جوعارى دەڭگەيدەگى وتىرىستار

بيىل قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەڭ بەدەلدى قۇرىلىم – بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنا قابىلدانعانىنا 25 جىل تولىپ وتىر. دالىرەگى, ەلىمىز 1992 جىلدىڭ 2 ناۋرىزىندا بۇۇ-عا مۇشەلىككە وتكەن-ءدى. مىنە, وسى اتاۋلى كۇن قارساڭىندا قازاقستان دەلەگاتسياسى جەنەۆادا (شۆەيتساريا) بولعان بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسى (بۇۇ اقك) مەن قارۋسىزدانۋ جونىندەگى كونفەرەنتسياسىنىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى وتىرىستارىنا قاتىستى. ۇستىمىزدەگى جىلعى 28 اق­پان – 1 ناۋرىز ارالىعىندا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىر­ت­قى ىستەر ءمينيسترى قايرات ءابدىراحمانوۆ بۇۇ-نىڭ ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كەڭەسىنىڭ جو­عارى دەڭگەيدەگى سەگمەنتىنىڭ ءجا­نە قارۋسىزدانۋ جونىندەگى كون­فەرەنتسيانىڭ جۇمىسىنا قا­تىسۋ ماقساتىندا جەنەۆادا بول­دى. ق.ءابدىراحمانوۆ 28 اق­پان كۇنى بۇۇ اقك-ءنىڭ وتىرىسىندا قاتىسۋشىلاردىڭ الدىندا ءسوز سويلەپ, ادام قۇقىقتارى سا­لاسىنداعى قازاقستاننىڭ با­س­ىم­دىقتارى مەن ماقساتتارىن اتاپ كورسەتتى. ناقتىلاي ايت­قان­دا, قازاقستان سىرتقى ىستەر مي­نيسترى قاتىسۋشىلاردىڭ نا­زا­رىن پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بيلىك تارماقتارى اراسىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبو­لۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ءۇن­دەۋى مەن «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭ­عىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قا­بىلەتتىلىك» اتتى جولداۋىنا ءساي­كەس ەلىمىزدە ورىن الىپ جات­قان دەموكراتيالاندىرۋ ۇدە­رىس­تەرىنە اۋداردى. سونىمەن قاتار, مينيستر مەم­لەكەتتىك بيلىك تارماقتارى ارا­سىندا وكىلەتتىكتەردى قايتا ءبو­لۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى جۇ­مىس توبىنىڭ قىزمەتى تۋرا­لى بايان­داي كەلىپ, ەلباسى ۇسى­نىپ وتىرعان پرەزيدەنت وكى­لەت­تىكتەرىنىڭ بىرقاتارىن پار­لا­مەنت پەن ۇكىمەتكە بەرۋ «قازاق­ستاننىڭ مەملەكەتتىك باس­قارۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارت­تىرۋدا جانە ونى قازىرگى زا­ماننىڭ تالاپتارىنا ساي بەي­ىم­دەۋدە ماڭىزدى قادام» بو­لۋى ءتيىس ەكەنىن باسا ايتتى. «بەي­بىت­شى­لىكتى, قاۋىپسىزدىكتى جانە دامۋ­دى قامتاماسىز ەتپەي, ادام قۇ­قىق­تارىن قورعاۋ مۇمكىن ەمەس. بۇۇ قىزمەتى وسى ءۇش ماڭىزدى ۇس­تىنعا نەگىزدەلگەن, ولار ءوزارا باي­­لانىستى جانە ءبىر-ءبىرىن تو­لىق­تىرادى», – دەدى مينيستر. قايرات ءابدىراحمانوۆ جيىن با­رىسىندا ەلىمىزدىڭ بۇۇ قاۋ­ىپ­­­سىزدىك كەڭەسىنە مۇشە بو­لىپ قا­­­بىلدانۋى جوعارى جاۋ­اپ­كەر­­شىلىك جۇكتەيتىنىن, سونداي-اق, جاھانداعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋ­ىپ­سىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ­دەگى بۇۇ-نىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ با­عى­تىن­­داعى قازاقستاندىق باستاما­لار مەن ۇسىنىستارعا الەمدىك قو­عام­­داستىقتىڭ زور سەنىمىن كور­سە­تەتىنىن جەتكىزدى. وسى ارادا ايتا كەتەيىك, قازاق­ستان-بۇۇ قارىم-قا­تى­نا­سى­نىڭ 25 جىلىندا تاراپتار ءوزا­را ىنتىماقتاستىقتى جو­عا­رى دەڭگەيدە دامىتا ءبىلدى. دە­­موكراتيا جولىن ۇستانىپ كە­لە جات­قانىن ەلىمىز ادام قۇقىقتارى سا­لاسىنداعى نەگىزگى امبەباپ قۇ­جات­تاردى راتيفيكاتسيالادى ءجا­نە ۇلتتىق زاڭنامانى ولاردىڭ ەرە­جەلەرىنە سايكەستەندىرۋ ءما­سە­لە­سىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ كە­لەدى. سونىمەن قاتار, باسقوسۋدا قازاقستاننىڭ جاھاندىق تۇ­راق­تى دامۋعا قول جەتكىزۋ ءىسى­نە ءوز ۇلەسىن قوسا بەرەتىندىگى اي­تىل­دى. وسى رەتتە, بالامالى ەنەر­گيا­نى دامىتۋ مەن كليمات ءوز­گە­رۋىنىڭ سالدارلارىن ازايتۋعا ب­ا­­ع­ىتتالعان «بولاشاقتىڭ ەنە­ر­­­گياسى» تاقىرىبىنداعى ەكسپو-­2017 حالىقارالىق ما­مان­­­­داندىرىلعان كورمەcىنىڭ 2017 جىلدىڭ جازىندا استانادا ءوت­كى­زىلەتىنى اتاپ كورسەتىلدى. وسى كۇنى ق.ءابدىراحمانوۆ بۇۇ-نىڭ قارۋسىزدانۋ ءجو­نىن­دەگى كونفەرەنتسياسىندا ءسوز سويلەدى. ول ءوز كەزەگىندە حا­لىقارالىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەك­تى ماسەلەلەرى بويىنشا قا­زاقستاننىڭ ۇستانىمدارىن جەت­كىز­دى. بۇدان بولەك, مينيستر اتال­­عان فورۋمنىڭ قارۋسىزدانۋ ۇدە­رىسىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسۋعا قا­­بى­ل­ەتتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. مي­ني­ستر يادرو­لىق قارۋسىزدانۋ ءىسى بويىن­شا استانانىڭ ۇس­تان­عان باعىتىن ايتا كەلىپ, اتال­عان ماسەلە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قاۋ­ىپسىز, ءادىل جانە وركەندەگەن الەم قۇرۋ ءۇشىن جاھاندىق ءارىپ­تەستىكتى نىعايتۋ جونىندەگى قازاقستاننىڭ تۇ­جى­رىمدامالىق كوز­قاراسى» ات­تى ساياسي ۇندەۋ­ىن­دە ايقىن كورسەتىلگەنىن كول­دە­نەڭ تارتتى. سونداي-اق, ميني­ستر قا­تى­سۋشىلار نازارىن پرە­زيدەنت ن.ءا.نازارباەۆتىڭ ۆا­شينگتوندا وتكەن يادرولىق ­قا­ۋ­­ىپ­س­ىزدىك جونىندەگى سامميتتە ج­ا­ريالاعان «الەم. XXI عا­سىر» ما­نيفەسىنىڭ نەگىزگى قا­عي­دا­لا­رى­نا اۋداردى. ساپار بارىسىندا, سىر­ت­قى ىستەر ءمينيسترى بۇۇ ادام قۇ­قىقتارى جونىندەگى جو­عار­عى كوميسسارى زەيد رااد ءال-حۋسەينمەن, بۇۇ-نىڭ جەنە­ۆا­داعى ءبولىمىنىڭ باس ديرەكتورى ميحاەل ميوللەرمەن, بۇۇ ەۋ­روپالىق ەكونوميكالىق كو­مي­س­سياسىنىڭ اتقارۋشى حات­شى­­سى كريستيان فريس با­حو­م­مەن, دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىم­ىنىڭ باس ديرەكتورى رو­بەرتو ازەۆەدومەن جانە ءدۇ­نيە­جۇ­زى­لىك ەكونوميكالىق فو­رۋ­م­نىڭ اتقارۋشى توراعاسى كلاۋس شۆابپەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر وتكىزدى. قازاقستان سىرتقى ءىس­تەر مي­نيسترىنىڭ بۇۇ باس حات­شى­سىنىڭ سيريا جونىندەگى ار­نايى وكىلى ستاففان دە ميس­تۋ­را­مەن كەزدەسۋى بارىسىندا سۇح­باتتاسۋشىلار سيرياداعى احۋ­الدى رەتتەۋ بويىنشا وسى كۇن­دەرى جەنەۆادا ءوتىپ جات­قان كەلىسسوزدەردىڭ بارىسىن تال­قىلادى. تاراپتار سيريا داع­دا­رىسىن كەلىسسوزدەر ارقىلى شە­شۋ ىسىندە استانا پروتسەسىنىڭ م­­ا­ڭ­ىزدىلىعىن ءسوز ەتتى. بۇلاردان ءبو­لەك, ق.ءابدىراحمانوۆ شۆەتسيا, ۋكراينا, يسپانيا, موڭعوليا, ۆەن­گريا, لاتۆيا, بەلگيا, سلو­ۆەنيا, نەپال, اۆستراليا, ال­بانيا سىرتقى ساياسات ۆە­دوم­ستۆولارىنىڭ باسشىلارىمەن جانە ۋرۋگۆاي مەن كيپر سىرت­قى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ورىن­باسارلارىمەن جۇزدەستى. بۇل كەزدەسۋلەردە ەكىجاقتى ىن­تى­ماقتاستىقتىڭ جاي-كۇيى, سون­داي-اق, قازاقستاننىڭ بۇۇ قاۋ­ىپ­سىزدىك كەڭەسىندەگى مۇشەلىگى ەس­­كە­رىلە وتىرىپ, الەمنىڭ كۇن ءتار­تىبىندەگى ەڭ كۇردەلى ءما­سە­لە­لەر تالقىلاندى. قورىتا ايتقاندا, بۇل جول­عى ساپار بارىسىندا جە­نە­ۆا­دا­عى بەدەلدى ۇنقاتىسۋ الا­ڭ­­­دارىندا ادام قۇقىقتارىن ءتيىم­دى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا قازاقستاننىڭ كەشەندى قىزمەتى مەن ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆتىڭ جاھاندىق بىتىمگەرلىك باستامالارى جان-جاقتى ءسوز بولدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستاننىڭ ۇستانىمدارىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ جەتە تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەردى.