09 ءساۋىر, 2011

قاتىسۋشىلار لەبىزى

473 رەت
كورسەتىلدى
13 مين
وقۋ ءۇشىن
تۇمانبەك اليەۆ, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى, قازىعۇرت اۋدانىنىڭ اكىمى: – ءبىز بۇگىن ەلىمىز تاريحىندا, حالىق ەسىندە قالاتىن ەلەۋلى وقيعاعا كۋا بولدىق. بۇل – ەلباسىنىڭ, ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق بەلەسىن ابىرويمەن ەڭسەرگەن قازاقستان پرەزيدەنتىن ۇلىقتاۋ ءراسىمى. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ كەلە جاتقان 20 جىلدىق مەرەكەسى قارساڭىندا ەل-ازاماتتار وزدەرىنىڭ بولاشاعىن, نەمەرەلە­رى­نىڭ, ۇرپاعىنىڭ بولاشاعىن تاڭداي ءبىلدى. ەل­با­سىن ۇلىقتاۋدىڭ وتە جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرىلعان ءراسى­مىنە قاتىسا وتىرىپ, بويىمىزدى ۇلكەن قۋانىش سەزىمى بيلەدى. ەلگە بارىپ, وسى ءبىر قۋانىشىمىزبەن ءبولىسىپ, الداعى ۋاقىتتا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياساتىن ودان ءارى جالعاستىرۋدى ماقسات تۇتاتىن بولامىز. ەلباسى ءوزىنىڭ حالىق الدىندا بەرگەن انتىنا ادالدىق تانىتىپ, قازاقستاننىڭ ودان ءارى ورىستەپ, دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوساتىنى ەش كۇمانسىز. بۇل رەتتە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ, ونىڭ ىشىندە, قا­زى­عۇرت اۋدانىنىڭ ازاماتتارى ەلباسىعا قولداۋ كورسەتىپ قانا قوي­ماي, قازاقستان ەكونوميكاسى مەن الەۋمەتتىك دەڭگەيىنىڭ جوعا­رى­لاۋىنا, مەملەكەتتىڭ جان-جاقتى جاڭعىرۋىنا ۇلەس قوساتىنى انىق. ەلىمىزدىڭ ءاربىر تۇرعىنى ەلباسىنىڭ بىزگە جۇكتەگەن مىندەتتەمەلەرىن ۇلكەن قۇلشىنىسپەن, اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن ورىنداي بىلسە, ەل ەرتەڭى ەڭسەلى بولادى. * * * ومىرزاق وزعانباي, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى: – بۇل ءبىر ەلىمىزدىڭ تاريحىنداعى ۇلكەن تاريحي وقيعا بولدى. سايلاۋدىڭ قورىتىندىسى شىعارىلىپ, ەلباسىنىڭ قولىنا بۇگىن پرەزيدەنتتىك قۇجات تاپسىرىلدى. بۇكىل قازاقستان­نان كەلگەن ازاماتتار ۇلكەن قۋانىشپەن وسى ءساتتى قابىلدادى. جانە بۇگىنگى ۇلىقتاۋدىڭ بۇ­رىنعى وتكەن ۇلىقتاۋلاردان ەرەكشەلىگى – ار­تىق داڭعازالىق جوق. ءبارى دە رەت-رەتىمەن, ورنى-ورنىمەن جانە ىسكەرلىك باعىتتا ءوتتى. ەل­دىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن مىندەتتەر تۋرالى ايتىلدى. كەشەگى سايلاۋدىڭ ءوزى كورسەتكەندەي, بۇل ناۋقان وتانىمىزدى, بۇكىل قا­زاقستاندىقتاردى ءبىر-بىرىنەن ءبولىپ-جىكتەۋ ەمەس, بىرىكتىرۋ, توپتاس­تىرۋ ماقساتىندا ۇيىمداستىرىلدى. ەندى ءبىز الداعى ۋاقىتتا قا­زاقستان حالقىنا جاراتقان يەم باقۋاتتى ءومىر سۇرۋگە, توپتاسىپ بىرلىك جاعدايىندا ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرگەي دەپ تىلەيمىز. ەلباسى كۇش-قۋاتى بويىندا ۇلكەن ومىرلىك تاجىريبە جيناق­تاعان, حالىقارالىق زور بەدەلى بار قايراتكەر تۇلعا دەسەك, كۇنى كەشە داۋىس بەرگەن سايلاۋشىلاردىڭ ءوزى بولاشاق تاعدىرى مەن با­قى­تىن وسى پرەزيدەنتىمىزبەن بايلانىستىرىپ جاتىر. تىلەگىمىز – «مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن» قازاق حالقىنا ءتاڭىر باقۋاتتى ءومىر بەرگەي, جاقسىلىق جاقسىلىققا ۇلاسقاي! * * * التىنبەك امىرعاليەۆ, اقتوبە وبلىسى, ويىل اۋدانىنىڭ اكىمى: – پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قايتا سايلانىپ, انت قابىلداۋى كوپشىلىكتىڭ تەبىرەنىسىن تۋدىردى. سالتاناتتى جاعدايدا ءوت­كەن ۇلىقتاۋ ءراسىمىنىڭ ءوزى قازاقستان­دىق­تار­دىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىع­ايتقانداي اسەر قالدىردى. بۇل كورىنىس ءالى بىرازعا دەيىن جادىمىزدا ساقتالاتىن بولادى. ەلباسى تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ جيىرما جىلىن­دا ەلدى وركەندەگەن, ەڭسەسى بيىكتەگەن مەملەكەتكە اينالدىرىپ قانا قويماي, الەمدىك قوعامداستىق الدىندا بەدەلدى دە بەلدى ويىنشى ەتە ءبىلدى. استانادا وتكەن ەقىۇ ءسامميتىنىڭ ءوتۋى وسى ءسوزىمىزدىڭ دالەلى بولسا كەرەك. بەيبىت ءومىر مەن بەرەكەلى بىرلىكتى ۇران ەتىپ كەلە جاتقان قازاقستان وزگەلەرگە دە ۇلگى بولارلىق جاعدايعا جەتكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. ەندىگى كۇتەتىنىمىز – ەكونوميكاداعى جەتىستىكتەردى ەسەلەي ءتۇسۋ. اسىرەسە, اۋىلداعىلاردىڭ جاعدايىن كوتەرۋ. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردى اۋىز سۋمەن جانە كوگىلدىر وتىنمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرى بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. ارينە, مۇنىڭ بارلىعى دا پرەزيدەنتتىڭ ءوزىنىڭ تىكەلەي تاپسىر­ما­سىمەن ورىندالىپ جاتىر. جيىرما جىلدىڭ بەلەسى كەشەگى سايلاۋ بارىسىندا انىق باي­قالدى. ياعني, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا دەگەن حالىق سەنىمىنىڭ نىعاي­عان­دىعىن كورسەتىپ بەردى. سەنىم عانا ءبىزدى كەز كەلگەن قيىن­شى­لىقتان الىپ شىعارىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. * * * گۇلسينا بايكەنوۆا, اتىراۋ وبلىسى, تاتار-باشقۇرت ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ ءتورايىمى: – تاريحي ماڭىزدى وقيعادان ەرەكشە اسەر الۋمەن كەتىپ بارا جاتىرمىن. اتىراۋ وبلى­سى­نان كەلدىم. مادەنيەت پەن ونەر سالاسىندا جۇرگەندىكتەن, پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ سالتا­نا­تىن بار ىنتا-ىقىلاسىممەن سەزىندىم.  كوپ­ۇلت­­تى ءارى كوپدىندى قازاقستاندىقتار جاڭا ءداۋ­ىر­گە, جاڭا تاريحي  كەزەڭگە اياق باسا وتىرىپ, جاڭا لەپتىڭ كەلگەندىگىن سەزىنگەندەي بولدى دەسەم, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. پرەزيدەنتتىڭ جاڭا پەرسپەكتيۆالارى مەن يدەيالارى بارشامىزعا بولاشاققا دەگەن سەنىم سىيلاي ءبىلدى. سوندىقتان دا, قازاقستاننىڭ الدىندا تۇرعان بۇرالاڭى كوپ اسۋلاردان قينالماي وتەتىنىمىزگە ەشكىمنىڭ كۇمانى جوق قوي دەپ ويلايمىن. قازاقستاننىڭ جاڭا باستامالار كوتەرىپ, وركەنيەتتى دامۋ جو­لىنا تۇسەتىنىنە كامىل سەنەمىز. بۇرىن ن.نازارباەۆ تاراپىنان ۇسى­نىلعان بارلىق يدەيالاردى جۇزەگە اسىراتىن ءسات تۋدى دەپ نىق سەنىممەن ايتا الامىن. بۇل مادەنيەت سالاسىنا دا قاتىستى. ءما­دە­نيەت ول بەينە-ءبىر حالىقتىڭ ايناسى ىسپەتتى. ءبىز وتكەن پرەزيدەنتتىك سايلاۋدا حالىقتىڭ اۋىزبىرشىلىگى مەن مادەني جاندۇنيەسىن كوردىك, ال ونەر – سول اۋىزبىرشىلىكتىڭ كوڭىل كۇيى مەن رۋحىن كورسەتەتىن قۇبىلىس. * * * تامارا اسار, ءانشى: – ەل باسقاراتىن ادامدى جاراتقاننىڭ نۇرى جاۋعان دەپ جاتادى. بۇل رەتتە, نۇر­سۇلتان نازارباەۆتى قازاق حالقىنىڭ باعىنا بىتكەن تۇلعا دەر ەدىم. ءبىز بۇگىن ەلباسىن ۇلىقتاۋ راسىمىنە قاتىسىپ, ەل باسقاراتىن ازاماتتىڭ ءوز موينىنا الاتىن جاۋاپكەرشىلىك جۇگىنىڭ قاندايلىق اۋىر ەكەنىن سەزىنگەندەي بولدىق. ەندى بۇگىنگى كۇننەن باستاپ, ءبىزدىڭ قازاقستاندىقتار ءۇشىن جاڭا ومىرگە قادام جاسالىپ, ەلىمىزدىڭ ءورىسى ودان ءارى كەڭەيە تۇسەدى دەپ ويلايمىن. بۇگىن حالقى ءوزىنىڭ ۇلىن وزىنە ولجا قىلىپ, ەلباسىن قايتادان ۇلىقتاپ وتىر. بۇل – ءار ازاماتتىڭ ەسىندە ۇزاق ساقتالاتىن قۋا­نىشتى ءسات. وسىدان بىرنەشە كۇن بۇرىن ۇلكەن ساياسي وقيعا – سايلاۋعا جاسى, كارىسى تايلى-تاياعى قالماي, بارلىعى قاتىسىپ, ەلباسىعا داۋىس بەرىپ, وزدەرىنىڭ قازاقستاننىڭ, قازاق جەرىنىڭ, قازاق دالاسىنىڭ بو­لاشاعىنا ۇلەسىن قوسقانداي بولدى. مەن, شىنىمدى ايتسام, مۇنداي ۇلكەن دەڭگەيدەگى سالتاناتقا, ۇلىقتاۋ راسىمىنە العاش رەت كۋا بولعاندىقتان, قاتتى تولقىدىم. سوندىقتان, ايرىقشا قۋانىش سەزىمىن باستان كەشتىم. قازاقتا «بالاسى اتقا شاپسا, اناسى ۇيدە وتىرىپ, تاقىمىن قىسادى» دەگەن ءسوز بار. مەن ۇلىقتاۋ ءراسىمى كەزىندە كوپ انالاردىڭ اتىنان ەلباسىعا دەگەن شىنايى قولداۋىمدى جۇرەگىممەن, اق تىلەگىممەن ءبىلدىرىپ وتىردىم. ايتقان سوزدەرىنىڭ اربىرەۋىن ويىما تۇيگەندەي بولدىم. ال ەلباسىمىز حالىقتىڭ سەنىمىن اقتاپ, ەل يگىلىگى جولىندا ايانباي قىزمەت ەتەدى دەپ سەنەمىن. * * * بايجۇمان سمايىل, الماتى وبلىسى, تالعار اۋدانى, تۋعانباي اۋىلىنداعى «تسەگۋن» شارۋا قوجالىعىنىڭ توراعاسى: – مەن اۋىل شارۋاشىعىمەن اينالىسىپ جۇرگەن قاراپايىم اداممىن. بۇگىن قا­زاق­ستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتى ۇلىقتاۋ سالتاناتىنا قات­ى­سىپ, سوعان كۋا بولعانىما ءوزىمدى ەرەكشە باقىتتى سانايمىن. پرەزيدەنت سايلاۋىندا نۇرسۇلتان ءابىش­ ۇلىنىڭ سايلاۋشىلاردىڭ 95,55 پايىز داۋىسىنا يە بولۋى جايدان-جاي ەمەس. ويتكەنى, مەن ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العاننان بەرى پرەزيدەنتتىك سايلاۋلاردىڭ بارلىعىنا ۋچاسكەلىك سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە بەلسەنە قاتىسقانمىن. ال بۇل جولعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋ وزگەشە جاعدايدا ءوتتى. ەڭ باستىسى, ءبىز سايلاۋعا سايلاۋ­شى­لاردىڭ مۇمكىندىگىنشە تولىق قاتىسۋى ءۇشىن كوپ جۇمىس اتقاردىق. ءبىزدىڭ تۋعانباي اۋىلىندا تۇراتىن 3 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ 2 مىڭى سايلاۋشى تىزىمگە تىركەلگەن ەدى. سولاردىڭ ىشىندە بەس ادام عانا داۋىس بەرمەدى. سويتسەك, ولار ءوز شارۋالارىمەن ءبىر جاققا كەتىپ, داۋىس بەرۋ ۋاقىتىنان كەشىگىپ قالعان ەكەن. ەگەر قازاقتىڭ تاريحىنا جۇگىنەر بولساق, حان كوتەرۋ تاۋكە حاننان, حاقنازاردان باستالىپ, بەرى قاراي ابىلاي حاننان جالعاسادى. وسى بابالارىمىزدىڭ بارلىعى قانشاما رەت قۇلشىنىس تانىتسا دا, جاساي الماعان قازاقستاننىڭ تاۋەلسىز ىرگەلى ەل بولۋىن نۇر­سۇلتان نازارباەۆ جاساپ, قالىپتاستىرىپ بەردى. مەنىڭ ويىمشا, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى بۇكىل قازاق حالقىنىڭ باعىنا بەرگەن ۇلى دا دارا تۇلعا! ويتكەنى, قازاقتىڭ حاندارى ىستەي الماعاندى نۇراعاڭ ىستەدى. مىسالى, ءبىزدىڭ تۋعانباي اۋىلىنىڭ جانىنان تەمىر جول سالىنىپ جاتىر. بۇگىندە وندا ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ 70-تەن استام ادامى جۇمىس ىستەۋدە. وتكەن جىلى قازاقستان ەقىۇ ءسامميتىن ابىرويلى وتكىزدى, بيىل ازيادا ويىندارى ءوتتى. بۇرىن وسىنىڭ بارلىعى ويىمىزعا دا كەلمەيتىن. حالىققا وسىنداي جاقسىلىقتى جاساپ جاتقان ادامنىڭ پرەزيدەنتتىككە قايتا سايلانۋى وتە دۇرىس دەپ ەسەپتەيمىن. ءاربىر ەلدىڭ ەقىۇ-عا توراعالىق ەتكىسى, جوعارى دەڭگەيدەگى سامميت وتكىزگىسى كەلەدى. شىنىن ايتايىن, كەيبىر ەلدەردىڭ بۇعان قاراجاتى جەتپەدى, ىڭعايى كەلمەدى. ءبىزدىڭ قازاق «اسىڭ بولسا – بەرىپ ءجۇرىپ ەل تانى, اتىڭ بولسا – جەلىپ ءجۇرىپ جەر تانى» دەپ ايتقان عوي. قازىرگى كەزدە قازاقستاندا قاراجات تا جەتكىلىكتى, سىرتقى ساياساتتاعى ۇستانىمى دا ورنىقتى. ونىڭ ۇستىنە قازاق قوناقجاي, كەلگەن ادامعا ءتورى دايىن, ەسىگى اشىق. P.S. بايجۇمان اعانىڭ قولىندا پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ «قازاقستان ءححى عاسىر تابالدىرىعىندا» دەگەن كىتابى بار ەكەن. پىكىرلەسۋ بارىسىندا سونىڭ سەبەبىن سۇرادىق. «بۇل كىتاپتى قولىما ۇستاپ جۇرگەنىمە 13 جىلدان استى, – دەدى بايجۇمان اعا. – ەلباسىعا جولىعىپ قالسام, وسى كىتاپقا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتان قولتاڭبا قويدىرىپ السام دەپ ءجۇرمىن. وكىنىشكە قاراي, مۇمكىندىك بولمادى. دەگەنمەن, ەلباسىن ۇلىقتاۋ سالتاناتىنا قاتىسقان ءبىراز ونەر قايرات­كەر­لەرىنە قولتاڭبا قويدىرىپ الدىم». * * * تۇياقباي شامەلوۆ, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, قۇرمانعازى اتىنداعى اكادەميالىق ۇلت-اسپاپتار وركەسترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى: – بۇگىنگى ەلباسىن ۇلىقتاۋ ءراسىمى وتە جوعارعى دەڭگەيدە ءوتتى. بۇكىل قازاقستان حالقى قۋانىش, ماقتانىش سەزىمىن باستان كەشىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە, قۇرمانعازى اتىنداعى اكادە­ميا­­لىق ۇلت-اسپاپتار وركەسترى وسى ۇلىقتاۋ ءراسى­مى­نە قاتىسىپ, ونەر كورسەتتىك. پرەزيدەنتتى ۇلىقتاۋ – ەل تاريحىنىڭ التىن پاراعىنا جازىلاتىن ۇلكەن وقيعا بولعاندىقتان, جوعارى دەيگەيدە ۇيىمداستىرىلدى. ۇلىقتاۋدىڭ ۇلكەن, وزىندىك جوعارى, مارتەبەلى دارەجەسىن كورسەتتى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ رۋحاني سالاسىنا ايرىقشا ءمان بەرىلىپ, ونەر الەمىنىڭ ورىستەۋىنە بارلىق جاعداي جاسالىپ كەلەدى. بولاشاقتا دا وسىنداي يگى ءداستۇر ءوز جولىنان جاڭىلماي, جالعاسىن تاۋىپ, قازاق­ستاننىڭ رۋحاني كوكجيەگى كەڭەيىپ, ونەر سالاسى ودان ءارى جاندانا تۇسەدى دەگەن سەنىمىمىز بار. مەن وسىنداي مەرەيلى ءسات كەزىندە مەملەكەتىمىزگە تىنىشتىق تىلەي وتىرىپ, ۇلت كوشباسشىسىنىڭ جاۋاپكەرشىلىككە تولى قىزمەتىنە ارقاشاندا ساتتىلىك تىلەيمىن. جاقسىلىقتار ۇزاعىنان ءسۇيىندىرسىن. * * * سەرجان شاكىرات, كۇيشى: – ءبىز مەملەكەت تاريحىنداعى ايرىقشا وقي­عا – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتى ۇلىقتاۋ راسىمىنە ماڭعىستاۋ وبلىسىنان دەلەگاتسيامەن ارنايى كەلىپ, قاتىسۋعا مۇمكىندىك الدىق. قۋا­نىشىمىزدا شەك جوق. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى – ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا بىتكەن قازاق­تىڭ ۇلى پەرزەنتى, ۇلكەن تۇلعاسى عوي. ءبىزدىڭ تىلەيتىنىمىز – پرەزيدەنتىمىزدىڭ مارتەبەسى ار­تىپ, ابىرويى اسقاقتاي بەرسىن. دەنى ساۋ بو­لىپ, بارلىق قا­زاق­ستاندىقتىڭ باعى ءۇشىن ايانباي قىزمەت ەتە بەرسىن دەپ تىلەيمىن. پرەزيدەنت بارلىق قازاقستان حالقى الدىندا انت بەردى. سول انتىنا ادال, بەرىك بولىپ, ونى جوعارى دەڭگەيدە ورىندايتىنىنا, سول ارقىلى حالىقتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنەتىنىنە سەنەمىز. ماڭعىستاۋ – سايلاۋ كەزىندە بەلسەندىلىك كورسەتكەن ەڭ الدىڭعى قاتارداعى وبلىستاردىڭ ءبىرى. بۇل نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا دەگەن ماڭ­عىستاۋ حالقىنىڭ شىنايى كوڭىلى مەن پەيىلىن ايعاقتاپ بەرگەندەي. ياعني, ءوڭىر تۇرعىندارى پرەزيدەنتكە – ۇلت كوشباسشىسىنا دەگەن وزدەرىنىڭ اقجارما نيەتىن ءبىلدىردى. وسى ورايدا, حالىقتىڭ اقكوڭىل پەيىلىنەن تۋعان وسى ءبىر سەنىمى اقتالسىن دەگەن تىلەك ايتامىز.
سوڭعى جاڭالىقتار