كۇن تارتىبىندە «كيروۆ» تۇر!

كوكتەم كەلىپ, قارا جەردىڭ باۋىرى بۋسانىپ, قالىڭ قاردىڭ كوبەسى ءسو­گىل­­گەندە, سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ ءاربىر وڭىردە وزەكتى ماسەلەگە اي­نا­لا­­تىنى شىن. سەبەبى, قار قالىڭ جاۋىپ, جەردىڭ توڭى جىبىمەي تۇرعان ۋا­­قىتتا كۇننىڭ كۇرت جىلىنۋى سالدارىنان سۋ تاسقىنى وقيعالارى ورىن الىپ جاتادى. بۇل – ءار وڭىرگە قاتىستى كۇن تارتىبىندەگى ماسەلە. ءاسى­­رەسە, تاۋلى ايماقتارداعى ەلدى مەكەندەردە بۇل ماسەلە ايتا قا­لار­لىق­تاي وزەكتى. سۋ – تىرشىلىك كوزى, كۇنكورىستىڭ قاي­نارى. قارا جەردىڭ قاسيەتىن سە­زى­نىپ, ءونىم الىپ, وركەندەۋ ءۇشىن دە سۋ شارۋاشىلىعىنىڭ ماڭىزى زور. وسى ورايدا, جامبىل وبلىسى كورشى قىر­عىز رەسپۋبليكاسىنىڭ تالاس وب­لىسىندا ورنالاسقان «كيروۆ» سۋ قويماسىنان سۋ الىپ, اۋىل شارۋا­شى­لىعى احۋالىن نىقتاپ وتىر. الاي­دا, وتكەن جىلى قار سۋىنىڭ كوپ­تى­گى­نەن «كيروۆ» سۋ قويماسىنان جام­بىل وبلىسىنا قاراي سەكۋندىنا 250 تەك­شە مەترگە دەيىن سۋ جىبەرىلگەن بو­­لاتىن. سالدارىنان اۋليەاتا ىرگە­سىن­دەگى ءبىراز ەلدى مەكەندى, بىرقاتار كو­شەنى, تالاس وزەنىنىڭ بويىنداعى با­عانالاردى, گاز قۇبىرلارىن سۋ شاي­ىپ, ەگىستىكتەر مەن جايىلىمداردى باسىپ قالعانىن ەلدىڭ ءبارى بىلەدى. ءسوي­تىپ, بۇل جاعداي تالاستىڭ تومەنگى جا­عىن­داعى قاراپايىم شارۋالار مەن دي­قانداردى ابىگەرگە سالدى. ەندى بۇل كە­لەڭ­سىزدىكتەر كۇن كۇرت جىلىنعاندا تا­عى دا قايتالانباي ما دەگەن ساۋال ءبۇ­گىن­دە ءاربىر تۇرعىننىڭ كوكەيىندە تۇر. وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن «كيروۆ» سۋ قوي­ماسىنا قاتىستى قاۋەسەت شىعىپ, ەل­دىڭ ءبىراز دۇرلىككەنى دە بار. جامبىل مەن تالاس وبلىستارى – 337 شاقىرىمعا دەيىن شەكتەسىپ جات­قان كورشى ايماقتار. سونداي-اق, 7 شە­­كارالىق بەكەت تە ەكى ەلدىڭ ازامات­تا­رىنا قىزمەت كورسەتەدى. الايدا, «اۋى­­لى ارالاس, قويى قورالاس» قىرعىز اعاي­­ىنداردىڭ وتكەن جىلى سۋدى ءبىر اشىپ, ءبىر جاۋىپ ماسەلە تۋىنداتقانى بەل­­گىلى. ەندى بيىلعى احۋال قالاي بول­ماق؟ كوكتەمنىڭ كوكوزەگى بولسا كەل­دى. جامبىل وبلىسىنىڭ تاۋلى ايماق­تا­رى­نا بيىل قاردىڭ قالىڭ ءتۇس­كەنى دە ەل­گە ايان. دەگەنمەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ سۋ رەسۋرستارىن پايدالانۋدى رەتتەۋ جانە قورعاۋ جونىندەگى شۋ – تالاس باسسەيندىك ينس­پەكتسياسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى عالىمبەك قۇرالباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل بۇل ماسەلەگە بايلانىستى قاۋىپ جوق. سەبەبى, تالاس وبلىسىنىڭ ماناس اۋ­دانىندا ورنالاسقان «كيروۆ» سۋ قوي­ماسىندا بۇگىندە 461,4 ميلليون تەك­شە مەتر سۋ بار. ال بۇل كورسەتكىش ءوت­­كەن جىلى 487 ميلليون تەكشە مەتر بولعان. جوسپار بويىنشا 15 ءجا­نە 20 ناۋ­رىز ارالىعىندا مۇنداعى سۋ­دىڭ دەڭ­گەيى 500 ميلليون تەكشە مەتر­گە جەت­سە, 20 تەكشە مەتر سۋ بەرى ءجى­بە­رى­لە­دى. ازىرگە 5 تەكشە مەتر سۋ بەرى قاراي جىبەرىلۋدە. ال مامىر ايىندا سۋ­دى اعىزۋ دەڭگەيى 35-40 تەكشە مەترگە دەيىن ارتادى. بۇگىنگى تاڭدا جامبىل جانە تا­لاس وبلىستارىنىڭ اراسىندا سۋ ءما­سە­لە­سىنە بايلانىستى كەلىسسوزدەر ءجۇر­گى­زى­لىپ جاتىر. كورشى اعايىندار دا ءوز­دە­رى­نىڭ ۇسىنىستارىن ايتۋدا. تالاس وب­لىسى سۋ شارۋاشىلىعى باسسەينىنىڭ باس­شىسى بولاتبەك باتىرقۇلوۆتىڭ ءپى­كىرىنشە, «كيروۆ» سۋ قويماسىنا كۇر­دەلى جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كە­رەك. ال وعان قاجەتتى قاراجات ءما­سە­­­لەسى قالاي شەشىلەدى جانە بۇل جۇ­مىس قاشان باستالادى؟ ول جاعى ءالى بەلگىسىز. سونىمەن قاتار, ەكى ەل­گە دە ورتاق «كوج» كانالى دا ءجون­دەۋ جۇ­مىس­تارىن قاجەت ەتىپ تۇر ەكەن. «قاز­سۋ­شار» رەسپۋبليكالىق مەم­لە­كەتتىك كا­سىپورنى جامبىل وبلىستىق فيليالى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بەرىك نۇ­ر­اليەۆ بۇل ماقساتقا ەل بيۋدجەتىنەن 15 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ وتىرعانىن جەت­كىزدى. ايتا كەتەيىك, «كيروۆ» سۋ قوي­ما­سىنىڭ سىيىمدىلىعى 550 ميلليون تەكشە مەتر بولسا, وتكەن جىلى مۇن­دا 549 ميلليون تەكشە مەتر سۋ جي­نالىپ, كوپتىڭ كوڭىلىن كۇپتى ەتكەن بو­لاتىن. بوگەتتىڭ ەرنەۋىنەن قايتقان سۋ بار­شانىڭ باستى ماسەلەسى ەدى. ەندى بي­ىل بۇل تۇيتكىلدىڭ قالاي ءوربيتىنى ال­دا­عى كۇندەرى بەلگىلى بولادى. ەگەر ەكى وب­لىس باسشىلارىنىڭ اراسىنداعى كە­لى­سىمگە قىرعىز اعايىندار ءتۇسىن­ىس­تىك­پەن قاراسا, وتكەن جىلعىداي ءما­سەلەنىڭ بو­لا قويمايتىنى انىق. «كىسىدەگىنىڭ كىلتى اسپاندا» دە­مەك­شى, وزگەگە جالتاقتاماي, سۋعا ءتاۋ­ەل­دى­لىكتى جەڭىلدەتۋ باستى ماسەلە. بۇل تۇر­­عىدا جامبىل وبلىسى قۇنى 12,5 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 4 ۇلكەن جو­با­­ن­ى قولعا الىپ وتىر. ەگەر جوبا تو­لىق جۇزەگە اسقان جاعدايدا, سۋعا ءتاۋ­ەل­دىلىك ءبىرشاما جەڭىلدەيدى. ءارى كو­ك­تەم كەزىندە قار سۋى تەككە كەتپەي, سول قويمالارعا جينالادى. جاقىندا بولعان جۋالى اۋ­دا­نىن­- ­د­اعى قار كوشكىنىنەن ەلدىڭ ەسى كە­ت­كەنى راس. ەندى كوكتەم كەلىپ, كوك ش­ىعا باستاعان ۋاقىتتا دا سۋ تاسقىنى ءما­سە­لەسى كۇن تارتىبىنە كوتەرىلەدى. جام­بىل وبلىسى اكىمدىگى تابيعي رەسۋرس­تار جانە تابيعات پايدالانۋدى رەتتەۋ باس­قارماسىنىڭ باسشىسى سەرىك قوي­با­قوۆ اعىن سۋ جۇيەلەرىنىڭ سۋارۋ ماۋ­سى­مىنا جانە ءوڭىردىڭ كوكتەمگى سۋ تاس­قى­نىنا توسقاۋىل قويۋعا دايىن ەكەنىن اي­تىپ وتىر. حاميت ەسامان, «ەگەمەن قازاقستان» جامبىل وبلىسى