2016 جىلدىڭ سوڭى مەن 2017 جىلدىڭ باسىندا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ تاريحى جانە كەلەشەگى تۇرعىسىنان ەلەۋلى وقيعالار ورىن الدى. 2016 جىلعى 5 جەلتوقساندا وزبەكستان قوعامى ەلدىڭ جاڭا پرەزيدەنتىن سايلادى, 2017 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا قازاقستان كوشباسشىسى ءوز ەلىنىڭ جارقىن بولاشاعىن ايقىندايتىن اۋقىمدى رەفورمالار تۋرالى جولداۋ جاسادى جانە اقپان ايىندا تۇرىكمەنستاندا پرەزيدەنتتىك سايلاۋ ءوتتى. مىنە, وسى وزگەرىستەر جوعارىدا اتالعان ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ەڭ باستىلارى. اتالعان وقيعالارمەن قاتار, سوڭعى ءۇش اي كولەمىندە قىرعىزستان مەن تاجىكستاندا بولعان وقيعالار تىزبەگى ورتالىق ازياداعى دامۋ مەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ جاڭا نەگىزدەرى قالانعان كەزەڭ
رەتىندە ايماق تاريحىندا ايقىن ءىز قالدىراتىن بولادى.
سوڭعى ايلاردا بىزدەر كۋا بولعان ءىرى وزگەرىستەرگە وزبەكستان مىسالىندا باعا بەرەر بولساق, ايماقتىڭ جاڭا كەزەڭگە اياق باسقانىن بايقاۋعا بولادى. وزبەكستاننىڭ جاڭا كوشباسشىسى شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ پرەزيدەنت بولعان كۇننەن بەرى باستى نازاردى كورشىلەس ورتالىق ازيا ەلدەرىنە اۋدارىپ, اتالعان ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق جانە مادەني ينتەگراتسياسىن نىعايتۋعا باعىتتالعان شەشىمدەر قابىلداپ, بىرقاتار شارالار اتقارۋى سونىڭ العاشقى كورىنىسى بولدى. ماسەلەن, ءارتۇرلى سەبەپتەرمەن 25 جىل جابىق بولىپ كەلگەن تاشكەنت – دۋشانبە اۋە جولى قايتادان ىسكە قوسىلا باستادى, تاجىكستان – وزبەكستان تەمىر جول جەلىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن ەكىجاقتى جۇمىستار جۇرگىزۋ قولعا الىندى. وسىنداي بايسالدى قادامدار ايماقتاعى ەلدەر اراسىنداعى تاريحي, تۋىستىق بايلانىستاردى قايتادان كۇشەيتە تۇسەرى انىق.
قىرعىزستان مەن وزبەكستان اراسىندا جوعارى دەڭگەيدەگى ەكىجاقتى ۇكىمەتارالىق دەلەگاتسيالاردىڭ قاتىسۋىمەن بىرقاتار كەزدەسۋلەردىڭ ءوتۋى باۋىرلاس ەلدەردە تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا باعىتتالعان العاشقى قادام بولدى. قوس مەملەكەتتىڭ شەكارا ماسەلەلەرىن تۇسىنىستىكپەن جانە بايىپپەن شەشۋگە نەگىزدەلگەن ورتاق شارالار اتقارۋى, ساياساتكەرلەر مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنەن قۇرالعان وزبەك دەلەگاتسياسىنىڭ قىرعىزستاننىڭ وش پەن بىشكەك قالالارىندا جوعارى دەڭگەيدە قارسى الىنۋى جانە تۋرا وسىلاي فەرعانا القابىنداعى قالالارعا بارعان قىرعىز دەلەگاتسياسىنا شىنايى قۇرمەت كورسەتىلۋى بۇدان كەيىنگى تۋىستىق بايلانىستاردىڭ بەكي تۇسەتىندىگىنەن حاباردار ەتسە كەرەك.
وزبەكستان ۇكىمەت دەڭگەيىندە باستامالار كوتەرىپ, كورشى اۋعانستانمەن قارىم-قاتىناستارىن جاڭا قالىپقا كەلتىرۋگە تالپىنىسى ورتالىق ازيادا ەكونوميكالىق مۇمكىندىكتەرگە ءمان بەرىلە باستاعانىن بىلدىرەدى. وسى جىلدىڭ 23 قاڭتارىندا وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ابدۋلازيز كاميلوۆ كابۋلعا رەسمي ساپارمەن بارعاننان كەيىن اۋعانستان ۇكىمەتىنىڭ دەلەگاتسياسى وزبەكستان استاناسىنا جاساعان ساپارى ناتيجەسىندە رەسمي تاشكەنتتىڭ «وزبەكستان مەن اۋعانستان قاتىناستارىن دامىتۋ جانە جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋ تۋرالى» ۇكىمەت قاۋلىسىن جاريالاۋى اسا ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى بولدى. اۋعانستانعا ەلەكتر قۋاتى, استىق, ازىق-ءتۇلىك, تاعى باسقا تاۋارلاردى ەكسپورتتاۋدىڭ مۇمكىندىكتەرى ورتالىق ازيانىڭ وڭتۇستىگىندە ۇلكەن نارىقتىڭ بارىن جانە سول نارىقتىڭ ايماققا اشىلا باستاعانىن كورسەتەدى.
ش.ميرزيوەۆ قىسقا ۋاقىتتا مەملەكەت اۋقىمىندا جۇزەگە اسىرعان شارالاردى ءبىر شولىپ وتەر بولساق, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق جانە مادەني سالالاردا قابىلدانعان شەشىمدەر حالىقتىڭ وڭ باعاسىنا لايىقتى بولىپ, ءىس جۇزىندە ورىندالا باستاعانى بايقالادى. اسىرەسە, بانك جانە نەسيە جۇيەسىن دامىتۋعا قاتىستى ۇكىمەت قارارلارىنىڭ قوعامعا ءتۇسىندىرىلىپ, نەسيە پايىزىنىڭ تومەندەتىلۋى, جاڭا جۇمىس ورىندارىنىڭ اشىلۋى, جالاقىلاردىڭ ءوسۋى, كاسىپكەرلەر ءۇشىن نەسيەلەردىڭ بەرىلۋى, ستۋدەنتتەرگە ءشاكىرتاقى تاعايىندالىپ, زەينەتكەرلەر ءۇشىن جەڭىلدىكتەردىڭ ويلاستىرىلۋى اتالعان ءوزگەرىستەردىڭ ايقىن كورىنىسى. حالىققا جەڭىلدىك جاساۋ ماقساتىمەن جاڭا ۇكىمەت تاشكەنت قالاسى مەن ورتالىق قالالاردا, وبلىس جانە اۋدان ورتالىقتارىندا, اۋىلداردا ارزان ءارى شاعىن تۇرعىن ءۇيلەر سالۋ تۋرالى قاۋلىعا قول قويۋى وزبەكستان قوعامى ءۇشىن كوپتەن كۇتكەن ءسۇيىنشى جاڭالىق بولعانى راس. وسى رەتتە, تۇرعىن ۇيگە ءزارۋ وتباسىلاردىڭ, جاڭادان وتاۋ تىككەن جاس جۇپتاردىڭ جاڭا ءۇي الۋىنا باسىمدىق بەرىلە باستاۋى ءوزبەكستاندىقتاردى ۇلكەن قۋانىشقا بولەپ وتىر.
وزبەكستاندا الەۋمەتتىك جانە مادەني سالالاردا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان شارالار الداعى كەزەڭدەردە ۇلكەن وزگەرىستەردىڭ بولاتىندىعىنان حابار بەرەدى.
پرەزيدەنت ش.ميرزيوەۆ وتكەن جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىندا وزبەكستان عىلىم اكادەمياسىنىڭ الدىڭعى قاتارلى عالىمدارىمەن جانە اكادەميكتەرىمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ ءبىلىم مەن عىلىم سالاسىنا قاتىستى ساۋالدارىن تىڭداپ, اتالعان سالادا الداعى كەزەڭدە اتقارىلاتىن شارالار تۋرالى كوزقاراستارىمەن, پىكىرلەرىمەن تانىسىپ, سونىڭ نەگىزىندە جاڭا شەشىمدەر قابىلدادى. وسىعان وراي 17 اقپان كۇنى ۇكىمەتتىڭ ءتيىستى قاۋلىسى قابىلدانىپ, بۇدان بۇرىن عىلىم اكادەمياسى قاراۋىنان شىعارىلىپ, تاشكەنت قالاسىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە قاراستى زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنا نەمەسە عىلىمي ورتالىقتارىنا بەرىلگەن تاريح ينستيتۋتى, الىشەر ناۋاي اتىنداعى ءتىل جانە ادەبيەت ينستيتۋتى, ءال-بيرۋني اتىنداعى شىعىستانۋ ينستيتۋتى, ارحەولوگيا ينستيتۋتى جانە باسقا دا كوپتەگەن ينستيتۋتتاردىڭ قايتادان وزبەكستان عىلىم اكادەمياسىنا بەرىلۋى عىلىم سالاسىندا جاقسى جاڭالىقتاردىڭ بولاتىنىن بىلدىرەدى.
اتالعان وزگەرىستەر وزبەكستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ «عىلىم اكادەمياسىنىڭ قىزمەتى, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ, باسقارۋ مەن قارجىلاندىرۋدى دامىتۋدىڭ پراكتيكالىق شارالارى تۋرالى» قارارىنا ءسايكەس جۇزەگە استى. بۇعان قوسا, 16 اقپان كۇنى پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىنا سايكەس عىلىمي ديسسەرتاتسيالاردى قورعاۋ جانە عىلىمي دارەجەلەردى بەرۋ سالاسىنا جاڭا زاڭدىق وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. بۇعان سايكەس كەيىنگى جىلداردا ەنگىزىلگەن PhD جۇيەسى وزگەرتىلىپ, ونىڭ ورنىنا ۇسىنىلعان جاڭا جۇيە باستاپقى دوكتورانتۋرا (كەز كەلگەن عىلىم سالاسىنان باستاپ, ديسسەرتاتسيانىڭ قورعالۋى جانە فيلوسوفيا دوكتورى – PhD دارەجەسىنىڭ بەرىلۋى) ءجانە دوكتورانتۋرادان (ديسسەرتاتسيانىڭ قورعالۋى جانە عىلىم دوكتورى – Doctor of Science, ScD دارەجەسىنىڭ بەرىلۋى) قۇرالادى. قابىلدانعان قارارعا سايكەس PhD دارەجەسى ماگيستراتۋرا نەمەسە تولىق جوعارى بىلىمگە يە بولىپ, ديسسەرتاتسيا قورعاعان كىسىلەرگە بەرىلەدى. ال عىلىم دوكتورى (ScD) دارەجەسى ءبىلىم كانديداتى نەمەسە شەت ەلدەردە ديسسەرتاتسيا قورعاعان جانە PhD دارەجەسىن يەلەنگەن عالىمدارعا بەرىلەدى.
وزبەكستان ۇكىمەتى عىلىمي جولمەن دامۋ جانە وركەندەۋ ءۇشىن كورشى مەملەكەتتەر مەن ءبىلىم جۇيەسى دامىعان شەت ەلدەرمەن قاتىناستار قۇرۋدى ماقسات تۇتىپ, ءبىرقاتار شارالارعا دايىندىق جۇرگىزۋدە. وسى جىلدىڭ ىشىندە ەل ۇكىمەتىنىڭ قولداۋىمەن ءبىر توپ عالىم, زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارى باسشىلارىنان قۇرالعان وزبەكستاندىق دەلەگاتسيانىڭ جاقىن ايلاردا كورشىلەس ءارى تۋىس قازاقستانعا كەلەتىنى جانە وسىنداعى باستى عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى باسشىلارىمەن تانىسىپ, ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىق ورناتاتىنى بەلگىلى بولدى.
ش.ميرزيوەۆ پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان سوڭ قاراقالپاقستانعا كەلىپ, حالىقپەن اشىق كەزدەسىپ, بىرنەشە مادەني جانە ءدىني ورىنداردا بولىپ قايتتى. اسىرەسە, پرەزيدەنتتىڭ نوكىس قالاسىنداعى مەشىتتەردىڭ بىرىنە بارىپ, جاسى ۇلكەن كىسىلەر توبىمەن شىنايى سۇحبات قۇرۋى قوعامنىڭ ريزاشىلىعىن تۋعىزدى. ودان كەيىن حورەزم مەن سۋرحانداريا وبلىستارىنا كەلگەن ش.ميرزيوەۆ وزبەكستاندىق قوعامنىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ, بىرنەشە اۋىلعا بارىپ, جەرگىلىكتى حالىقپەن تىكەلەي سويلەسكەن. وزبەكستان پرەزيدەنتىنىڭ جاڭا قارارىمەن سۋرحانداريا وبلىسىنىڭ ورتالىعى – تەرميز قالاسىندا يسلام الەمىنىڭ بەتكە ۇستار عۇلامالارىنىڭ ءبىرى يمام ءات-ءتيرميزيدىڭ مۇراسىن زەرتتەۋ ماقساتىندا «ءات-تيرميزي اتىنداعى حالىقارالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى» قۇرىلاتىن بولدى.
قىسقاسى, وزبەكستاننىڭ جاڭا كوشباسشىسى قىزمەتىنە كىرىسكەن قىسقا مەرزىمدە ەل ىشىندە جانە سىرتقى قاتىناستاردا الەۋمەتتىك-مادەني جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ماڭىزدى شارالار اتقارعانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. وسىنداي وزگەرىستەر ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ءوزارا بايلانىستارىن نىعايتىپ, ايماقتا وركەندەۋ مەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە جاعداي جاسايتىنى انىق.
عايبۋللا باباياروۆ,
تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى
وزبەكستان رەسپۋبليكاسى,
تاشكەنت
