ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «اقان سەرى-اقتوقتى» تراگەدياسىنا بايلانىستى حات مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانىنداعى كوركەمدىك كەڭەستە تالقىلاندى. ۇلتتىق دراماتۋرگيا جاۋھارلارىنىڭ ءبىرى وتكەن جىلى ماۋسىم ايىندا, تەاتردىڭ 90-ماۋسىمىنىڭ جابىلۋى قارساڭىندا قويىلعان بولاتىن. رەجيسسۋراداعى تالانتتى جاڭا بۋىن وكىلى قۋانىشبەك ادىلوۆتىڭ ساحنالاۋىمەن شىققان قويىلىمدى قالىڭ جۇرتشىلىق وتە جىلى قابىلدادى, رەسپۋبليكالىق باسپاسوزدە جاقسى باعالاندى.
ارادا جارتى جىل وتكەندە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە «اقان سەرى-اقتوقتى» سپەكتاكلىن توقتاتۋ تۋرالى كوكشەتاۋ ءوڭىرىنىڭ ءبىر توپ ازاماتتارى قول قويعان حات ءتۇستى. مينيسترلىك ول حاتتى تەاترعا جولداپ, بۇل ماسەلە تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەسىندە قارالدى. حات يەلەرى سپەكتاكلگە قوياتىن كىنالارى جوق ەكەنىن, نەگىزگى قارسىلىق «اقان سەرى-اقتوقتى» پەساسىنداعى ناۋان حازىرەت بەينەسىنىڭ كوركەمدىك شەشىمىنە بايلانىستى ەكەنىن اتاپ كورسەتىپ, سول ءۇشىن سپەكتاكل توقتاتىلسىن دەپ جازعان.
حات تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەسىندە جان-جاقتى تالقىلاندى. ع.مۇسىرەپوۆ قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى, ءسوز زەرگەرى. قازاق ۇلتتىق دراماتۋرگياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا حاتتاعى تالاپتارعا بايلانىستى «اقان سەرى-اقتوقتىنى» رەپەرتۋاردان ءبىرجولاتا الىپ تاستاۋ ورىنسىز. بۇل ماسەلە كەڭىنەن تالقىعا سالۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەسى مينيسترلىككە قازاقستان جازۋشىلار وداعى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىن قاتىستىرا وتىرىپ كەڭىنەن تالقىعا سالۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىرىلدى. ال, ساليقالى ءبىر شەشىم شىعارىلعانشا «اقان سەرى-اقتوقتى» تراگەدياسىنىڭ كورسەتىلىمىن ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان ەدى.
بۇل ماسەلەگە بايلانىستى 15 اقپاندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانىنداعى تەاتر ونەرى جونىندەگى كوركەمدىك كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى.
كەڭەس وتىرىسىن اشقان ۆيتسە-مينيستر ا.رايىمقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان حاتتا «اقان سەرى-اقتوقتى» تراگەدياسىنداعى ناۋان حازىرەت بەينەسىنە بايلانىستى كوتەرىلگەن ماسەلە مينيسترلىك وتىنىشىمەن م.اۋەزوۆ تەاترىمەن قاتار ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ادەبيەت جانە ونەر عىلىمي-زەرتتەۋ ينستي- تۋتىنا جانە جازۋشىلار وداعىندا دا تالقىعا تۇسكەن. ول ۇيىمدار ءوز شەشىمدەرىن جولداعان. وندا ع.مۇسىرەپوۆ پەساسى – كوركەم شىعارما, سوندىقتان دا ونى جابۋعا نەمەسە قايتا رەداكتسيالاۋعا, كلاسسيك جازۋشىنىڭ اۆتورلىق قۇقىنا قول سۇعۋعا بولمايتىنى كورسەتىلگەن.
پىكىر الىسۋ باسىندا شاعىم حات جازۋشىلار تاراپىنان كوكشەتاۋ قالاسىنداعى م.عابدۋللين مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ق.مىرزابەك سويلەدى. ول بۇكىل كوكشەتاۋلىقتاردىڭ پىكىرىن جەتكىزىپ وتىرعاندارىن ايتىپ, ع.مۇسىرەپوۆ پەساسىندا ناۋان حازىرەتتىڭ كەزىندەگى كەڭەستىك جۇيە يدەولوگياسىنىڭ اسەرىنەن ۇنامسىز سيپاتتالعانىنا, ال, شىن مانىسىندە پاتشانىڭ ءدىني وتارلاۋ ساياساتىنا قارسى شىققان ۇلكەن ءدىني تۇلعا ەكەنىنە, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭىندە بۇل تۇلعاعا جاڭاشا كوزقاراسپەن كەلۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
ءسۇلتانالى بالعاباەۆ, جازۋشى-دراماتۋرگ, كەڭەس مۇشەسى:
– ەڭ الدىمەن نازار اۋداراتىن جايت – «اقان سەرى-اقتوقتى» كوركەم شىعارما. ودان ناقتى شىندىقتى ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق جانە دە ع.مۇسىرەپوۆ ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ كلاسسيگى بىلمەي-كورمەي جازا بەرەدى دەۋ قيسىنعا كەلمەيدى. مىسالى, ج.ايماۋىتوۆتىڭ «كوكشەتاۋدا كورگەندەرىم» دەگەن ماقالاسىندا 1910 جىلدارى ناۋان حازىرەتتىڭ بالا وقىتۋعا قارسى بولعانى تۋرالى جازعان. اقيقاتتى ۋاقىت ءوز ورنىنا قويادى. قالاي دەگەندە دە مۇسىرەپوۆ كوركەم شىعارما جازىپ وتىر.
ءاسانالى ءاشىموۆ, كسرو حالىق ءارتىسى, م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, كەڭەس مۇشەسى:
– «اقان سەرى-اقتوقتىمەن» بىرنەشە ۇرپاق ءوستى. شاكەن ايمانوۆ, شولپان جانداربەكوۆانىڭ اقان مەن اقتوقتىسى قانداي ەدى! كوركەم شىعارمادا تراكتوۆكا دەگەن بولادى, ماسەلە سوندا. مىسالى, م.اۋەزوۆتىڭ «قاراش-قاراش وقيعاسى» بويىنشا تەاتردا قويىلعان «تاڭعى جاڭعىرىقتا» جاراسبايدى وينادىم. «قىز جىبەك» فيلمىندەگى بەكەجاندى دا جاعىمدى جاعىن باسا كورسەتىپ وينادىم. كەيىپكەر ناشار, پەسانى جاپ, سپەكتاكلدى توقتات, دەگەن دۇرىس ەمەس. اكتەردىڭ, رەجيسسەردىڭ كوزقاراس, تراكتوۆكاسىنا كوپ نارسە بايلانىستى. ناۋان ۇلكەن تۇلعا ەكەنىن بىلەمىز. ال, ونىڭ مىقتى ەكەنى پەسادا دا كورىنىپ تۇر. ناۋان بەينەسى ساحنادا قالۋ كەرەك. ول بۇكىل قازاققا ورتاق تۇلعا. جانە دە ادام بولعان سوڭ ونىڭ جاقسى جاعى دا, كەمشىلىگى دە بولادى, مۇنى دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەنى كەلىسىپ شەشۋ كەرەك. ناۋاندى بيىككە كوتەرەيىك. جاڭادان شىعارمالار جازىلسىن.
قانات قىدىرمين, «ناۋان حازىرەت» مەشىتىنىڭ باس يمامى:
– وسى سپەكتاكل تۋرالى «تەاتر.كز.» جۋرنالىندا ورىس تىلىندە ماقالا شىقتى. سوندا ناۋان حازىرەت قارەكەتتەرىنە «دياۆولسكي», ياعني «شايتاني» دەپ انىقتاما بەرىلگەن. بۇل الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە كوپ ءسوز بولدى. سودان كەيىن جازىلعان حات ەدى. بىزدىكى پاتشا بيلىگىنەن, كەڭەس وكىمەتىنەن قيانات كورگەن تۇلعانى ۇلىقتاۋ كەرەكتىگىن ايتۋ بولدى.
ەرلان ءبىلال, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ديرەكتورى:
– ءبىز تەاترىمىزدىڭ كوركەمدىك كەڭەسىندە بىلدىرگەن ۇستانىمدامىز. ع.مۇسىرەپوۆكە رەۆيزيا جاساي المايمىز. ول تاريحتى, ناۋان حازىرەتتىڭ ءومىرىن زەرتتەگەن سۋرەتكەر. ءبىزدىڭ تەاتردىڭ سپەكتاكلى تۋرالى ءسوز قوزعاساق, ناۋان حازىرەتتى ديۋانا ەتىپ, قور ەتىپ كورسەتكەن جوقپىز. تاعى ايتار بولسام, كەيدە ءدىندى ۇستانۋ جاعداياتىنا دا سىني كوزقاراسپەن قاراۋعا بولادى. ءدىن بار, ءدىني ادامدار, ءدىنباسىلار بار. ولار قالاي ءجۇرىپ-تۇرادى, سويلەيدى, ۋاعىزدى قالاي جۇرگىزەدى, وزدەرىنىڭ شىن بولمىسى قانداي – بۇعان دا كوپ نارسە بايلانىستى. تەاتر قويىلىمىندا حازىرەتكە قاتتى ايتاتىن, قيانات ايتاتىن تۇستارى جوق. وندا ادامدار اراسىنداعى تارتىس, دۇنيەتانىمدىق تۇرعىداعى قاقتىعىستار بار. سپەكتاكل اقان سەرى مەن اقتوقتىنىڭ ماحابباتى تۋرالى. بىزدىڭشە, ع.مۇسىرەپوۆ تراگەدياسىن تۇزەتۋگە ۇمتىلماي-اق, جاڭا پەسالار, باسقا دا ادەبي شىعارمالار جازۋ كوپ پايدالى بولادى. جاڭا ۇرپاق ءوز ءسوزىن ايتۋى كەرەك.
كەڭەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ پىكىر الىسۋلارى اياقتالعان سوڭ, جيىندى ۆيتسە-مينيستر ا.رايىمقۇلوۆا قورىتتى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
ع.مۇسىرەپوۆتىڭ «اقان سەرى-اقتوقتى» تراگەدياسىنا بايلانىستى حات مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانىنداعى كوركەمدىك كەڭەستە تالقىلاندى. ۇلتتىق دراماتۋرگيا جاۋھارلارىنىڭ ءبىرى وتكەن جىلى ماۋسىم ايىندا, تەاتردىڭ 90-ماۋسىمىنىڭ جابىلۋى قارساڭىندا قويىلعان بولاتىن. رەجيسسۋراداعى تالانتتى جاڭا بۋىن وكىلى قۋانىشبەك ادىلوۆتىڭ ساحنالاۋىمەن شىققان قويىلىمدى قالىڭ جۇرتشىلىق وتە جىلى قابىلدادى, رەسپۋبليكالىق باسپاسوزدە جاقسى باعالاندى.
ارادا جارتى جىل وتكەندە مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگىنە «اقان سەرى-اقتوقتى» سپەكتاكلىن توقتاتۋ تۋرالى كوكشەتاۋ ءوڭىرىنىڭ ءبىر توپ ازاماتتارى قول قويعان حات ءتۇستى. مينيسترلىك ول حاتتى تەاترعا جولداپ, بۇل ماسەلە تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەسىندە قارالدى. حات يەلەرى سپەكتاكلگە قوياتىن كىنالارى جوق ەكەنىن, نەگىزگى قارسىلىق «اقان سەرى-اقتوقتى» پەساسىنداعى ناۋان حازىرەت بەينەسىنىڭ كوركەمدىك شەشىمىنە بايلانىستى ەكەنىن اتاپ كورسەتىپ, سول ءۇشىن سپەكتاكل توقتاتىلسىن دەپ جازعان.
حات تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەسىندە جان-جاقتى تالقىلاندى. ع.مۇسىرەپوۆ قازاق ادەبيەتىنىڭ كلاسسيگى, ءسوز زەرگەرى. قازاق ۇلتتىق دراماتۋرگياسىنىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى. سوندىقتان دا حاتتاعى تالاپتارعا بايلانىستى «اقان سەرى-اقتوقتىنى» رەپەرتۋاردان ءبىرجولاتا الىپ تاستاۋ ورىنسىز. بۇل ماسەلە كەڭىنەن تالقىعا سالۋدى قاجەت ەتەدى. سوندىقتان تەاتردىڭ كوركەمدىك كەڭەسى مينيسترلىككە قازاقستان جازۋشىلار وداعى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىن قاتىستىرا وتىرىپ كەڭىنەن تالقىعا سالۋ تۋرالى ۇسىنىس ءبىلدىرىلدى. ال, ساليقالى ءبىر شەشىم شىعارىلعانشا «اقان سەرى-اقتوقتى» تراگەدياسىنىڭ كورسەتىلىمىن ۋاقىتشا توقتاتا تۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان ەدى.
بۇل ماسەلەگە بايلانىستى 15 اقپاندا مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى جانىنداعى تەاتر ونەرى جونىندەگى كوركەمدىك كەڭەستىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتتى.
كەڭەس وتىرىسىن اشقان ۆيتسە-مينيستر ا.رايىمقۇلوۆانىڭ ايتۋىنشا, اتالعان حاتتا «اقان سەرى-اقتوقتى» تراگەدياسىنداعى ناۋان حازىرەت بەينەسىنە بايلانىستى كوتەرىلگەن ماسەلە مينيسترلىك وتىنىشىمەن م.اۋەزوۆ تەاترىمەن قاتار ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ ادەبيەت جانە ونەر عىلىمي-زەرتتەۋ ينستي- تۋتىنا جانە جازۋشىلار وداعىندا دا تالقىعا تۇسكەن. ول ۇيىمدار ءوز شەشىمدەرىن جولداعان. وندا ع.مۇسىرەپوۆ پەساسى – كوركەم شىعارما, سوندىقتان دا ونى جابۋعا نەمەسە قايتا رەداكتسيالاۋعا, كلاسسيك جازۋشىنىڭ اۆتورلىق قۇقىنا قول سۇعۋعا بولمايتىنى كورسەتىلگەن.
پىكىر الىسۋ باسىندا شاعىم حات جازۋشىلار تاراپىنان كوكشەتاۋ قالاسىنداعى م.عابدۋللين مۋزەيىنىڭ ديرەكتورى ق.مىرزابەك سويلەدى. ول بۇكىل كوكشەتاۋلىقتاردىڭ پىكىرىن جەتكىزىپ وتىرعاندارىن ايتىپ, ع.مۇسىرەپوۆ پەساسىندا ناۋان حازىرەتتىڭ كەزىندەگى كەڭەستىك جۇيە يدەولوگياسىنىڭ اسەرىنەن ۇنامسىز سيپاتتالعانىنا, ال, شىن مانىسىندە پاتشانىڭ ءدىني وتارلاۋ ساياساتىنا قارسى شىققان ۇلكەن ءدىني تۇلعا ەكەنىنە, ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭىندە بۇل تۇلعاعا جاڭاشا كوزقاراسپەن كەلۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى.
ءسۇلتانالى بالعاباەۆ, جازۋشى-دراماتۋرگ, كەڭەس مۇشەسى:
– ەڭ الدىمەن نازار اۋداراتىن جايت – «اقان سەرى-اقتوقتى» كوركەم شىعارما. ودان ناقتى شىندىقتى ىزدەۋدىڭ قاجەتى جوق جانە دە ع.مۇسىرەپوۆ ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ كلاسسيگى بىلمەي-كورمەي جازا بەرەدى دەۋ قيسىنعا كەلمەيدى. مىسالى, ج.ايماۋىتوۆتىڭ «كوكشەتاۋدا كورگەندەرىم» دەگەن ماقالاسىندا 1910 جىلدارى ناۋان حازىرەتتىڭ بالا وقىتۋعا قارسى بولعانى تۋرالى جازعان. اقيقاتتى ۋاقىت ءوز ورنىنا قويادى. قالاي دەگەندە دە مۇسىرەپوۆ كوركەم شىعارما جازىپ وتىر.
ءاسانالى ءاشىموۆ, كسرو حالىق ءارتىسى, م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, كەڭەس مۇشەسى:
– «اقان سەرى-اقتوقتىمەن» بىرنەشە ۇرپاق ءوستى. شاكەن ايمانوۆ, شولپان جانداربەكوۆانىڭ اقان مەن اقتوقتىسى قانداي ەدى! كوركەم شىعارمادا تراكتوۆكا دەگەن بولادى, ماسەلە سوندا. مىسالى, م.اۋەزوۆتىڭ «قاراش-قاراش وقيعاسى» بويىنشا تەاتردا قويىلعان «تاڭعى جاڭعىرىقتا» جاراسبايدى وينادىم. «قىز جىبەك» فيلمىندەگى بەكەجاندى دا جاعىمدى جاعىن باسا كورسەتىپ وينادىم. كەيىپكەر ناشار, پەسانى جاپ, سپەكتاكلدى توقتات, دەگەن دۇرىس ەمەس. اكتەردىڭ, رەجيسسەردىڭ كوزقاراس, تراكتوۆكاسىنا كوپ نارسە بايلانىستى. ناۋان ۇلكەن تۇلعا ەكەنىن بىلەمىز. ال, ونىڭ مىقتى ەكەنى پەسادا دا كورىنىپ تۇر. ناۋان بەينەسى ساحنادا قالۋ كەرەك. ول بۇكىل قازاققا ورتاق تۇلعا. جانە دە ادام بولعان سوڭ ونىڭ جاقسى جاعى دا, كەمشىلىگى دە بولادى, مۇنى دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەنى كەلىسىپ شەشۋ كەرەك. ناۋاندى بيىككە كوتەرەيىك. جاڭادان شىعارمالار جازىلسىن.
قانات قىدىرمين, «ناۋان حازىرەت» مەشىتىنىڭ باس يمامى:
– وسى سپەكتاكل تۋرالى «تەاتر.كز.» جۋرنالىندا ورىس تىلىندە ماقالا شىقتى. سوندا ناۋان حازىرەت قارەكەتتەرىنە «دياۆولسكي», ياعني «شايتاني» دەپ انىقتاما بەرىلگەن. بۇل الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە كوپ ءسوز بولدى. سودان كەيىن جازىلعان حات ەدى. بىزدىكى پاتشا بيلىگىنەن, كەڭەس وكىمەتىنەن قيانات كورگەن تۇلعانى ۇلىقتاۋ كەرەكتىگىن ايتۋ بولدى.
ەرلان ءبىلال, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ ديرەكتورى:
– ءبىز تەاترىمىزدىڭ كوركەمدىك كەڭەسىندە بىلدىرگەن ۇستانىمدامىز. ع.مۇسىرەپوۆكە رەۆيزيا جاساي المايمىز. ول تاريحتى, ناۋان حازىرەتتىڭ ءومىرىن زەرتتەگەن سۋرەتكەر. ءبىزدىڭ تەاتردىڭ سپەكتاكلى تۋرالى ءسوز قوزعاساق, ناۋان حازىرەتتى ديۋانا ەتىپ, قور ەتىپ كورسەتكەن جوقپىز. تاعى ايتار بولسام, كەيدە ءدىندى ۇستانۋ جاعداياتىنا دا سىني كوزقاراسپەن قاراۋعا بولادى. ءدىن بار, ءدىني ادامدار, ءدىنباسىلار بار. ولار قالاي ءجۇرىپ-تۇرادى, سويلەيدى, ۋاعىزدى قالاي جۇرگىزەدى, وزدەرىنىڭ شىن بولمىسى قانداي – بۇعان دا كوپ نارسە بايلانىستى. تەاتر قويىلىمىندا حازىرەتكە قاتتى ايتاتىن, قيانات ايتاتىن تۇستارى جوق. وندا ادامدار اراسىنداعى تارتىس, دۇنيەتانىمدىق تۇرعىداعى قاقتىعىستار بار. سپەكتاكل اقان سەرى مەن اقتوقتىنىڭ ماحابباتى تۋرالى. بىزدىڭشە, ع.مۇسىرەپوۆ تراگەدياسىن تۇزەتۋگە ۇمتىلماي-اق, جاڭا پەسالار, باسقا دا ادەبي شىعارمالار جازۋ كوپ پايدالى بولادى. جاڭا ۇرپاق ءوز ءسوزىن ايتۋى كەرەك.
كەڭەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ پىكىر الىسۋلارى اياقتالعان سوڭ, جيىندى ۆيتسە-مينيستر ا.رايىمقۇلوۆا قورىتتى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سوڭعى جاڭالىقتار
كونكيمەن جۇگىرۋدەن ەۆگەني كوشكين توپ-10 سپورتشىنىڭ قاتارىنا كىردى
وليمپيادا • كەشە
اننا دانيلينا دوحادا وتكەن تۋرنيردە جەڭىسكە جەتتى
تەننيس • كەشە
وليمپيادا-2026: قازاقستاندىق شاڭعىشى قىزدار ەستافەتادا ونەر كورسەتتى
وليمپيادا • كەشە
ارماننان التىنعا دەيىن: ميحايل شايدوروۆتىڭ چەمپيوندىق جولى
وليمپيادا • كەشە
اۋا رايى • كەشە
اۆتوكولىك جولدارىنىڭ جاي-كۇيىنە باقىلاۋ جۇرگىزىلدى
قوعام • كەشە
وليمپيادا-2026: اناستاسيا گورودكو پاراللەل موگۋلدا 8-ورىن يەلەندى
وليمپيادا • كەشە
رەفەرەندۋم الەمدىك باق نازارىندا
رەفەرەندۋم • كەشە
اتا زاڭ ەۆوليۋتسياسى: وتپەلى كەزەڭنەن كەمەل كەلەشەككە
اتا زاڭ • كەشە
