تۇمانبەك اليەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, قازىعۇرت اۋدانىنىڭ اكىمى:
– ءبىز بۇگىن ەلىمىز تاريحىندا, حالىق ەسىندە قالاتىن ەلەۋلى وقيعاعا كۋا بولدىق. بۇل – ەلباسىنىڭ, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق بەلەسىن ابىرويمەن ەڭسەرگەن قازاقستان پرەزيدەنتىن ۇلىقتاۋ ءراسىمى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ كەلە جاتقان 20 جىلدىق مەرەكەسى قارساڭىندا ەل-ازاماتتار وزدەرىنىڭ بولاشاعىن, نەمەرەلەرىنىڭ, ۇرپاعىنىڭ بولاشاعىن تاڭداي ءبىلدى. ەلباسىن ۇلىقتاۋدىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان ءراسىمىنە قاتىسا وتىرىپ, بويىمىزدى ۇلكەن قۋانىش سەزىمى بيلەدى. ەلگە بارىپ, وسى ءبىر قۋانىشىمىزبەن ءبولىسىپ, الداعى ۋاقىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياساتىن ودان ءارى جالعاستىرۋدى ماقسات تۇتاتىن بولامىز. ەلباسى ءوزىنىڭ حالىق الدىندا بەرگەن انتىنا ادالدىق تانىتىپ, قازاقستاننىڭ ودان ءارى ورىستەپ, دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوساتىنى ەش كۇمانسىز.
بۇل رەتتە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ, ونىڭ ىشىندە, قازىعۇرت اۋدانىنىڭ ازاماتتارى ەلباسىعا قولداۋ كورسەتىپ قانا قويماي, قازاقستان ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا, مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى جاڭعىرۋىنا ۇلەس قوساتىنى انىق. ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنى ەلباسىنىڭ بىزگە جۇكتەگەن مىندەتتەمەلەرىن ۇلكەن قۇلشىنىسپەن, اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن ورىنداي بىلسە, ەل ەرتەڭى ەڭسەلى بولادى.
* * *
ومىرزاق وزعانباي, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى:
– بۇل ءبىر ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ۇلكەن تاريحي وقيعا بولدى. سايلاۋدىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, ەلباسىنىڭ قولىنا بۇگىن پرەزيدەنتتىك قۇجات تاپسىرىلدى. بۇكىل قازاقستاننان كەلگەن ازاماتتار ۇلكەن قۋانىشپەن وسى ءساتتى قابىلدادى. جانە بۇگىنگى ۇلىقتاۋدىڭ بۇرىنعى وتكەن ۇلىقتاۋلاردان ەرەكشەلىگى – ارتىق داڭعازالىق جوق. ءبارى دە رەت-رەتىمەن, ورنى-ورنىمەن جانە ىسكەرلىك باعىتتا ءوتتى. ەلدىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن مىندەتتەر تۋرالى ايتىلدى. كەشەگى سايلاۋدىڭ ءوزى كورسەتكەندەي, بۇل ناۋقان وتانىمىزدى, بۇكىل قازاقستاندىقتاردى ءبىر-بىرىنەن ءبولىپ-جىكتەۋ ەمەس, بىرىكتىرۋ, توپتاستىرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلدى. ەندى ءبىز الداعى ۋاقىتتا قازاقستان حالقىنا جاراتقان يەم باقۋاتتى ءومىر سۇرۋگە, توپتاسىپ بىرلىك جاعدايىندا ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرگەي دەپ تىلەيمىز.
ەلباسى كۇش-قۋاتى بويىندا ۇلكەن ومىرلىك تاجىريبە جيناقتاعان, حالىقارالىق زور بەدەلى بار قايراتكەر تۇلعا دەسەك, كۇنى كەشە داۋىس بەرگەن سايلاۋشىلاردىڭ ءوزى بولاشاق تاعدىرى مەن باقىتىن وسى پرەزيدەنتىمىزبەن بايلانىستىرىپ جاتىر. تىلەگىمىز – «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» قازاق حالقىنا ءتاڭىر باقۋاتتى ءومىر بەرگەي, جاقسىلىق جاقسىلىققا ۇلاسقاي!
* * *
التىنبەك امىرعاليەۆ, اقتوبە وبلىسى, ويىل اۋدانىنىڭ اكىمى:
– پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قايتا سايلانىپ, انت قابىلداۋى كوپشىلىكتىڭ تەبىرەنىسىن تۋدىردى. سالتاناتتى جاعدايدا ءوتكەن ۇلىقتاۋ ءراسىمىنىڭ ءوزى قازاقستاندىقتاردىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىعايتقانداي اسەر قالدىردى. بۇل كورىنىس ءالى بىرازعا دەيىن جادىمىزدا ساقتالاتىن بولادى.
ەلباسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلىندا ەلدى وركەندەگەن, ەڭسەسى بيىكتەگەن مەملەكەتكە اينالدىرىپ قانا قويماي, الەمدىك قوعامداستىق الدىندا بەدەلدى دە بەلدى ويىنشى ەتە ءبىلدى. استانادا وتكەن ەقىۇ ءسامميتىنىڭ ءوتۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى بولسا كەرەك. بەيبىت ءومىر مەن بەرەكەلى بىرلىكتى ۇران ەتىپ كەلە جاتقان قازاقستان وزگەلەرگە دە ۇلگى بولارلىق جاعدايعا جەتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون.
ەندىگى كۇتەتىنىمىز – ەكونوميكاداعى جەتىستىكتەردى ەسەلەي ءتۇسۋ. اسىرەسە, اۋىلداعىلاردىڭ جاعدايىن كوتەرۋ. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن جانە كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى دا پرەزيدەنتتىڭ ءوزىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن ورىندالىپ جاتىر.
جيىرما جىلدىڭ بەلەسى كەشەگى سايلاۋ بارىسىندا انىق بايقالدى. ياعني, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا دەگەن حالىق سەنىمىنىڭ نىعايعاندىعىن كورسەتىپ بەردى. سەنىم عانا ءبىزدى كەز كەلگەن قيىنشىلىقتان الىپ شىعارىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون.
* * *
گۇلسينا بايكەنوۆا, اتىراۋ وبلىسى, تاتار-باشقۇرت ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى:
– تاريحي ماڭىزدى وقيعادان ەرەكشە اسەر الۋمەن كەتىپ بارا جاتىرمىن. اتىراۋ وبلىسىنان كەلدىم. مادەنيەت پەن ونەر سالاسىندا جۇرگەندىكتەن, پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ سالتاناتىن بار ىنتا-ىقىلاسىممەن سەزىندىم. كوپۇلتتى ءارى كوپدىندى قازاقستاندىقتار جاڭا ءداۋىرگە, جاڭا تاريحي كەزەڭگە اياق باسا وتىرىپ, جاڭا لەپتىڭ كەلگەندىگىن سەزىنگەندەي بولدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. پرەزيدەنتتىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالارى مەن يدەيالارى بارشامىزعا بولاشاققا دەگەن سەنىم سىيلاي ءبىلدى. سوندىقتان دا, قازاقستاننىڭ الدىندا تۇرعان بۇرالاڭى كوپ اسۋلاردان قينالماي وتەتىنىمىزگە ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق قوي دەپ ويلايمىن.
قازاقستاننىڭ جاڭا باستامالار كوتەرىپ, وركەنيەتتى دامۋ جولىنا تۇسەتىنىنە كامىل سەنەمىز. بۇرىن ن.نازارباەۆ تاراپىنان ۇسىنىلعان بارلىق يدەيالاردى جۇزەگە اسىراتىن ءسات تۋدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. بۇل مادەنيەت سالاسىنا دا قاتىستى. ءمادەنيەت ول بەينە-ءبىر حالىقتىڭ ايناسى ىسپەتتى. ءبىز وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا حالىقتىڭ اۋىزبىرشىلىگى مەن مادەني جاندۇنيەسىن كوردىك, ال ونەر – سول اۋىزبىرشىلىكتىڭ كوڭىل كۇيى مەن رۋحىن كورسەتەتىن قۇبىلىس.
* * *
تامارا اسار, ءانشى:
– ەل باسقاراتىن ادامدى جاراتقاننىڭ نۇرى جاۋعان دەپ جاتادى. بۇل رەتتە, نۇرسۇلتان نازارباەۆتى قازاق حالقىنىڭ باعىنا بىتكەن تۇلعا دەر ەدىم. ءبىز بۇگىن ەلباسىن ۇلىقتاۋ راسىمىنە قاتىسىپ, ەل باسقاراتىن ازاماتتىڭ ءوز موينىنا الاتىن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىنىڭ قاندايلىق اۋىر ەكەنىن سەزىنگەندەي بولدىق. ەندى بۇگىنگى كۇننەن باستاپ, ءبىزدىڭ قازاقستاندىقتار ءۇشىن جاڭا ومىرگە قادام جاسالىپ, ەلىمىزدىڭ ءورىسى ودان ءارى كەڭەيە تۇسەدى دەپ ويلايمىن.
بۇگىن حالقى ءوزىنىڭ ۇلىن وزىنە ولجا قىلىپ, ەلباسىن قايتادان ۇلىقتاپ وتىر. بۇل – ءار ازاماتتىڭ ەسىندە ۇزاق ساقتالاتىن قۋانىشتى ءسات.
وسىدان بىرنەشە كۇن بۇرىن ۇلكەن ساياسي وقيعا – سايلاۋعا جاسى, كارىسى تايلى-تاياعى قالماي, بارلىعى قاتىسىپ, ەلباسىعا داۋىس بەرىپ, وزدەرىنىڭ قازاقستاننىڭ, قازاق جەرىنىڭ, قازاق دالاسىنىڭ بولاشاعىنا ۇلەسىن قوسقانداي بولدى. مەن, شىنىمدى ايتسام, مۇنداي ۇلكەن دەڭگەيدەگى سالتاناتقا, ۇلىقتاۋ راسىمىنە العاش رەت كۋا بولعاندىقتان, قاتتى تولقىدىم. سوندىقتان, ايرىقشا قۋانىش سەزىمىن باستان كەشتىم. قازاقتا «بالاسى اتقا شاپسا, اناسى ۇيدە وتىرىپ, تاقىمىن قىسادى» دەگەن ءسوز بار. مەن ۇلىقتاۋ ءراسىمى كەزىندە كوپ انالاردىڭ اتىنان ەلباسىعا دەگەن شىنايى قولداۋىمدى جۇرەگىممەن, اق تىلەگىممەن ءبىلدىرىپ وتىردىم. ايتقان سوزدەرىنىڭ اربىرەۋىن ويىما تۇيگەندەي بولدىم. ال ەلباسىمىز حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاپ, ەل يگىلىگى جولىندا ايانباي قىزمەت ەتەدى دەپ سەنەمىن.
* * *
بايجۇمان سمايىل, الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانى, تۋعانباي اۋىلىنداعى «تسەگۋن» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى:
– مەن اۋىل شارۋاشىعىمەن اينالىسىپ جۇرگەن قاراپايىم اداممىن. بۇگىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۇلىقتاۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, سوعان كۋا بولعانىما ءوزىمدى ەرەكشە باقىتتى سانايمىن.
پرەزيدەنت سايلاۋىندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ سايلاۋشىلاردىڭ 95,55 پايىز داۋىسىنا يە بولۋى جايدان-جاي ەمەس. ويتكەنى, مەن ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرى پرەزيدەنتتىك سايلاۋلاردىڭ بارلىعىنا ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە بەلسەنە قاتىسقانمىن. ال بۇل جولعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وزگەشە جاعدايدا ءوتتى. ەڭ باستىسى, ءبىز سايلاۋعا سايلاۋشىلاردىڭ مۇمكىندىگىنشە تولىق قاتىسۋى ءۇشىن كوپ جۇمىس اتقاردىق. ءبىزدىڭ تۋعانباي اۋىلىندا تۇراتىن 3 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ 2 مىڭى سايلاۋشى تىزىمگە تىركەلگەن ەدى. سولاردىڭ ىشىندە بەس ادام عانا داۋىس بەرمەدى. سويتسەك, ولار ءوز شارۋالارىمەن ءبىر جاققا كەتىپ, داۋىس بەرۋ ۋاقىتىنان كەشىگىپ قالعان ەكەن.
ەگەر قازاقتىڭ تاريحىنا جۇگىنەر بولساق, حان كوتەرۋ تاۋكە حاننان, حاقنازاردان باستالىپ, بەرى قاراي ابىلاي حاننان جالعاسادى. وسى بابالارىمىزدىڭ بارلىعى قانشاما رەت قۇلشىنىس تانىتسا دا, جاساي الماعان قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ىرگەلى ەل بولۋىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاساپ, قالىپتاستىرىپ بەردى. مەنىڭ ويىمشا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇكىل قازاق حالقىنىڭ باعىنا بەرگەن ۇلى دا دارا تۇلعا! ويتكەنى, قازاقتىڭ حاندارى ىستەي الماعاندى نۇراعاڭ ىستەدى. مىسالى, ءبىزدىڭ تۋعانباي اۋىلىنىڭ جانىنان تەمىر جول سالىنىپ جاتىر. بۇگىندە وندا ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ 70-تەن استام ادامى جۇمىس ىستەۋدە. وتكەن جىلى قازاقستان ەقىۇ ءسامميتىن ابىرويلى وتكىزدى, بيىل ازيادا ويىندارى ءوتتى. بۇرىن وسىنىڭ بارلىعى ويىمىزعا دا كەلمەيتىن. حالىققا وسىنداي جاقسىلىقتى جاساپ جاتقان ادامنىڭ پرەزيدەنتتىككە قايتا سايلانۋى وتە دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن.
ءاربىر ەلدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكىسى, جوعارى دەڭگەيدەگى سامميت وتكىزگىسى كەلەدى. شىنىن ايتايىن, كەيبىر ەلدەردىڭ بۇعان قاراجاتى جەتپەدى, ىڭعايى كەلمەدى. ءبىزدىڭ قازاق «اسىڭ بولسا – بەرىپ ءجۇرىپ ەل تانى, اتىڭ بولسا – جەلىپ ءجۇرىپ جەر تانى» دەپ ايتقان عوي. قازىرگى كەزدە قازاقستاندا قاراجات تا جەتكىلىكتى, سىرتقى ساياساتتاعى ۇستانىمى دا ورنىقتى. ونىڭ ۇستىنە قازاق قوناقجاي, كەلگەن ادامعا ءتورى دايىن, ەسىگى اشىق.
P.S. بايجۇمان اعانىڭ قولىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان ءححى عاسىر تابالدىرىعىندا» دەگەن كىتابى بار ەكەن. پىكىرلەسۋ بارىسىندا سونىڭ سەبەبىن سۇرادىق. «بۇل كىتاپتى قولىما ۇستاپ جۇرگەنىمە 13 جىلدان استى, – دەدى بايجۇمان اعا. – ەلباسىعا جولىعىپ قالسام, وسى كىتاپقا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتان قولتاڭبا قويدىرىپ السام دەپ ءجۇرمىن. وكىنىشكە قاراي, مۇمكىندىك بولمادى. دەگەنمەن, ەلباسىن ۇلىقتاۋ سالتاناتىنا قاتىسقان ءبىراز ونەر قايراتكەرلەرىنە قولتاڭبا قويدىرىپ الدىم».
* * *
تۇياقباي شامەلوۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق ۇلت-اسپاپتار وركەسترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى:
– بۇگىنگى ەلباسىن ۇلىقتاۋ ءراسىمى وتە جوعارعى دەڭگەيدە ءوتتى. بۇكىل قازاقستان حالقى قۋانىش, ماقتانىش سەزىمىن باستان كەشىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە, قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق ۇلت-اسپاپتار وركەسترى وسى ۇلىقتاۋ ءراسىمىنە قاتىسىپ, ونەر كورسەتتىك.
پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ – ەل تاريحىنىڭ التىن پاراعىنا جازىلاتىن ۇلكەن وقيعا بولعاندىقتان, جوعارى دەيگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. ۇلىقتاۋدىڭ ۇلكەن, وزىندىك جوعارى, مارتەبەلى دارەجەسىن كورسەتتى.
بۇگىندە ەلىمىزدىڭ رۋحاني سالاسىنا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ, ونەر الەمىنىڭ ورىستەۋىنە بارلىق جاعداي جاسالىپ كەلەدى. بولاشاقتا دا وسىنداي يگى ءداستۇر ءوز جولىنان جاڭىلماي, جالعاسىن تاۋىپ, قازاقستاننىڭ رۋحاني كوكجيەگى كەڭەيىپ, ونەر سالاسى ودان ءارى جاندانا تۇسەدى دەگەن سەنىمىمىز بار.
مەن وسىنداي مەرەيلى ءسات كەزىندە مەملەكەتىمىزگە تىنىشتىق تىلەي وتىرىپ, ۇلت كوشباسشىسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىككە تولى قىزمەتىنە ارقاشاندا ساتتىلىك تىلەيمىن. جاقسىلىقتار ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن.
* * *
سەرجان شاكىرات, كۇيشى:
– ءبىز مەملەكەت تاريحىنداعى ايرىقشا وقيعا – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۇلىقتاۋ راسىمىنە ماڭعىستاۋ وبلىسىنان دەلەگاتسيامەن ارنايى كەلىپ, قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدىق. قۋانىشىمىزدا شەك جوق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى – ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا بىتكەن قازاقتىڭ ۇلى پەرزەنتى, ۇلكەن تۇلعاسى عوي. ءبىزدىڭ تىلەيتىنىمىز – پرەزيدەنتىمىزدىڭ مارتەبەسى ارتىپ, ابىرويى اسقاقتاي بەرسىن. دەنى ساۋ بولىپ, بارلىق قازاقستاندىقتىڭ باعى ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتە بەرسىن دەپ تىلەيمىن.
پرەزيدەنت بارلىق قازاقستان حالقى الدىندا انت بەردى. سول انتىنا ادال, بەرىك بولىپ, ونى جوعارى دەڭگەيدە ورىندايتىنىنا, سول ارقىلى حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنەتىنىنە سەنەمىز.
ماڭعىستاۋ – سايلاۋ كەزىندە بەلسەندىلىك كورسەتكەن ەڭ الدىڭعى قاتارداعى وبلىستاردىڭ ءبىرى. بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا دەگەن ماڭعىستاۋ حالقىنىڭ شىنايى كوڭىلى مەن پەيىلىن ايعاقتاپ بەرگەندەي. ياعني, ءوڭىر تۇرعىندارى پرەزيدەنتكە – ۇلت كوشباسشىسىنا دەگەن وزدەرىنىڭ اقجارما نيەتىن ءبىلدىردى. وسى ورايدا, حالىقتىڭ اقكوڭىل پەيىلىنەن تۋعان وسى ءبىر سەنىمى اقتالسىن دەگەن تىلەك ايتامىز.