بىلىكتى مەملەكەتتىك قىزمەتشى – ەل تىرەگى

كادر ساياساتىندا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارى تەمىرقازىق ەتىپ الىنادى. سوعان سايكەس, مەملەكەتتىك بيلىك ورگاندارىنىڭ قىزمەتىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ىرىكتەۋ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ جونىندە جۇمىستار قولعا الىنسا, سونىڭ نەگىزگىسى 2017 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا باستالعان «ب» كورپۋسىنىڭ مەملەكەتتىك اكىمشىلىك قىزمەتشىلەرىن اتتەستاتتاۋ بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك قىز­مەت­شى­لەر­­دىڭ كاسىبي دەڭگەيىن لاۋا­زى­­­مى بويىنشا بىلىكتىلىك تا­­لاپتارىن ساي كەل­تى­رۋ­­­گە با­عىتتالعان اتتەستات­تاۋ مەم­لە­­كەتتىك اپپا­را­ت­تىڭ كادرلىق الەۋ­­ەتىن وبە­كتيۆ­تى تۇردە با­­­­عا­لاۋعا ءجا­نە ۇتىمدى پاي­­دا­­­لا­نۋعا سەپتىگىن تي­گى­­­ز­ە­تىنى انىق. اتقاراتىن لاۋ­­ازىم­دىق سا­­ناتىنا ساي ءۇش دەڭ­­گەيدە وتكىزىلەتىن ات­تەس­­تا­ت­­تاۋ­دىڭ ناتيجەسى مەم­لە­كەت­­تىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇ­زى­­رەتتىلىگىن دامىتۋ ارقىلى ولار­­­دىڭ بىلىكتىلىك ساپاسىن ارت­­­تىرادى دەگەن پىكىردەمىن. س­و­نىمەن قاتار, اتالعان سى­ناق ناتيجەسىندە ءبىلىمى مەن ەڭبەك تاجىريبەسىنەن بولەك, ءالسىز تۇس­تارى انىقتالعان قىز­مەت­كەرلەرگە ءوز كەم­­شى­لىكت­ەرىن ءتۇ­زەتىپ, كاسىبي ءبى­لىك­تىلىگىن شىڭ­داۋ ءۇشىن ءمۇم­كىندىك بە­رى­لەدى. قىزمەتشىلەردى اتتەس­تات­تاۋ كادرلىق سايا­ساتتاعى ءجا­­­­­­نە مەملەكەتتىك باس­قارۋ قىز­­­­­­مە­تىن­دەگى دە­مو­كرا­­تيا­لىق نە­گىز­­دەردى ك­ە­ڭەي­تۋ­دىڭ قۇ­­قى­قت­ىق قۇ­را­لى جانە مەم­­­­لە­كەت­تىك ورگاندارداعى ماق­­­­سات­تى ءجا­نە بولجامدى كادر سايا­ساتىن قا­ل­ىپ­تا­س­­­­تىرۋدى ىسكە اسىرۋ مەن قام­­­تاماسىز ەتۋدىڭ اما­لى بو­لىپ تابىلادى. بۇل اتتەس­تات­تاۋدىڭ ءۇش جىلدا ءبىر رەت ءوت­­كىزىلگەن بۇ­رىن­عى ات­تەس­تات­ت­اۋ­دان باس­تى­ ايىر­م­ا­شى­لى­عى بار, ول – ءبىر جولعى ءجا­نە كە­شەن­دى سيپاتتىلىعى. مەم­­لەكەتتىك قىزمەتشىلەر ار­نايى اۆتو­مات­تاندىرىلعان باع­دارلامالاردى قول­دانۋ ار­قىلى ناقتى لاۋازىمدا ءتيىم­دى قىزمەت اتقارۋى ءۇشىن ولاردىڭ قاجەتتى قۇ­زى­­رەتتىلىكتەرى باعالاناتىن بو­­لادى. ول كاسىبي دايارلىق دەڭ­گەيىن انىقتاۋ عانا ەمەس, سون­­داي-اق, ودان ءارى دامىتۋ مەن مانساپتىق ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن قىزمەتشىلەردىڭ الەۋ­ە­تىن انىقتايدى. وسىعان باي­لانىستى, اتتەستاتتاۋ كو­ميس­سياسىنىڭ قىزمەتشىنى ج­و­عا­رى­لاتۋ تۋرالى شەشiمدى قا­- بى­ل­­­­داي الا­تىندىعى «قازاق­ستان رەس­پۋب­لي­كا­سى­نىڭ مەم­لە­كەت­تىك قىزمەت تۋرالى» زا­ڭىن­دا كورسەتىلگەن. ەلىمىزدە 2011 جىلى دا مەم­لەكەتتىك قىز­مەتشىلەردى اتتەس­تاتتاۋ وتكەن بولاتىن. ول كەزدە 14,6 مىڭ مەم­لە­كەت­تىك قىز­مەتشىنىڭ 13,3 مىڭى ات­قارىپ وتىرعان لاۋازىمىنا سايكەس دەپ تانىلعان. بۇل جو­لى بۇكىل ەل بويىنشا 65 مىڭ مەم­لەكەتتىك قىزمەتشى اتتەس­تات­تاۋدان ءوتۋ­گە قاتىسادى. بۇل ەلىمىزدىڭ جاڭا تاري­حىن­دا بۇرىن-سوڭدى بولماعان جو­عارى جانە ەلەۋلى ەمتيحان بول­ماق. جالپى, مەملەكەتتىك قىز­مەتشى قىزمە­تىنىڭ ءتيىم­دى­­لى­گىن نە ءۇشىن باعالاۋ قاجەت؟ ەگەر قىزمەتشىلەردىڭ جۇ­مىس­ى جال­پى قوعامنىڭ مۇق­تاجىنا سايكەس كەل­سە, وندا بۇل جاعدايدا مەملەكەتتىك قىز­­مەتشىلەر قىز­مەتىنىڭ الەۋ­مەت­تىك ءتيىم­دىلىگى جو­عا­رى بو­لادى. مەم­لە­كەت­تىك قىز­مەت­شىلەر قىز­مە­تى­نىڭ ءتيىم­دى­لىگى وسى تۇر­عى­دان با­عا­لا­نادى. ال بۇل, ءوز ك­ە­زە­گىن­دە, قازاقستان پرە­زي­دەنتى­نىڭ ءسوز­دە­رىندە ءجيى اتاپ ءوتى­لەتىن مە­ريتوكراتيا مەن تران­س­پا­رەن­ت­تىك قاعيداتتارىن نى­عايتۋ ءتيىم­دىلىگىنىڭ كورىنىسى بو­لىپ تا­بىلادى. بۇگىنگى تاڭدا مەم­لە­كەت­تىك قىز­مەت ءىس­تەرى جانە سى­بايلاس جەم­قورلىققا قار­سى ءىس-قيمىل اگەنت­تىگى كە­شەندى اق­پا­راتتىق-ءتۇ­سىندىرۋ جۇمىستارىن ءجۇر­گى­­زىپ, رەسپۋبليكالىق ءجا­نە وب­لىستىق دەڭگەيدەگى مەم­لە­­كەتتىك ورگاندار اۋداندار مەن قالالاردىڭ, سونىمەن قا­تار, اۋىلدىق اۋماقتاردىڭ مەم­لەكەت­تىك قىزمەتشىلەرىنە ات­تەس­­تات­تاۋ جونىندەگى اق­پا­­رات­تار­دى جەتكىزۋدە. سو­نى­مەن قا­تار, بۇقارالىق اق­پارات قۇ­رالدارىندا دا, ين­تەر­نەت جە­لىسى ارقىلى دا مەم­لەكەتتىك قىز­مەت ءجا­نە قو­عامدىق ۇيىم­دار وكىل­دە­رىنىڭ قا­تى­سۋى­مەن ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىس­تار­ى بەلسەندى جۇرگىزىلۋدە. اتال­عان شارالار شەڭبەرىندە مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ءو­ز­دە­رىن تولعاندىرعان ساۋالدار قوي­عانىنا كۋا بولدىم. ءاسى­رە­سە, جۇمىستان بوساتۋ ءما­سە­لەسى ەڭ ءجيى كوتەرىلەدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ب» كورپۋسىنداعى اكىم­شىلىك مەملەكەتتىك قىز­مەت­شىلەردىڭ كەشەندى اتتەستات­تاۋىن 2017 جىلى وتكىزۋ ءجو­نىندەگى جارلىققا قول قوي­عانى بەلگىلى. بۇل بارلىق مەم­ل­ەكەتتىك قىزمەتشىلەردى ءسىل­­كىن­تىپ, ولاردى سەرگەكتىككە باس­­­تادى. وسىلايشا, پرە­زي­دەنت جارلىعىنا سايكەس اتتەستاتتاۋ ناتيجەسى بويىنشا بىلىكتىلىگىن, كاسىبيلىگىن ءدال­ەل­­- دەي الماعان ماماندارعا ات­تەس­تاتتاۋ كوميسسياسى ولار­دى تومەنگى لاۋازىمعا اۋىس­تى­رۋعا ۇسىنىس بىلدىرەدى. ەگەر مەم­لەكەتتىك ورگاندا تومەنگى لاۋ­ازىم بولماعان جاعدايدا, ما­مان قىزمەتىنەن بوساتىلا­دى. ەڭ ماڭىزدىسى, ەگەر مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىنىڭ ءبىلىمى ءوز لاۋازىمىنا سايكەس كەل­مەي­تىن بولسا, مەملەكەتتىك قىز­­مەت كورسەتۋ ساپاسى ءتو­مەن بولسا, ءوزىنىڭ مۇددەسىن حا­­لىقتىڭ جانە مەملەكەتتىڭ ءمۇد­دەسىنەن جوعارى قويىپ, ءدۇ­­نيەقورلىعىن تىيا الماسا, زاڭ بۇزۋشىلىق فاكتىلەرىن ءجيى جىبەرسە, اتتەستاتتاۋ كو­ميس­سياسىنىڭ اتالعان شە­شىم­دى قابىلداۋى دۇرىس دەر ەدىم. سوندىقتان, مەملەكەتتىك قىز­مەتشىلەرگە بۇل ماسەلەگە وسى كەزدەن باستاپ اسا ءمان بە­رىپ, مۇقيات بولعان ءجون. مەن ءوز اتىمنان, مەملەكەتتىك قىز­مەتتىڭ ارداگەرى رەتىندە, مەم­لەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ اتتەس­تاتتاۋدان ءوتۋىن دۇرىس ءارى ورىندى دەپ ەسەپتەيمىن. ءويت­كەنى, ءار مەملەكەتتىك قىز­مەت­شىنىڭ مىندەتى – حالىققا قىز­مەت ەتۋ, سوندىقتان مەم­لە­كەت­­تىك قىزمەتشىلەردى با­عا­لاۋ ءۇشىن قۇرىلعان اتتەس­تات­تاۋ كوميسسيالارىنىڭ قۇ­رامىنا ازاماتتىق قوعام وكىل­دەرىنىڭ قا­تىسۋى وتە ورىند­ى جايت ءجا­نە سالماقتى شە­شىم دەپ ءبى­لەمىن. اتالعان قا­­­عي­دات­تار­دىڭ ساقتالۋى ەڭ لاي­ىقتى كادر­لاردى ىرىكتەۋدى, ولار­­- د­ىڭ جەكە سىڭىرگەن ەڭ­بەك­تەرىن باعالاۋ نەگىزىندە كا­سىپتىك جانە مانساپتىق ىلگە­رى­لەتۋدى قام­تاماسىز ەتۋگە با­عىت­تال­عان. بۇل – ەلباسىنىڭ جا­ڭا كا­سىبي مەملەكەتتىك اپ­پارات قۇ­رۋ تاپسىرماسىن ورىن­داۋ ماق­ساتىنداعى ۇلكەن سايا­سي شارا. توقتارباي قادامباەۆ, مەملەكەتتىك قىزمەت ارداگەرى قوستاناي