار جايىقتى جاعالاپ وتەدى. بىلتىردىڭ وزىندە مۇنايلى وڭىرگە كەلگەن شەتەلدىكتەردىڭ سانى 52 مىڭنان اسقان. «ونىڭ ىشىندە 36 مىڭ ميگرانت «كولەڭكەدەن» شىعارىلىپ, 430 ملن تەڭگە سالىق ءوندىرىلدى», – دەيدى وبلىستىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى اسان شالقاروۆ. شەتتەن كەلگەندەردىڭ باسىم ءبو­لىگى تۇركيا, وزبەكستان, قىتاي, ءۇندى­ستان ەلدەرىنىڭ ازاماتتارى. اتاپ وتەرلىگى, شەكارا اسىپ اتى­راۋ­عا جول تارتقانداردىڭ بارلىعى ءبىر­دەي «ءتارتىپتى» ەمەس. زاڭ بۇ­زا­د­ى. جاڭىلادى. وتكەن جىلى 5 مىڭ­عا جۋىق ميگرانت اكىمشىلىك جاۋ­­اپ­كەرشىلىككە تارتىلعان. كو­شى-قون زاڭدارىن بۇزعان 1 051 ادام ەل اۋماعىنان شىعارىلىپ, ءتورت قىلمىستىق ءىس قوزعالعان. قول­دانىستاعى زاڭعا نەمقۇرايلى قا­راي­تىن «مەيماندارمەن» كۇرەس جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن ارنايى شارالار ۇيىمداستىرىلادى ەكەن. وتكەن جىلى زاڭ تالاپتارىن ساق­تاماعاندارعا 17 ملن تەڭگەنىڭ ءۇس­تىن­دە ايىپپۇل سالىنعان. سوندا دا ايى­لىن جيعاندار شامالى. اتىراۋدا ترانسۇلتتىق زاڭسىز ۇيىمداسقان توپ انىقتالىپتى. «ولار 2015 جىلدىڭ قازانى مەن 2016 جىلدىڭ ناۋرىز ايى ارا­لىعىندا اۋعانستان يسلام رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ ازاماتتارىن تران­­­زيت­پەن قازاقستان, ءارى قاراي رە­سەي­­دىڭ مۋرمانسك وبلىسىنداعى «سول­تۇستىك مارشرۋت» دەپ اتالاتىن رەسەي-فينليانديا شەكاراسى ارقىلى رەسەي, ەۋروپالىق وداق ەلدەرىنە جەتكىزىپ وتىرعان. وبلىستىق ۇقد انىقتاعانداي, ۇيىمداسقان توپ شەتەل ازاماتتارىن ارنايى جاساقتالعان جوسپار بويىنشا تاسىمالداعان جانە قىلمىستىق توپتىڭ بارلىق ءمۇ­شەسىنىڭ اتقاراتىن قىز­مەت­تەرى ناقتى بولىنگەن. شەتەل ازا­مات­تارىن ارنايى تاسىمالداۋ ءۇشىن ولاردى قازاقستان-رە­سەي شە­كارا­سى­نا جەتكىزەتىن تاك­سي ءجۇر­­گى­زۋ­شى­سىن جالداعان. قىل­مىس­­تىق توپ باس­شىسى ر.ج. جانە تەر­گەۋ­دە انىق­­ت­الماعان رەسەي فە­دە­را­تسياسى مەن اۋعانستان يسلام رەس­پۋب­لي­­كاسىنىڭ ازاماتتارى بولعان. سوت ۇكىمىمەن ءتورت سوتتالۋشى قىل­مىستىق كودەكستىڭ 264, 394 – باپ­تارى بويىنشا كىنالى دەپ تانىلدى. سوتتالۋشى ر.ج.-عا تۇزەۋ كولونياسىنىڭ قاتاڭ رەجىمىندە 10 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى, قالعان سوتتالۋشىلار ا.ت., ك.ك., و.م.-عا م ۇلىكتەرىن تاركىلەي وتىرىپ, تۇزەۋ كولونياسىنىڭ جال­پى تارتىبىندە 8 جىلعا باس بوس­تاندىعىنان ايىرۋ جازاسى تا­ع­ايىن­دالدى. تاكسي جۇرگىزۋشىسى قىز­مەتىن اتقارعان تاعى ءبىر سى­باي­لاس ا.ب.-عا الدىن الا ءسوز باي­لاسۋ ارقىلى زاڭسىز كوشى-قون­دى ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن 3 جىل مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان شەك­تەۋ جازاسى تاعايىندالدى», – دەي­دى وبلىستىق سوتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى. مۇنداي مىسالدار قازاقى قو­ناق­جايلىققا سالىپ, قاپەرسىز وتى­رۋعا بولمايتىنىن كورسەتەدى. ءاري­نە, وتاندىق ەكونوميكاعا شەت­ەلدىك ەڭبەك كۇشىن, سونىڭ ءىشىن­دە كاسىبي بىلىكتىلىگى جوعارى ما­مانداردى تارتۋ كەرەك-اق. مي­گرا­تسيالىق ساياساتتىڭ دا كوزدەيتىن ماقساتى – وسى. شەكارا اسىپ, شەتتەن كەلگەندەردىڭ كوپ­شى­لىگى مۇنايلى مەكەندەگى ءىرى جو­بالاردا ەڭبەك ەتەدى. ولاردان جەر­گىلىكتى جۇمىسشىلاردىڭ ءۇي­رەن­ەرى دە, ۇيرەنگەنى دە كوپ. سوڭ­عى جىلدارى شەتەلدىك مامانداردى وتاندىق قىزمەتكەرلەرمەن ال­ماستىرۋ شا­را­لارى قولعا الىنا باستادى. بۇرىنعىداي, بىردەي جۇ­­مىس ءىس­تە­سە دە, شەتەلدىك بول­عا­نى ءۇشىن جا­­لاقىنى اسىرا ءتو­لەۋ دەرەكتەرى دە ازايدى. وب­لىس­تىق ىشكى ىستەر دە­پارتامەنتى كوشى-قون پو­ليتسياسى باسقارماسى باس­شى­سى­نىڭ ورىنباسارى بولات دوس­قا­ليەۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسپي ماڭى اۋ­ماعىندا 3 958 شەتەل ازاماتى تۇ­راقتى تىركەۋدە تۇر. وتكەن جىلى قازاقستاندا تۇ­رۋ­عا ىقتيارحات ءرا­سىم­دەۋ ءۇشىن 490 شەت­ەلدىك ءوتىنىش بەر­گەن. ءبىر ەسكەرەر جايت – زاڭسىز كە­لەتىن «قوناقتار» ارقىلى ەلىمىزدەگى تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىققا سىزات تۇسىرەتىن قارۋ-جاراق, وق-ءدارى, تىيىم سالىنعان ادەبيەت, باسقا دا قاۋىپتى زاتتار شەكارادان ءوتىپ كە­­تۋى مۇمكىن. سونى قاپەرگە العان ۇلت­تىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ شە­كارا قىزمەتى اتىراۋ شەكارا وت­ريادى مەملەكەتتىك شەكارادا زاڭ­عا قارسى ارەكەتتەرمەن كەزىكسە, جا­قىن ماڭداعى بولىمشەلەرگە حابار­لاۋ كەرەكتىگىن مۇنايلى ايماق تۇر­عىندارىنىڭ نازارىنا اركەز سا­لىپ كەلەدى. كوشى-قون زاڭىنا ەن­گىزىلگەن جاڭالىق – ازاماتتاردى ءتىر­كەۋ دە وسىنداي قاۋىپتىڭ الدىن الۋ ماقساتىن كوزدەۋدەن تۋىن­داعانىن ءتۇسىنۋىمىز كەرەك. «جامان ءۇيدى قوناعى بيلەي­دى­نىڭ» كەبىن كيمەس ءۇشىن كوشى-قون سا­لا­سىنداعى جۇمىستارعا ءالى دە ءجىتى نازار اۋدارىلۋى كەرەك-اق. باقىتگۇل باباش, «ەگەمەن قازاقستان» اتىراۋ