تسيفرلى تەحنولوگيا جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىك

مەملەكەت باسشىسىنىڭ «قازاق­ستان­نىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى: جاھان­دىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك» اتتى قازاق­ستان حالقىنا جولداۋى ءبىز­دەرگە, عىلىم ادامدارىنا ناعىز پرا­­گ­ماتيكالىق, ناقتى ءارى ءتۇيىندى, ەلى­مىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن تاعدىر­شەشتى ماسەلەلەردى كوتەرگەن اتاۋلى قۇجات بولدى. جولداۋ ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ شيرەك عاسىر ىشىندەگى ەكى جاڭعىرتۋ ءۇردىسىن اياقتاپ, ءۇشىنشى, ەكونو­ميكامىزدىڭ الەمدىك ءوسىمىنىڭ لايىقتى دەڭگەيگە جەتۋىن قامتاماسىز ەتەتىن, جەدەلدەتىلگەن تەحن­ولوگيالىق جاڭعىرتىلۋ باسىم­دى­عىنا كوشۋىمىزدى ايقىنداپ بەردى. تسيفرلى تەحنولوگيا ءبىزدىڭ ومىرىمىزگە تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باس­تا­پقى جىلدارى-اق باتىل ەنگىزىلە باستادى. ەڭ الدى­مەن, مەك­تەپتەردى جاپپاي كومپيۋ­تەر­لەندىرۋ قولعا الىندى. كوم­پيۋ­تەرلەر كەڭسەدە دە, ۇيدە دە نەگىزگى اقپاراتتىق قۇ­رال رەتىن­­دە پاي­­­­دالا­نىلا باس­تا­دى, اق­پاراتپەن ورىن­دا­لا­­تىن كەز ك­ەلگەن جۇمىس كومپيۋتەر كومە­گى­­مەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولدى. اق­پا­­رات­­تى ساقتاۋ دا, تاسىمالداۋ دا جولعا قويىلدى. سىمسىز تەلەفوندار, جەلى­لىك تەلەارنا – وسى باع­دار­لاما­نىڭ جەمىسى. جاڭا دامىپ كەلە جات­قان جاساندى ينتەللەكت بەلگىلى ءبىر ال­گو­ريتم جوق جەردە پايدالانۋعا جول اشادى. 2011 جىلدىڭ 18 قاڭ­تارىن­دا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋى­مەن ۇلت­تىق جەرسەرىكتىك «OTAU TV» تەلە­را­ديو­­­حابار تاراتۋ جەلىسى ىسكە قوسىل­عان بو­لا­تىن. بۇگىندە ۇلتتىق وپەرا­تور قىز­­مە­تىن پاي­دالاناتىن ءۇي شارۋاشى­لىق­­­تارىنىڭ سانى ميلليون­عا جەتۋ­گە جاقىن. تسيفرلى ستان­دارتقا كوشكەن ساتتە, قازاق­ستان­دا جەر­سەرىكتىك جۇيە ابو­نەنت­­تەرىنىڭ سانى نەبارى 6 300 بولعا­نىن ەس­كەرسەك, بۇل كور­سەتكىش اتالعان قىز­­­مەتتىڭ حالىق ارا­سىندا ءۇل­كەن سۇ­را­نىس­قا يە ەكە­نىن كور­سە­تەدى. بۇل, اسىرەسە, اۋىل تۇر­­­­عىن­­­دارى­نا قاتىستى, ءويت­كەنى, ونىڭ  ابو­­نەنت­­تەرىنىڭ 70 پ­ا­يى­زى اۋىل­­دىق جەرلەرگە كەلەدى. پرەزيدەنتتىڭ جولداۋىندا ەلىمىزدە ۇلكەن ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق ءدۇمپۋ بولۋى تيىستىگى باسا ايتىلدى. ال ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, تاعى سول IT سا­لاسىنا باسىمدىق بەرىلەدى. جالپى, قازاقستاندا اق­پاراتتىق تەح­نو­لوگيالار­دى مەملەكەتتىك سەكتورعا ەن­دىرۋ جۇمىستارى وسىدان ون جىل بۇرىن ءسات­تى باستالعان. وعان مىسال كەلتىرۋگە بولا­دى, ول – «eGov» جۇيەسى نەمەسە قازاق­ستان­­­نىڭ ەلەكتروندى ۇكىمەتى. ءدال وسى جۇيە­­­نىڭ كومەگىمەن بۇگىندە جۇزدەگەن وپەرا­­تسيا­­­نى كومپيۋتەر الدىندا وتى­رىپ-اق ءجۇ­رگىزە الاسىز. قۇجات رەسىمدەۋ, كوم­مۋنا­ل­دىق قىزمەت تۇرلەرىنىڭ اقىسىن, سالىق, ايىپ­پۇل, ساقتاندىرۋ جانە وزگە دە قىز­مەت تۇرلەرىن ۇيدە وتىرىپ تولەۋگە كەز كەل­گەن قازاق­ستان­دىق­تىڭ مۇمكىندىگى بار. بۇل ىستەر الداعى كەزدە ودان ءارى جەتىلدىرىلە تۇسەدى. جولداۋعا سايكەس جازعا قاراي ەلىمىزدە «تسيفر­لى قازاق­ستان» مەملەكەتتىك باع­دار­لا­ماسى ىسكە قوسىلۋى بەلگىلەندى. اق­­پارات­تىق تەحنولوگيا­لار قارىش­تاپ دامىپ بارا جات­قان مىنا زاماندا IT سالا­سىن دا­مىت­پاساق, دامىعان 30 ەلدىڭ قا­تا­رىنان كورىنۋ قيىن. ويتكەنى, وركەنيەتتى ەلدەردىڭ بارلىعى وسى تسيفرلى جۇيەگە كوشىپ, ونەركاسىبىنىڭ دامۋىن جانە حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن جىل­دان-جىلعا جاقسارتىپ كەلەدى. جولداۋدا ەلباسى: «ءبىز تسيفرلى تەحنولوگيانى قولدانۋ ارقىلى قۇرى­لا­تىن جاڭا يندۋستريالاردى وركەندەتۋگە ءتيىس­پىز. بۇل – ماڭىزدى كەشەندى مىندەت. ەلدە 3D-پرينتينگ, ونلاين-ساۋدا, ءموبيلدى بان­كينگ, تسيفرلى قىزمەت كورسەتۋ سەكىل­دى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ ءىسىن­دە قول­دانىلاتىن جانە باسقا دا پەرسپەك­تيۆالى سالالاردى دامىتۋ كەرەك. بۇل يندۋستريالار قازىردىڭ وزىندە دامىعان ەلدەردىڭ ەكونوميكالارىنىڭ قۇرىلىمىن وزگەرتىپ, ءداستۇرلى سالالارعا جاڭا ساپا دارىتتى», دەپ ناقتى باعدار بەردى. قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ساپاسىن ارت­تىرۋ ءارى ۇلتتىق ەكونوميكانى تسيفر­لان­­دىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ شەڭ­بەرىن­دە 2020 جىلعا دەيىن ينتەر­نەت قولدانۋ­شى­لاردىڭ سانىن 80 پايىز­عا دەيىن ارت­تىرۋ, تۇرعىنداردىڭ 95 پايى­زىن تسيفر­لى xابار تاراتۋمەن قامتۋ, ازامات­تار­دىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن 80 پايىزعا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلۋدە. بۇل ءۇشىن بيىلدىڭ وزىندە اتال­عان باعدارلاما اياسىندا ەلىمىزدە 244 راديو­تەلەۆيزيالىق ستانسا ىسكە قوسىلماق. «تسيفرلى قازاقستان» تەك ءبىر عانا IT سالاسىن ەمەس, قوعامداعى وزگە دە سالالاردى دامىتۋعا باعىتتالعان. باعدارلاما ءىجو-دەگى IT-سەكتورىنىڭ ۇلەسىن 2020 جىلعا دەيىن 5 پايىزعا جەتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. IT-سەكتورىندا 150 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. ەڭبەك ونىمدىلىگى 37 پايىزعا جەتكىزىلەدى. حالىقتىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ دا باستى مىندەت, ول 85 پايىزعا دەيىن جەتكىزىلەتىن بولادى. «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىن جۇزە­گە اسىرۋدا 4 باعىت بار. ءبىرىنشى باعىت – اۋىل-ايماقتى كەڭ جولاقتى ينتەر­نەتپەن قام­­تا­­ماسىز ەتىپ, قازاق­ستان­نىڭ ترانزيتتىك الەۋە­­تىن ارتتىرۋ. ەكىن­شى باعىت – ەكونو­ميكا­­­نىڭ سالالارىنا (كولىك جانە لوگيس­تيكا, دەن­­­ساۋ­لىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ, اۋىل شارۋا­شى­­لى­­عى جانە ەلەكتروندى ساۋدا) تسيفرلى تەح­­­نو­لو­گيانى ەندىرۋ. ءۇشىنشىسى – مەملەكەت­تىك ور­­گان­دار جۇمىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ءتور­تىن­شى باعىت – IT-مامانداردى دايارلاۋ. تسيفرلى تەحنولوگيانىڭ حالقىمىزدىڭ جار­تىسى اۋىلدا تۇرىپ, سول جەردە ناپاقا­سىن ايىرىپ وتىرعان اۋىل شارۋا­شى­لىعى سالاسىنا دا بەرەرى كوپ. الەم­گە بەل­گىلى «Microsoft» كومپانياسىنىڭ قوجا­­يى­نى بيلل گەيتس ويلاپ تاپقان «وراكۋل» دەگەن كومپيۋتەرلىك باعدارلاما اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىنىڭ حال-احۋالىن ساناۋلى عانا ۋاقىت ىشىندە تالداۋدان وتكىزىپ, قانداي جاعدايدا ەكەنىن ايتىپ بەرە الادى. ءدال قازىر قازاقستاندا ەگىستىك پەن جايى­لىمنىڭ كوبى جەكەنىڭ قولىندا جانە پايدالانىلماي جاتقانى بەلگىلى. ال اتالعان باعدارلاما سول جەر يەلەرى­نىڭ كىم ەكەنىن, جەردى قانشا ۋاقىتتان بەرى پايدالانباي جاتقانىن انىقتاي الادى. دەمەك, «تسيفرلى قازاقستان» باعدار­لا­ما­سى اياسىندا بيلل گەيتستىڭ «وراكۋلى» دا ەلىمىزدە كەڭ قولدانىسقا ەنۋى ابدەن مۇمكىن. تسيفرلى تەحنولوگيا بۇدان بولەك دەنساۋ­لىق ساقتاۋ جانە ءبىلىم بەرۋ سالا­لارىن­دا دا قول­دانىستا. بيىل ونى جەتىل­دىرۋ ماق­سا­تىن­دا قازاق­ستان مەكتەپ­تەرىندە ەلەكترون­دى كۇن­دەلىك قولدانىسقا ەنگىزىل­مەك. سونى­مەن قاتار, پەداگوگتار دا اتقارعان جۇمىس­تا­رى­نىڭ ەسەبى مەن جوس­پارلارىن قاعاز كۇ­يىن­دە ەمەس, ەلەكتروندى ۇلگىدە تاپسىرا الادى. جالپى, مۇنىڭ ءبارى حالىقتىڭ باقۋاتتى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن جاسالىپ جاتقان شارالار ەكەنىن ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتى ارتىپ, ەڭسەسى تىك كوتەرىلگەندە عانا قازاقستان دامىعان وركەنيەتتى ەلدەردىڭ قاتارىنا, ياعني الدىڭعى «وتىزدىققا» قوسىلا الادى. ال, بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ەلىمىز ءۇشىنشى جاڭعىرۋدى ەڭسەرۋى ءتيىس. الداعى كەزدە زامانا كوشىنەن قالعى­­سى كەلمەگەن ءاربىر ازامات, مامان­دار, عالىم­دار مەن ستۋدەنتتەر ۇيالى بايلا­نىس, تەلە­كوممۋنيكاتسيا, ساندىق تۆ, كەڭ­جولاق­تى  ينتەرنەت, اقپاراتتىق تەحنولو­گيالار, ە-ۇكى­مەت, ە-ساۋدا, ينتەراكتيۆتى جارناما جانە الەۋ­مەتتىك مەديا سالاسىنداعى وزەكتى تاقى­­رىپتاردان تىس قالۋىنا بولمايدى. مىرزاگەلدى كەمەل, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى