كۇن كۇلگەن, ەل سەنگەن ۇلى ءسات

حالقىمىز كەشە ءبىرتۋار پەرزەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۇلىقتادى تاريح تولقىندارىنداعى تالاي-تالاي تار جول, تاي­عاق كەشۋلەردىڭ وتكەلەگىنەن ءوتىپ كەلىپ تولىسقان تاۋەلسىزدى­گىمىز­دىڭ جيىرماسىنشى جىلىنىڭ تاعى ءبىر تاڭى تامىلجي اتتى. ءساۋىر تۋسا دا ءتاۋىر بولماي تۇرعان ارقانىڭ اۋا رايى بۇگىن تاعى توسىن مىنەز تانىتىپ, ماي توڭعىسىز مامىرداي ماۋجىراي قالدى. ارايلانا كوتەرىلگەن شۋاق­تى كۇن نۇرلى ساۋلەسىن مولىنان توگىپ, ەلدىگىمىزدىڭ اي­بارى, ەرەندىگىمىزدىڭ ايعاعى استاناعا شىرايلى كوك­تەمنىڭ, شىنايى كوكتەمنىڭ 8 ءساۋىر كۇنى كەلگەنىن پاش ەتتى. ءيا, تاۋەلسىز قازاق ەلى تاعى ءبىر ايتۋلى تاريحي وقيعا قۇشاعىندا. الاتاۋدان التايعا, اتىراۋدان ارقاعا دەيىنگى الىپ اتىراپقا قونىستانعان جاسامپاز حالىق كۇنى كەشە, 3 ءساۋىر كۇنى تاڭ­داۋىنان تايمايتىن تۇتاس­تى­عىن تاعى دا ايقىن تانىتىپ, ەل پرەزيدەنتىن سايلاسا, مىنە, كەشە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتىن اق كيىزگە كوتەرىپ, ۇلىق­تاۋ راسىمىنە باس قوستى. تىلسىم تابيعات تىنىسى مەن ەرتەڭىنە دەگەن ەرەن سەنىمىن ۇكىلەگەن ەركىن ەل تىلەگىن تابىستىرعان ەلوردا – استانا دا شىنايى كوكتەمنىڭ قىزۋىنا بالقىپ, ۇلان-عايىر قا­زاق دالاسىنىڭ ءتورت قۇبىلاسىنان تۇگەل كەلگەن قوناقتارىن قۇشاق جايا قارسى الىپ, بۇرىنعىدان دا كەلبەتتەنە, كورىكتەنە قۇلپىرىپ تۇردى. ساعات تاڭەرتەڭگى 10.00. «قازاق ەلى» ەسكەرتكىشى الدىنداعى ورتالىق الاڭعا مەملەكەت باسشىسىن, ءور­كە­نيەت الەمىنىڭ وركەندى بولاشا­عى­نا ءورىستى قادام باسقان قازاق جۇرتىنىڭ كوشباسشىسىن قۇر­مەت­تەۋگە قىرىق مىڭنان استام استانالىقتار مەن قالا قوناق­تا­رى جينالىپتى. كوكتەمنىڭ قى­زۋ­لى كۇنى جومارتتانا وپكەن جۇرت ءجۇزى جايدارى, كوڭىلدەرى كوتە­رىڭ­كى. مەرەكە قۇشاعىنداعى الاڭ ءححى عاسىر باسپالداعىندا جاھان­دىق كەڭىستىكتە كيەلى كەلىسىم كىلتىن ۇستاعان قازاق حالقىنىڭ كەلەشەگى كەمەل, بولاشاعى جارقىن ەكەنىن جالپاق الەمگە جاريا ەتكەندەي. تاۋەلسىزدىك سارايى ال­دىن­داعى باس الاڭدا سارىارقا سامالىمەن باياۋ تەربەلگەن سان­سىز كوك تۋلار شوكىمدەي بۇلتى جوق شايداي اشىق كوك اسپانمەن استاسىپ, ءبىرتۋار ۇلىن ۇلىقتاۋعا كەلگەن كوشەلى حالىقتىڭ اقتىعى مەن پاكتىگىن ايعاقتايدى. تاۋەلسىزدىك سارايى دەمەكشى, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ باس سارايىنا الەم نازارى اۋعانىنا ەكى جىل­دىڭ ورمەگى اۋدى. وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا دۇنيە ءجۇ­زىن­دەگى اسا مارتەبەلى ۇيىم – ەقىۇ-عا مۇشە 56 ەلدىڭ باسشىلارى باس قوسىپ, جاھاندى تولعاندىرعان كە­لەلى ماسەلەلەردى دە وسى ساراي قابىرعاسىندا تالقىلاعان. سول كەزدە بىرلىك پەن بەرەكەنى تۋ ەتكەن مەملەكەتىمىزدىڭ ەلباسىن ۇلىق­تاۋ ءراسىمى وتكەن تاۋەل­سىزدىك سارايىنىڭ ۇلكەن زالىندا تاريح شەجىرەسىندە ماڭگىلىك كو­رى­نىس تاپقان استانا دەكلاراتسياسى  قابىلدانعان بولاتىن. مىنە, حالقىمىزدىڭ شەجىرەسىندەگى تاعى ءبىر ۇلى وقيعا, ءتاۋ­ەل­سىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعىنا تۇس­پا-تۇس كەلگەن قازاقستان رەس­پۋبليكاسى پرەزيدەنتىن ۇلىقتاۋ ءراسىمى دە  وسى تاريحي زالدا ءوت­كەلى وتىر. ۇلىقتاۋ ءراسىمى تاۋەل­سىزدىك سارايىنىڭ ۇلكەن زالىنا مەملەكەتتىك تۋ, پرەزيدەنت شتان­دار­تى جانە قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىن سال­تاناتتى تۇردە اكەلۋدەن باستاۋ الدى. سىمداي تارتىلعان ساربازدار ءاربىر قادامىن بولاشاققا باستاعان باسپالداقتاي سارت-سارت ۇرىپ, ۇلكەن زال تورىندەگى سالتاناتتى ساحناعا مەملەكەت رامىزدەرىن قوندىردى. ساعات تاڭەرتەڭگى 10.45. اق­ور­دادان سالتاناتتى شەرۋمەن شىق­قان پرەزيدەنت كورتەجى «قا­زاق ەلى» مونۋمەنتى الدىنداعى باس الاڭعا بەت الدى. سالتاناتتى كورتەج سارىارقا توسىندە ءححى عاسىر عاجايىبى رەتىندە بوي كوتەرگەن ارمان قالا – اس­تا­نا­نىڭ ءزاۋلىم عيماراتتار ساپ ءتۇ­زە­گەن ءساندى كو­شەلەرىمەن جىلجىپ كەلەدى. اشىق اسپانعا قازاقستان ايبىنىن اس­قاق­تاتا كوتەرگەن بۇل عاسىر قۇ­رىلىستارىنىڭ ارقاي­سىسىندا نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ قولتاڭ­باسى بار. ءيا, بۇگىنگى «اق تۇيەنىڭ قارىنى جارىلعان» اقجارىلقاپ كۇندە دە ايتىلار اقيقات بىرەۋ – ءۇشىنشى مىڭجىل­دىقتاعى الەمنىڭ سەگىزىنشى كەرەمەتىنە اينالعان استانانىڭ اۆ­تورى دا – ەلباسى, ساۋلەت ونە­رى­نىڭ سۇڭعىلا ۇلگىسى ەلوردانىڭ باس ارحيتەكتورى دا – نۇرسۇلتان نازارباەۆ. قۋانىش قۇشاعىنداعى استانا اسپانىنا شاشۋ بولىپ اتىل­عان ارتيللەريالىق ساليۋت زال­پى­مەن ىلەسە مەملەكەت باسشىسى تاۋەل­سىزدىك سارايىنا بەت تۇزەدى. قازاق ەلى ەسكەرتكىشىنەن تاۋەلسى­زدىك سا­رايىنا دەيىن جايىلعان وقالى قىزىل كىلەم توسەنىشپەن ءجۇرىپ وتكەن ەلباسىن قوس قانات­تاعى سان­سىز حالىق قول بۇلعاپ, قوشە­مەتپەن قۇرمەتتەپ وتىردى. سا­راي­دىڭ باس قاقپاسىنىڭ ال­دىن­دا قازاقستان رەسپۋبلي­كا­سى­نىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نا­زار­باەۆقا رەسپۋبليكالىق ۇلان­نىڭ باس قولباسشىسى اباي تاسبولاتوۆ بايانات بەردى. ساعات 11.00. ۇلتىنىڭ دارابو­زى, حالقىنىڭ ماڭدايىنا بىتكەن ءبىرتۋار پەرزەنتى ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك سا­رايىنىڭ ۇلكەن زالىنا قادام باس­تى. ۇشقان قۇستىڭ قاناتى تالار قازاق دالاسىنىڭ ءتورت بۇ­رى­شىنان تۇگەل جينالعان زال تولى جۇرت, ءوڭىر وكىلدەرى قازاق ەلىنىڭ كوشباسشىسى, قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتى تىك تۇرىپ, زور قۇرمەتپەن قارسى الدى. اتشاپ­تىرىم زال كەڭىستىگىن ەلباسىنىڭ سوزىنە جازىلعان اۋەزدى ءان – «ەلىم مەنىڭ» اسقاقتاي كەرنەپ كەتتى. ەل جانە ەلباسى! ءبىرتۇتاس جە­رىڭ, تاۋەلسىز ەلىڭ باردا ءبىر-ءبى­رىنەن اجىراماس, ايىرىلماس ەگىز ۇعىم. مىنە, بۇگىن اجىراماس وسى قوس قاسيەتىمىز تۇتاسا قابىسىپ, التى الاشتىڭ ايبىنىن اسقاق­تاتتى. «ەلىمنىڭ تابانىنا كىرگەن شوگىر مەنىڭ ماڭدايىما قادال­سىن» دەيتىن دانا تۇلعا, حال­قى­نىڭ اقبەرەن باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سارايدىڭ سالتاناتتى تورىنە كوتەرىلدى. قازاقستان رەس­پۋبليكاسى كونستيتۋتسيالىق كە­ڭە­سىنىڭ توراعاسى يگور روگوۆ ەلى­م­ىزدىڭ كونستيتۋتسياسىنىڭ 42-با­بىنا سايكەس قازاقستان حالقىنا انت بەرگەن ساتىنەن باستاپ قازاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ءوز قىزمەتىنە كىرىسەتىندىگى تۋرالى مالىمدەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسىنا وڭ قولىن قوي­ىپ, سالتاناتتى جاعدايدا انت قابىلدادى: – قازاقستان حالقىنا ادال قىزمەت ەتۋگە, قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسىنىڭ كونستيتۋتسياسى مەن زاڭدارىن قاتاڭ ساقتاۋعا, ازا­ماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوس­تاندىقتارىنا كەپىلدىك بەرۋگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزي­دەنتىنىڭ وزىمە جۇكتەلگەن ءمار­تەبەلى مىندەتىن ادال اتقارۋعا سالتاناتتى تۇردە انت ەتەمىن! سودان كەيىن ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك تۋىن ءسۇيدى. ىلە شىرقالعان  قۋات­تى ءانۇران اۋەزىمەن زال ءىشىن ءبىر ءسات تولقىعان سەزىم, تەبىرەنىستى كوڭىل-كۇي كەرنەپ كەتتى. باس الاڭ­دى قايىستىرعان 40 مىڭنان استام حالىق, زال تولى جۇرت جۇرەك­تەرىنە قولىن قويىپ, ەركىن ەلدىڭ ايبارلى ءانۇرانىن اسقاقتاتا شال­قىتتى. استانا اسپانىنا قۋات­تى ەلدىڭ, شۋاقتى ەلدىڭ شا­شۋىنداي 21 دۇركىن ارتيللەريا­لىق زالپ بەرىلدى. سالتاناتتى زال تورىنە قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ توراعاسى قۋاندىق تۇرعانقۇلوۆ شىعىپ, سالتاناتتى ءراسىم جاعدايىندا نۇر­سۇلتان نازارباەۆقا قازاق­ستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى­نىڭ كۋالىگىن تاپسىردى. مەملەكەت باسشىسى بيىك مىنبەردەن ۇلىق­تاۋ راسىمىندەگى قازاقستان حالقى­نا ارناعان جۇرەكجاردى ءسوزىن جول­دادى. (پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ۇلىقتاۋ ءراسىمىن­دەگى سويلەگەن ءسوزى گازەتىمىزدە جەكە جاريالانىپ وتىر). مەملەكەت باسشىسىنىڭ قا­زاق­ستاننىڭ, قازاقستان حالقىنىڭ الداعى ۋاقىتتا دامۋىن, ءوسىپ-وركەندەۋىن پاش ەتكەن ساليقالى دا سالماقتى سوزىنەن كەيىن ەل پرەزيدەنتىن ۇلىقتاۋ سالتاناتى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­­زيدەنتى, جوعارعى باس قول­باسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ سالتاناتتى شەرۋىن قابىلداۋى­مەن قورىتىندىلاندى. ەلباسى تاۋەلسىزدىك سارايى­نىڭ باس كىرەبەرىسىنەن قازاق ەلى الاڭىنا شىققاندا, جوعارعى باس قولباسشىنى ەلىمىزدىڭ قورعانىس ءمينيسترى ادىلبەك جاقسىبەكوۆ كۇتىپ الىپ, جوعارعى باس قول­باسشىعا قازاقستان قارۋلى كۇش­تەرىنىڭ اسكەرلەرى قازاقستان رەس­پۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتىن ۇلىق­تاۋعا ارنالعان ساپقا تۇرعىزىل­عانىن بايانات ەتتى. بۇل كەزدە مەرەكەلىك اسكەري ۇلگىدە كيىنگەن جاۋىنگەرلەر سىمداي تارتىلىپ, سالتاناتتى شەرۋدى باستاۋعا ءپار­مەن كۇتىپ تۇرعان ەدى. – سالەمەتسىزدەر مە, جاۋىن­گەر­لەر؟ – دەدى وسى ساتتە جوعارعى باس قولباسشى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. ال ۆزۆودتار مەن روتالارعا ءبولىنىپ, ساپتا تۇرعان ساربازدار: «سالەمەتسىز بە, جوعارعى باس قولباسشى؟» دەدى دە, ىلە-شالا ءۇش مارتە «ۋرالاپ» پرەزيدەنتكە قۇرمەت كورسەتتى. ارتىنشا اسكەري شەرۋدى باستاۋعا پارمەن بەرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرى اركەز مەملەكەتتىك سيمۆولداردىڭ قاتارىندا تۇ­رادى. ويتكەنى, مەملەكەتتىلىكتىڭ, تاۋەلسىزدىكتىڭ نەگىزدەرىنىڭ ءبىرى سانالاتىن وتاندىق اسكەردىڭ ەلىمىز دامۋىنداعى ءرولى ەرەكشە ما­ڭىزدى جانە ارقاشاندا دا ما­ڭىزدى بولا بەرمەك. ەلىمىز ەگەمەندىگىن الا سالىسىمەن, پرەزيدەنت ءوز جارلىعىمەن قازاق­ستان­نىڭ قارۋلى كۇشتەرىن قۇرۋ تۋ­رالى شەشىم قابىل­داعانى ەسىمىزدە. وسىلايشا, تاۋەل­سىز قازاق­ستان­نىڭ ءتول ارمياسى دۇنيەگە كەلگەن ەدى. بۇل 1992 جىل­دىڭ 7 مامىرى بولاتىن. مەم­لەكەت باس­شىسىنىڭ وسىناۋ تاريحي جارلى­عىنان بەرگى ۋاقىت ىشىندە ەڭسەلى ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرى اسپان­كوك ءتۇستى مەملەكەتتىك تۋىمىزدا ايشىقتالعان قۇس تورەسى – تەكتى دە تاكاپپار قىران سەكىلدى قا­ناتىن كەڭگە جايىپ, كوككە سامعاپ كەلەدى. جان-جاعىمىزعا قاراپ قويا­مىز. «قازاق ەلى» الاڭى تولعان حالىق. ولار بولسا, پرەزيدەنتتىڭ ءوز لاۋازىمىنا كىرىسۋ قۇرمەتىنە ارنالعان اسكەري شەرۋ جاساپ, ءوتىپ بارا جاتقان جاۋىنگەرلەردىڭ قي­مىل-قوزعالىسىنان, سونداي-اق ءاس­كەري شەرۋدى قابىلداۋشى ەلبا­سى نۇرسۇلتان نازارباەۆتان كوز الار ەمەس. ءبارى دۇرىس, بارلىعى ءجون. ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى ءوزىنىڭ سارابدال سايا­ساتى ارقىلى, ورنىمەن جۇزەگە اسىرعان رەفورمالارى ارقىلى قازاقستان­دى الەم جۇرتشىلىعىنا تانىت­تى. تاۋەلسىز ەلدىڭ تاۋەلسىز قارۋ­لى كۇشتەرىن قۇرۋ ارقىلى, ونى ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قورعايتىن قۋاتتى كۇشكە جەتكىزدى. ۇلىقتاۋ شەرۋىنە قاتىسقان قازاقستان قارۋلى كۇشتەرىنىڭ جاۋىنگەرلەرى جۇكتەلگەن مىندەتتەردى ويداعىداي, جوعارى دەڭگەي­دە ورىندادى دەۋگە بولادى. بۇل سالتاناتتى شەرۋ بارىسىندا دا, ونى تاماشالاعان ەلباسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ كوڭىل-كۇيى­نەن دە, جينالعان قالىڭ قاۋىم­نىڭ جارقىن جۇزدەرىنەن دە انىق بايقالىپ تۇردى. قازاقستان قارۋلى كۇشتەرى بۇگىندە قاجەتتى اسكەري تەحنيكالارمەن, بىلىكتى كادرلارمەن جەتكىلىكتى تۇردە جاساقتالىپ جاتىر دەۋىمىزگە ابدەن بولادى. مىنە, بۇل قارۋلى كۇشتەر سالاسىنا مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاي قامقور­لىق جاسالىپ جاتقانىنىڭ ناقتى كورىنىسى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن قورعانىس سالاسىن قارجىلاندىرۋ 25 ەسەگە كوبەيدى. مىسالى, 1992 جىلى ول 8 ميلليارد تەڭگە بولسا, بۇگىندە 200 ميلليارد تەڭگەدەن استى. «ارمياسى كۇشتى مەملەكەت قانا قۋاتتى ەل بولا الادى» دەگەن قاعيدانى ۇس­تان­عاننىڭ ناتيجەسى وسىنداي بول­سا كەرەك. بۇل جەردە اسكەري جات­تىعۋلاردىڭ ورنى بولەك بولا­تىنى بەلگىلى. وسىعان بايلا­نىس­تى وق اتۋدان 16 مىڭ, اسكەري تەح­نيكانى جۇرگىزۋدەن 5 مىڭداي جات­تىعۋلار ءوتتى. ال اۋە قور­عا­نىسى كۇشتەرىنىڭ جىلىنا ۇشۋ ساعاتى 25 مىڭنان استى. ەندى نۇر­سۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ قارۋلى كۇشتەرىن ءححى عاسىردىڭ تالاپتارىنا ساي قىلۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. اسكەري شەرۋ قورعانىس مي­نيسترلىگىنىڭ اسكەري وركەسترىنىڭ ءجۇرىپ وتۋىمەن اياقتالدى. پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ سالتاناتى وتكەن كۇن ەندى تاريحىمىزعا التىن ارىپتەرمەن جازىلاتىن بولادى. ەلى سەنگەن ەلباسىنىڭ ءار قادامى قارىشتى, كەلەشەگى كەمەل قازاق­ستاننىڭ ءار ءىسى تابىستى بولعاي. قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تى ۇلىقتاۋ سالتاناتىنا پار­لامەنت دەپۋتاتتارى, ۇكىمەت ءمۇ­شەلەرى, جوعارعى سوتتىڭ سۋديا­لارى, ەلىمىزدە تىركەلگەن شەت ەل ەلشىلىكتەرىنىڭ وكىلدەرى, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جەتەكشىلەرى, وبلىستار, استانا مەن الماتى قالالارىنىڭ اكىمدەرى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى­نىڭ مۇشەلەرى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەلەرى, ساياسي-قو­عامدىق بىرلەستىكتەردىڭ باسشىلا­رى, تاعى باسقا قۇرىلىمداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. ءسوزىمىزدىڭ باسىندا ايتىلعان­داي, التىن ارقا جەرىنە ناعىز كوكتەمنىڭ كەلگەنىنىڭ حابارشى­سىن­داي بولىپ, ارايلاپ اتقان اق تاڭنىڭ شۋاقتى شاپاعىنا ءبو­لەنگەن وسىناۋ كۇنى اق ماڭدايى جار­قىراپ كەلىپ, حالقىنىڭ ال­دىن­دا پرەزيدەنت انتىن قابىل­داعان ەلباسىنىڭ وسىناۋ مەرەيلى شاعىندا حالقىمىزدىڭ اتاقتى اقىنى ماعجان جۇماباەۆتىڭ مىناداي ءبىر اۋىز ولەڭى ويى­مىزعا ورالا كەتتى. ەرتە كۇندە وتتى كۇننەن گۇن تۋعان, وتتى گۇننەن وت بوپ ويناپ مەن تۋعام. ءجۇزىمدى دە قىسىق قارا كوزىمدى تۋا سالا جالىنمەنەن مەن جۋعام.   قايعىلانبا, سوقىر سورلى, شەكپە زار, مەن – كۇن ۇلى, كوزىمدە كۇن نۇرى بار. مەن كەلەمىن, مەن كەلەمىن, مەن كەلەم – كۇننەن تۋعان, گۇننەن تۋعان پايعامبار! ءيا, وركەنيەتتى ەۋروپا مەن سان مىڭجىلدىق تاريحى بار الىپ ازيانىڭ اراسىن قوسىپ جاتقان وسىناۋ ۇلى سايىن دالا­مىزدا بىزگە دەيىن حالىق ەسىندە قالعان نەبىر ايشىقتى وقيعالار وتكەنى انىق. سونىڭ ءبىرى وسىدان مىڭ جىل ۋاقىت بۇرىنعى عۇن, تۇركى بابالارىمىزدىڭ ءداۋىر­لە­گەن تۇسى. جوعارىداعى ولەڭىمەن ماعجان جۇماباەۆ ءبىر كەزدەگى كەرەمەت تاريحىمىزدى ەسكە الىپ, سونان كەيىنگى عاسىرلارعا سو­زىل­عان بوداندىقتان ەڭسەسى باسىلعان حالقىمىزدىڭ رۋحىن كوتەرگىسى كەلگەن بولسا كەرەك. سارىارقا توسىندە سول رۋح بۇگىن تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلدىق بەلەسىندە حالقىمىز بولە-جارىلماي بىرىگىپ سايلاعان پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ بەينەسىمەن اسقاقتاي كوتەرىلدى دەسەك, ارتىق بولماس. كەشەگى وتكەن سايلاۋدىڭ حا­لىقتى بىرىكتىرۋگە قىزمەت ەتكەنىن ەلباسىن ۇلىقتاۋ راسىمىنە ەلى­مىز­دىڭ بارلىق قوعامدىق ۇيىمدارى, ساياسي پارتيالارى, سونىڭ ىشىندە وپپوزيتسيا ليدەرلەرى دە قا­تىس­قانى, ءسويتىپ وراسان ءماندى وسى وقيعاعا ورتاقتاسقانى قوسىمشا دالەلدەي الادى. اۋەلدە سايلاۋعا بويكوت جاساۋعا شاقىرۋعا دەيىن بارعان وپپوزيتسيا باسشىلارى­نىڭ بۇل قادامىن قۇپتاۋ ءجون. باسىلىمىمىزدىڭ باسشىسى س.اب­دراحمانوۆ بىزگە يناۋگۋراتسيادان كەيىن جالپىۇلتتىق سوتسيال-دە­مو­كراتيالىق پارتيانىڭ تەڭ توراعاسى جارماحان تۇياقبايمەن قىسقا قايىرىم تىلدەسىپ قالعا­نىن اڭگىمەلەپ بەردى. سايلاۋ با­رى­سىندا وزىنەن سۇحبات ال­ماعانى ءۇشىن گازەتتى ءزىلسىز ايىپتاي ءسوي­لەگەن جارماحان ايتباي ۇلى با­لا­مالى كانديداتتار ەلباسىنا لايىقتى قارسىلاس بولا المادى دەگەن سىڭايداعى سىنىن ايتىپ­تى. سونىمەن قاتار, بۇل سايلاۋ­دىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ەل حالقى الدىنداعى بيىك بەدەلىن تانىتقانىن دا اتاپتى.       س.اب­دراح­­­مانوۆتىڭ: «ەلدىڭ ءبىر ازاماتى رەتىندە نازارباەۆ ءسىزدىڭ دە پرەزيدەنتىڭىز عوي. قۇتتى بول­سىن ايتپايسىز با؟» دەپ تاقىم­داعان سوزىنە وراي ج.تۇياقباي ەلباسىن سايلاۋداعى جەڭىسىمەن قۇتتىق­تاي­تىنىن ايتىپتى. بۇل دا ءبىل­گەن­دىكتىڭ ءبىر بەلگىسى دەپ باعالادىق. حالقىمىزدىڭ قالتقىسىز قا­لاۋىن ءدال بۇگىن تابيعات-انانىڭ ءوزى قوشتاعانداي. ءدال وسى كۇنى جارقىراي اشىلعان اشىق كۇندى الداعى جاقسىلىقتىڭ بەلگىسى دەپ ۇقتىق. تەگىندە قوعامدىق ورتادا بولاتىن ۇلى ءدۇبىر وقيعالار مەن تابيعي قۇبىلىستاردىڭ سايكەس كەلۋىنىڭ استارىندا دا بىزگە جۇمباق ءبىر سىر بار سەكىلدى. مۇ­نى, ياعني تاريحي وقيعالاردىڭ ءوربۋ بارىسىن, العان باعىتىن الەمدىك رۋحپەن بايلانىستى­را­تىن نەمىستىڭ يدەاليستىك فيلو­سوفياسىنىڭ اتاسى گەگەل تا­بيعات پەن قوعامدىق ورتا قارىم-قاتىناسىنىڭ تاريحي زاڭدىلىعى رەتىندە تۇسىندىرەدى. گەگەل الەم­دىك تاريحي تۇلعالار دەپ الەمدىك رۋح پەن تاريحي سانا ەركىندەگى سۋبستانتسيالىق ەلەمەنت­تەن قۇ­رالعان ازداعان كورنەكتى ادامدار توبىن اتاي كەلە, ولار­دىڭ قىزمەت ارەكەتتەرىنىڭ زاڭ­دىلىقتارى تۋ­رالى بىلاي دەيدى: «ولار ءوز­دەرىنىڭ ماقساتتارى مەن قىز­مەتتەرىن مازاسىز, تارتىپكە ءتۇس­كەن قۇبىلىستاردان ەمەس, ماڭىزى ءالى اشىلماعان, ءالى دە «جەر استىندا» جاسىرىن جاتقان, بىراق جۇمىرتقانى جارىپ شىعۋ ءۇشىن ءالسىز عانا قوزعالىس بىلدىرەتىن بالاپان سەكىلدى جەر بەتىنە شىعۋعا ۇمتىلاتىن, ياعني كوپشى­لىك ءۇشىن بەيتانىس قۇبىلىس­تاردان تۋىن­داتادى. ولار تەك ساياسي جانە پراكتيكالىق قايرات­كەرلەر عانا ەمەس, سونىمەن قاتار زامان ءۇشىن نەنىڭ قاجەتتىگىن جانە نە ىستەۋ قاجەتتىگىن تۇسىنەتىن, كوپشىلىكتى ءوز سوڭىنان ەرتە الاتىن ويلى ادامدار, رۋحاني جەتەكشىلەر بولىپ تابىلادى. بۇل ادامدار ماڭىزى ءالى دالەلدەن­بەگەن تاريحي قاجەتتىلىكتى سانامەن ءتۇيسىنىپ, جۇرەكپەن سەزىنۋ ارقىلى ينستينكتى تۇردە ۇعىنىپ, سوعان جەتۋگە كۇش سالادى. سون­دىقتان دا مۇنداي ادامداردىڭ ءوز ارەكەتتەرى مەن ىستەرىندە ەركىن بولۋىنىڭ ماڭىزى زور. بىراق الەمدىك تاريحي تۇلعالاردىڭ ءۇل­كەن تراگەدياسى سوندا, ولار «ءوز­دەرىنە وزدەرى يە ەمەس», ولار الەمدىك رۋحتىڭ قولىنداعى بەلگىلى ءبىر ماقساتتارعا ارنالعان قۇرال عانا. ارينە, جاي قۇرال ەمەس, اسا قۋاتتى دا قۇدىرەتتى قۇرال». حالقىمىز ءوز پرەزيدەنتىن ۇلىقتاپ شاتتانعان, توبەدە كۇن جارقىراي كۇلگەن وسى ساتتە ءبىز الەمدىك دۇنيەتانىم فيلوسو­فيا­سىنىڭ استارىندا بەلگىلى ءبىر كوزقاراستى بىلدىرەتىن وسىناۋ وي­لاردى ايتىپ قالدىق. «اللانىڭ ءوزى دە راس, ءسوزى دە راس. راس ءسوز ەشۋاقىتتا جالعان بولماس» دەمەپ پە ەدى اباي اتامىز. ەندەشە دۇنيە الماعايىپ ءتۇسىپ جاتقان مىنا زاماندا ءبىر اللاعا سىيى­نىپ, ەل سايلاعان پرەزيدەنتىمىزگە حالىقتىڭ قالاۋىمەن قالتقىسىز سەنىم ارتىپ, العى كۇندەرگە قادام باسا بەرەيىك, حالايىق دەمەكپىز. «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» تىلشىلەر توبى. ----------------------------------------- سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر س.بوندارەنكو, ب.وتارباەۆ.