نەبارى 24 جاسىندا كومسومولدىق جولدامامەن قازاقستانداعى تىڭ جەردى يگەرۋگە كەلگەن تالدىرماش ورىس قىزى ەڭبەكتەگى دە, ومىردەگى دە باقىتىن قازاق ەلىمەن بايلانىستىرامىن دەپ كەزىندە ويلاماعان شىعار. العاش سوۆحوزدا اگرونوم, كەيىن كومسومول جانە پارتيا قىزمەتىندە بولدى. جيىرما جىل اۋپارتكومنىڭ ءبىرىنشى, وبكومنىڭ ەكىنشى حاتشىسى, قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىن اتقاردى. سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى. ەكى رەت لەنين, ءۇش رەت ەڭبەك قىزىل تۋ وردەندەرىنىڭ يەگەرى اتاندى. جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولدى. جۋىردا الەمدەگى ەڭ كورنەكتى ءجۇز ايەلدىڭ تىزىمىنە ەندى. تاياۋدا سول اياۋلى اپامىز ۆەرا ۆاسيلەۆنا سيدوروۆامەن جولىعىپ, سۇحباتتاسۋدىڭ ءساتى تۇسكەن ەدى.
– ۆەرا ۆاسيلەۆنا, سايلاۋدا قاي ۇمىتكەرگە داۋىس بەردىڭىز؟
– ارينە, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا.
– ول كىسىگە نە ماقساتپەن داۋىس بەرگەنىڭىزدى بىلۋگە بولا ما؟
– نۇرسۇلتان نازارباەۆ – ەڭ سەنىمدى ۇمىتكەر بولدى. سول كوڭىل-كۇيىمدى, ءوزىمنىڭ ىقىلاس-نيەتىمدى ءبىلدىرىپ, ەلباسىنا جەدەلحات تا جولدادىم. سونى وقىپ بەرەيىن بە؟
– ارينە.
«قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى!
بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن وسىناۋ ەستە قالارلىق ايتۋلى كۇندە ءسىزدى بارىنشا لايىقتى جەڭىسىڭىزبەن, ەگەمەندى قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى بولىپ ءبىراۋىزدان سايلانۋىڭىزبەن قۇتتىقتاۋ ءمۇمكىندىگى تۋعانىن وزىمە ۇلكەن ابىروي سانايمىن. ءسىزدىڭ بار ءومىرىڭىز, ەڭبەك جولىڭىز رەسپۋبليكاعا جانە ونىڭ حالقىنا شەكسىز بەرىلگەندىكپەن قىزمەت ەتۋدىڭ ونەگەسى بولىپ تابىلادى. مەن ءوزىمدى ءسىزدىڭ, سۇيكىمدى دە ءجۇرەگى جۇمساق ادامنىڭ, قازاقستان حالقىنىڭ لايىقتى كوشباسشىسىنىڭ, بۇكىل پلانەتاداعى بەدەلدى تۇلعانىڭ قاراماعىندا جۇمىس ىستەگەنىم ءۇشىن باقىتتى سەزىنەمىن. حالىقتىڭ ءومىرىن جاقسارتۋعا, ەلدىڭ قوعامدىق, ساياسي ءومىرىن جاڭارتۋعا باعىتتالعان ءسىزدىڭ سارا جولىڭىزدى جوعارى باعالايمىن. ءسىز ۇزاق عۇمىر كەشۋگە, دەنساۋلىعىڭىزدىڭ مىقتى بولۋىنا لايىقتىسىز. سالەممەن, قۇرمەتپەن ۆەرا ۆاسيلەۆنا سيدوروۆا».
– ەندى اڭگىمەمىزدى ارىدەن تارقاتساق. ەلباسىمەن قاي كەزدەن تانىسسىز, العاش كورگەندەگى پىكىرىڭىز دەگەندەي...
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىن سوناۋ 1961 جىلدان بىلەمىن. قانشاما ۋاقىت دەسەڭىزشى! ول – مەتاللۋرگ, مەن – اگرونوم ەدىم. قازان قالاسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن ءبىتىرىپ, قازاق توپىراعىنا جولدامامەن كەلىپ, العاش اگرونوم, سوسىن ەكونوميست, كەيىن كومسومول, پارتيا قىزمەتىندە وتكەن ءومىر جولىمدى ءار كەزەڭگە بولەر بولسام, وندا ەلباسىنىڭ جارقىن بەينەسى بىرگە قوساقتالىپ جۇرەدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى جايىندا 1961 جىلى العاش رەت شوپانداردىڭ رەسپۋبليكالىق ءبىرىنشى سلەتىندە ەستىپ, بىلدىك. سلەتتە بايانداما جاساعان سول كەزدەگى قازاقستان لكسم ورتالىق كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى وزبەكالى ءجانىبەكوۆ مالشىلار جايلى ايتا كەلە: «رەسپۋبليكادا ۇزدىك, ايتۋلى ادامدار تەك مال مەن اۋىل شارۋاشىلىعىندا عانا ەمەس, قۇرىلىستا دا, ساياساتتا دا بار. بۇل جولى جاس مەتاللۋرگ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا توقتالعىم كەلەدى», دەپ, ونىڭ ۇلكەن فوتوسۋرەتىن كورسەتىپ, قول جەتكىزگەن جەتىستىگىنە توقتالدى. نۇرەكەڭ دومنا پەشىنىڭ جانىندا تۇر. جاس, جىگەرلى, ادەمى, جانارىنان وت شاشادى. ءبىزدىڭ دە جاس, البىرت كەزىمىز عوي, سۋرەتكە قىزىعا قاراپ, سول جاس مەتاللۋرگتىڭ ءومىربايانىن, ونىڭ جەتكەن جەتىستىگىن قايتالاعىمىز, سوعان ۇقساعىمىز كەلدى. ءومىر دە, ۋاقىت تا ءوتىپ جاتتى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى كەلە-كەلە قاراعاندى وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بولدى. ءسويتىپ, داڭقى بۇكىل رەسپۋبليكاعا تاراپ كەتتى.
قوستاناي وبلىسىندا اۋداندىق پارتيا كوميتەتىن باسقارىپ تۇرعانىمدا نۇرەكەڭ ءبىزدىڭ وڭىرگە ديماش احمەت ۇلىمەن بىرگە دالا قوسىنا, ەگىس دالاسىنا كەلىپ, حالىقپەن ءجۇزدەسكەنى بار. ول كەزدە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ حاتشىسى. ديمەكەڭە دە, نۇرەكەڭە دە ەڭبەككەرلەردىڭ ىقىلاسى ەرەكشە. دالا ەرلەرىنىڭ ەكى ەزۋلەرى قۇلاقتارىنا جەتىپ, سونشالىقتى مەيىرىممەن قول بەرىپ امانداسىپ, ەمىن-ەركىن سويلەسىپ جاتتى. ارينە, وكىنىشكە قاراي, بۇگىندە ديمەكەڭ ارامىزدا جوق, ال حالىق وزدەرىنىڭ سول رياسىز كوڭىلىن, كۇلكىسىن نۇرەكەڭە ءالى سىيلاپ كەلەدى.
– ۆەرا ۆاسيلەۆنا! كوپتى كوردىڭىز, ەل باسقارۋدا دا ءبىراز ءتاجىريبە جيناقتادىڭىز, بۇيىرعان جوعارى لاۋازىمدى قىزمەتتەردى دە اتقاردىڭىز. سونىڭ ارقاسىندا ءسىزگە كەزىندە مەملەكەت باسشىسىمەن بىرگە جۇمىس جاساپ, ءىس بارىسىندا ارالاسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. سول ساتتەردى ەسكە الا وتىرساڭىز...
– نۇرەكەڭمەن ورال وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ەكىنشى حاتشىسى كەزىمدە ەتەنە جۇمىس جاسادىق. وبلىستا قۇرىلىس ماتەريالدارى, سمەتالىق جوبانىڭ قۇجاتتارى, سوناۋ سوعىس جىلدارى كوشىرىلىپ اكەلىنگەن ەسكى زاۋىتتاردى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزۋ سياقتى ماسەلەلەر تولىپ جاتتى. ارينە, سونداي ىستەردى شەشۋ ءۇشىن كىمگە بارۋىم كەرەك ەدى؟ ءارينە, قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ ونەركاسىپ ءجونىندەگى حاتشىسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا باردىم. ول كىسى امان-ساۋلىقتان سوڭ بىردەن: «قانداي ماسەلەمەن كەلدىڭىز؟» دەپ ءجون سۇراستى. ءمان-جايدى ايتىپ بەردىم. نۇرەكەڭ بار ىنتاسىن سالىپ تىڭداۋمەن قاتار, ونى قاعازعا ءتۇسىرىپ وتىردى. سوسىن قولدان كەلگەن كومەگىن جاسايتىنىن جەتكىزدى. كەيىن وسى ءماسەلە جونىندە ول كىسىدەن جاقسى قولداۋ كوردىم. ەكىنشى رەت مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى كەزىندە تاعى دا جولىقتىم. ماماندىعىم اگرونوم, اۋىل شارۋاشىلىعى قىزمەتكەرى بولعاندىقتان, بايقايمىن, ورال وبلىسى بويىنشا سوڭعى ون جىلدىڭ استىق جونىندەگى كورسەتكىشىن قاراعان كەزدە, مەملەكەتكە استىق وتكىزۋ جوسپارى ءبىر-اق جىلدا عانا ورىندالىپتى. قالعان ۋاقىتتا استىق وتكىزۋ جوسپارى ورىندالماي, شارۋاشىلىقتار شىعىنعا باتقان. ال ونىڭ سەبەبى, جەردىڭ قۇنارلىلىعى, اۋا رايى سياقتى سەبەپ-سالدارلار دۇرىس ەسەپتەلمەي, جوسپاردى ارتىعىمەن بەرىپ وتىرعاندىقتان. ال مەن مامان رەتىندە وسىنىڭ ءبارىنە تالداۋ جاساپ, جوعارى جاققا دالەلدەۋ ءۇشىن تاعى دا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا باردىم. كەلىستى دە ءسۇيكىمدى جاس جىگىت وتىرعان ورنىنان تۇرىپ, سىپايى قارسى الدى دا, ىقىلاس قويا تىڭدادى. «ءسىزدىڭ بايانداما حاتىڭىزدى ءجىتى قاراپ, مۇمكىندىگىنشە كومەكتەسۋگە تىرىسامىز», دەپ جىلى شىرايمەن شىعارىپ سالدى. نۇرەكەڭ ايتقان سوزىندە تۇردى. كەلەسى جىلى وبلىستاعى ەگىن شارۋاشىلىعىنا قاتىستى جوسپاردىڭ كولەمى قىسقاردى, بىراق مەن رەسپۋبليكاعا جۇمىسقا شاقىرىلىپ, جوعارعى كەڭەس پرەزيديۋمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بولىپ تاعايىندالىپ, الماتىعا كەلدىم.
نە نارسە دە سالىستىرمالى تۇردە باعالانىپ جاتادى ەمەس پە؟ سوعان قاتىستى مىنا ءبىر جايتتى ايتا كەتكەندى ءجون كورىپ وتىرمىن. قازاقستاندى كولبين باسقارىپ تۇرعاندا ميعا قونبايتىن تاپسىرمالاردى بەرەتىن. بىردە ماعان 1987 جىلدىڭ كوكتەمىنە دەيىن رەسپۋبليكا بويىنشا بارلىق تۇرعىن ۇيلەردى جوندەۋدەن وتكىزۋ كەرەك دەگەن تاپسىرما جۇكتەلدى. ويلاڭىزشى, زاڭ شىعارۋشى وكىمەت قالايشا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق تۇرعىن ءۇي قورىنا جوندەۋ جۇرگىزە السىن. سودان بىردەن مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ا.ف.باشماكوۆقا بارىپ, جاعدايدى ايتىپ تۇسىندىرەيىن دەدىم. ول كىسى ازداپ تاكاپپار ادام ەدى. بەرىلگەن تاپسىرماعا سونشالىقتى جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن ماعان, باشماكوۆ تۇردى دا: «وندا تۇرعان نە بار ەكەن؟ سونشا ءبىر شەشىلمەيتىن پروبلەما دەپ تۇرسىز با؟» دەپ داۋسىن كوتەرىپ سويلەگەنى سول ەكەن, ءوزىم دە تۇسىنبەي قالدىم, ەسىمنەن تانىپ قۇلاپ ءتۇسىپپىن. ءبىر كەزدە كوزىمدى اشسام باشماكوۆ: «نە بولدى سىزگە؟» دەپ مەنى تۇرتكىلەپ جاتىر. ەسىمدى جيعان سوڭ ىڭعايسىزدانىپ «ءوزىم كەتەم» دەپ ەسىككە قاراي بەتتەدىم بە دەسەم, باسقا جاققا كەتىپ بارا جاتسام كەرەك, ول كىسى ءجون سىلتەپ, كومەكشىلەرىن شاقىرىپ, شىعارىپ سالدى.
وسىلاي باشماكوۆتان كوڭىل قالدى. ەندى نە ىستەيمىن؟ دەنساۋلىعىم تۇزەلگەن سوڭ, وسى ماسەلەمەن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا كىردىم. ول كىسى بولسا: «ۆەرا ۆاسيلەۆنا, تاپسىرما تۇسىنىكتى, مەن بۇرىنعى ءوندىرىسشى رەتىندە قۇرىلىس ماسەلەسىن, ونىڭ كولەمىن جاقسى بىلەمىن, سوندىقتان ءبىر نارسە ويلاپ تابارمىز. ال ءسىز تۇراقتى كوميسسيامەن جۇمىس جاساپ, بۇكىل رەسپۋبليكاداعى بارلىق تۇرعىن ءۇي قورىن ارالاپ شىعۋعا تاپسىرما بەرىڭىز. ازىرگە قالالاردى قوزعاماي-اق قويىڭىز. سەلوداعى بارلىق تۇرعىن ۇيلەردىڭ ءىشى دە, سىرتى دا جوندەلەتىن بولسىن. ول ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەك ەكەنىن, ءبىز دە قاراپ وتىرماي ويلاستىرامىز», دەدى. مىنە, كوردىڭىز بە, نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىنان تىپتەن وزگەشە كوڭىل-كۇيدە شىقتىم. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى قاشاندا ماعان قولداۋ كورسەتىپ وتىردى.
تاعى ءبىر وقيعانىڭ ەسكە ءتۇسىپ وتىرعانى. قازاقستان كومپارتياسى ورتالىق كوميتەتىنىڭ بيۋروسى ءوتىپ جاتتى. كولبين قولىنا ءبىر ۋىس قارىنداش الىپ, اۋدارىستىرىپ وتىرعان. ونى ەرمەك ەتىپ وتىرعانى ازداي, ۇيىقتاپ كەتىپ قولىنداعى قارىنداشىن شاشىپ الدى. پرەزيديۋمداعىلار ونى كورمەگەنسىپ, ءتومەن قاراپ وتىرىستى. ال ماعان باسشى ادامنىڭ بۇل ارەكەتى سونشالىقتى ەرسى, ۇيات كورىنىپ, ءوز سەزىمىمدى جاسىرا الماي, سونداي ءبىر جامان, كىنالاعان كوزقاراسپەن جالت قارادىم. سول كەزدە ەكەۋىمىزدىڭ كوزىمىز ءتۇيىسىپ قالدى. ارينە, وعان بۇل قىلىعىم ۇناي قويماعانىن ءبىلدىم. مەن ديماش احمەت ۇلىنىڭ, ودان كەيىن نۇرەكەڭنىڭ بيۋرونى قالاي وتكىزەتىنىن بىلەمىن. تىڭداي دا بىلەتىن, كەرەك جەرىندە ەسكەرتۋىن دە جاساپ وتىراتىن. ال كولبين كىمنىڭ قالاي ەسەپ بەرگەنىندە شارۋاسى جوق, ويناپ وتىرعان قولىنداعى قارىنداشىنا يە بولماي, ماسقارا بولدى. سول بيۋرودان شىعىپ جوعارعى كەڭەستىڭ عيماراتىنا جەتپەي جاتىپ ورتالىق كوميتەتتەن تەلەفونوگرامما كەلىپتى. وندا جوعارعى كەڭەس پرەزيديۋمى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى مەن مينيسترلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارلارى ەندىگى جەردە بيۋروعا شاقىرىلمايتىنى, ولار تەك وزدەرىنە قاتىستى ماسەلەلەر قارالعاندا عانا قاتىستىرىلاتىنى ايتىلعان.
تاعى ءبىر ايتارىم, بىزدەر سەسسيا وتىرىستارىن, ماجىلىستەردى وتكىزگەندە وعان قاتىساتىن بارلىق وبلىستىق اتقارۋ كوميتەتتەرىنىڭ ءتوراعالارىن شاقىرىپ, ورتالىق كوميتەتتىڭ جوسپارىمەن سايكەستەندىرىپ وتىرۋىمىز كەرەك. بۇل ماسەلەنى كولبينمەن كەلىسۋ قاشاندا قيىندىق تۋعىزاتىن. «كورەمىز, كۇتە تۇرىڭدار», دەسە, نازارباەۆ: «جاقسى, قازىر وتىرىس ءبىتسىن, سوسىن سىزبەن ول ماسەلەنى قاراستىرامىز», دەيتىن. كوردىڭىز بە, ول كىسىمەن جۇمىس ىستەۋ جەڭىل, ەركىن, بار ماسەلە شەشىلىپ, جۇمىس بەيبىت, بىرقالىپتا جۇرەتىن.
– ەلباسىنىڭ قانداي قاسيەتتەرىن بولە-جارا ايتار ەدىڭىز؟
– نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى – وتە جىگەرلى, باتىل, تاباندى, جانكەشتى. ول – اقىلدى. ول – دانا. سوندىقتان دا جيىرما جىل ۇزدىكسىز تاۋەلسىز قازاقستانعا باسشىلىق جاساپ وتىر. ونىڭ ەسىمى سوناۋ كومسومول كەزىنەن رەسپۋبليكاعا بەلگىلى ەدى دەدىم عوي. بۇكىل ەل نازارباەۆتىڭ بار ەكەنىن ءبىلدى. جانە دە رەسپۋبليكا باسشىلارى ونىڭ بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتەتىن. ونى بۇگىنگى كۇنى دالەلدەپ وتىر. ءوزىڭىز ويلاڭىزشى, ەگەر ول كورەگەن, ەرىك-جىگەرى مىقتى, ءوز ىسىنە سەنىمدى بولماسا, ارقانىڭ توسىنە سونداي كوركەم قالا سالار ما ەدى؟!. تەك قازاقستاندىقتاردى عانا ەمەس, بار الەمدى تاڭعالدىرىپ وتىر ەمەس پە؟! ال كەزىندە قانداي سوزدەر ايتىلمادى؟ بۇگىندە استانا كۇننەن كۇنگە قۇلپىرۋدا, حالقىنىڭ سانى دا ءوسۋ ۇستىندە. قازىر ەلوردامىزدى ءتورتكۇل دۇنيە بىلەدى. سوندىقتان كەشەگى وتكەن سايلاۋدا قازاقستاندىقتار ءوز داۋسىن, ءوز تاڭداۋىن جاسادى. نۇرەكەڭ ەڭبەگىنىڭ لايىقتى باعاسىن الدى.
– ۆەرا ۆاسيلەۆنا, جىلدا جىلىك, ايدا اياق جوق دەگەن. بايقاپ وتىرساڭىز ءبىراز ۋاقىت ارتتا قالعان سياقتى. كەيدە ءوز ۋاقىتىن كۇتىپ جاتىپ ايتىلاتىن اڭگىمەلەر بولادى. سوعان ءبىر زەر سالىپ كورىڭىزشى...
– ونىڭىز راس. ءبىر ءجايتتى نۇرەكەڭنىڭ ماعان جاساعان جاقسىلىعىمەن قابىستىرىپ ايتايىن. كولبين قازاقستانعا ءبىرىنشى باسشى بولىپ تاعايىندالعان سوڭ, كوپ كەشىكپەي جوعارعى كەڭەستىڭ توراعاسى بولۋعا ۇمىتتەنەدى. ويتكەنى, ول كەزدە ەلىمىزدە دە, وداقتاس رەسپۋبليكالاردا دا ەكى جوعارى لاۋازىمدى ءبىر ادام يەلەنۋ سانگە اينالعان كەز. م.گورباچەۆ تا ەكى قىزمەت الىپ وتىردى ەمەس پە. مىنە, كولبين دە سولاي جاساعىسى كەلدى. بىردە ماعان م.ي.ەسەناليەۆ كەلىپ: «ۆەرا ۆاسيلەۆنا, ەشقايدا كەتىپ قالماڭىز, سىزبەن ورتالىق كوميتەتتەن سويلەسەدى», دەدى. ءسويتتى دە ءوزىن كولبين شاقىرىپ الىپ: «سيدوروۆانى ەرتەرەك زەينەتكە شىعارايىق, سەن قازاق كسر جوعارعى كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ال مەن توراعا بولامىن» دەيدى. ەسەناليەۆ بولسا: «گەننادي ۆاسيلەۆيچ, مۇنىڭ قاجەتى قانشا. ەكەۋمىزدىڭ دە شاشىمىزعا اق ءتۇستى. ال سيدوروۆا دەمالىسقا جىبەرەتىندەي زەينەت جاسىنا جەتكەن جوق. ول بىزدەن جيىرما جاس كىشى. ەكىنشىدەن, قازاقستان حالقى, ونىڭ ىشىندە زيالى قاۋىم قازاق ەمەس ۇلتتىڭ جوعارعى كەڭەستىڭ توراعاسى بولۋىن كوتەرە المايدى. ونىڭ شەت جاعىن ءوزىڭىز جەلتوقسان وقيعاسىنان بايقادىڭىز. كونستيتۋتسيادا دا سولاي جازىلعان», دەيدى.
سودان مەنى ورتالىق كوميتەتكە شاقىرىپ: «دەنساۋلىعىڭىزعا بايلانىستى قىزمەتتەن كەتۋگە ءوتىنىشىڭىزبەن قوسا, رەسپۋبليكا باسشىلىعىنا, بيۋروعا وسىنداي لاۋازىمدى ورىنعا قويىپ, سەنىم بىلدىرگەندەرىنە ريزاشىلىعىڭىزدى ءبىلدىرىپ جازىڭىز», دەدى. ال مەن دەنساۋلىعىما بايلانىستى قىزمەتتەن كەتۋگە ەش سەبەپ كورىپ تۇرعانىم جوق ەدىم. سوسىن: «ءوتىنىش جازامىن, بىراق باسىمدى ءيىپ, ەشكىمگە راحمەت ايتپايمىن. ءويتكەنى, لاۋازىمدى قىزمەتكە قويعان سايىن, قاشاندا قارسىلىق ءبىلدىرىپ كەلدىم. ماعان ءوز ماماندىعىم اگرونوم بولۋ ۇنايتىن. جانىما اۋىل شارۋاشىلىعى جۇمىستارى جاقىن ەدى. قاشاندا سايىن دالانى اڭسايتىنمىن. ەڭ باستىسى, مەن ورىنتاققا سونشالىقتى اۋەستىگىم جوق اداممىن. «دىنمۇحامەد احمەت ۇلىنا مەنى قوستاناي وبلىسىندا قالدىرىڭىزشى», دەپ قانشا رەت ءوتىندىم. ءتىپتى: «وسى ءوتىنىشىمدى اكەم رەتىندە سۇرايمىن», دەگەندە دە, ول كىسى: «ال مەن سەنەن قىزىم رەتىندە ءوتىنىپ تۇرمىن, قارسى بولماڭىز», دەپ اكەلگەن ەدى. سوندىقتان مەنى قاشاندا جوعارى قىزمەتتەرگە مىندەتتەپ, ەركىمنەن تىس قوياتىن. ءوز باسىم ەشقاشان قىزمەت, ماراپات ارمانداعان ادام ەمەسپىن. ەگەر بۇل ماسەلەنى قوناەۆ نەمەسە نازارباەۆ سۇراعاندا, جازار ەدىم, ال كولبينگە جازعىم كەلمەيدى», دەدىم. سودان ءوتىنىشتى كولبيننىڭ دە اتىنا ەمەس: «ورتالىق كوميتەتتىڭ بيۋروسىنا» دەپ بۇرىشتاما جازىپ: «مەنى جۇمىستان بوساتۋلارىڭىزدى سۇرايمىن», دەپ نۇكتە قويدىم.
كولبين وعان دەيىن تەلەفونداپ: «ۆەرا ۆاسيلەۆنا, بىزدەر ءبىر-ءبىرىمىزگە كەدەرگى جاساپ جۇرگەن سياقتى ەمەسپىز بە؟» دەگەنى. «مەن ءسىزدى ءتۇسىنبەدىم. ەگەر مەن سىزگە كەدەرگى كەلتىرىپ جۇرگەن بولسام, قازىر-اق كەتەيىن. ال ءسىز ماعان قالاي كەدەرگى كەلتىرۋىڭىز مۇمكىن, ونى تۇسىنبەدىم. ۇناۋ, ۇناتپاۋ – ول باسقا ماسەلە», دەدىم. ونىسى جوعارعى كەڭەستىڭ ءتوراعالىعىن السا, ورىنباسارى دا ورىس ۇلتىنان بولىپ, سول جاعىنان قيناپ, كەدەرگى كەلتىرسەم كەرەك.
ۇيگە كەلىپ, كولىگىمدى جىبەرگەنىم سول ەدى, ماعان ورتالىق كوميتەتتىڭ ەكىنشى حاتشىسى م.مەڭدىباەۆ تەلەفون سوعىپ: «ۆەرا ۆاسيلەۆنا, دەرەۋ جۇمىسقا قايتىپ كەلىڭىز», دەدى. ال مەن: «ءوتىنىشىمدى جازىپ كەتتىم, ەندى قايتا بارا المايمىن», دەدىم. «كوكپ ورتالىق كوميتەتى ءسىزدىڭ كەتۋىڭىزبەن كەلىسپەپتى, كەلگەنىڭىز ءجون. قازىر كولىگىمدى جىبەرەيىن, سىزگە ورتالىق كوميتەتتەن تەلەفون سوعۋى مۇمكىن», دەدى. كولىك كەلىپ تۇرعان سوڭ امالسىز باردىم. كابينەتتى اشقانمەن, جارىقتى جاقپاي, ەسىكتىڭ الدىندا ارلى-بەرلى ءجۇردىم دە قويدىم. شامالى ۋاقىتتان سوڭ ەسىكتى جاۋىپ, كەتىپ قالدىم. كەلەسى كۇنى جۇمىسقا كەلدىم. كەيىننەن ەستىدىم, بۇل ىسكە ن.نازارباەۆ ارالاسىپتى. بىراق ول كىسى ماعان وسى جاساعان جاقسىلىعىن ايتقان ەمەس. نۇرەكەڭ مەنىڭ گەننادي ۆاسيلەۆيچكە دەگەن پرينتسيپشىلدىگىمدى بايقاپ, كەيدە جىلى كوزقاراسىمەن, كەيدە جىميعان كۇلكىسىمەن, كەيدە قولىمدى الىپ, قىسىپ, ال كەيبىردە «مىقتى بول» دەپ سوزىمەن قولداپ وتىردى.
– ۆەرا ۆاسيلەۆنا, كەيىن قازاقستان كومپارتياسىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاعايىندالدى. سول كەزدە ءجيى ارالاسقان بولۋلارىڭىز كەرەك...
– ونىڭىز راس. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءبىرىنشى حاتشى كەزىندە جەتى اي جوعارعى كەڭەستە توراعاسىز قىزمەت اتقارىپ, ول كىسىمەن تىكەلەي ارالاسۋىما, كوپتەگەن جاعدايلاردى اقىلداسىپ شەشۋگە تۋرا كەلدى. مىنە, سول ۋاقىتتاردا ەشقانداي قولايسىزدىق, ىڭعايسىزدىق سەزىنگەن ەمەسپىن. «نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, ءارى قاراي نە بولادى؟ ءتوراعا سايلامايسىزدار ما؟ ماعان ماسەلەلەردى شەشۋ قيىنداپ بارادى», دەگەندە: «ۆەرا ۆاسيلەۆنا, بەرىلمەڭىز», دەيتىن ك ۇلىپ. تەك جەتى ايدان كەيىن ماقتاي ساعديەۆتى ءتوراعا ەتىپ سايلادى.
جۋىردا ءبىر نارسەگە تاڭعالدىم. مىسالى, سول كەزدەرى مەنىڭ رەسپۋبليكادا توراعاسىز جۇمىس ىستەگەنىمدى ەشكىم بايقاعان جوق. 2008 جىلى 12 قاڭتاردا بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى نورۆەگيادان حات اكەلىپ بەردى. وندا مەنىڭ ءومىربايانىمنان ءوزدەرىنە قاجەتتى بىرنەشە ءمالىمەتتەر جازىپ جىبەرۋىمدى ءوتىنىپتى. ونى نە ماقساتپەن سۇراتقانىن بىلسەم, الەمدەگى ەڭ كورنەكتى ايەلدەر جايىندا مالىمەتتەر جيناستىرۋدا ەكەن. سوندا ولار مەنىڭ سول جەتى اي توراعاسىز جالعىز جۇمىس ىستەگەن قىزمەتىمدى باسشىلىققا الىپتى. كوردىڭىز بە, سىرت كوز قالاي بايقاپ, باقىلاپ وتىرادى. ال بيىلعى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا مەنى بۇۇ-نىڭ قازاقستانداعى وكىلدىگى شاقىرىپ, «ءسىزدىڭ ەسىمىڭىز الەمدەگى ءجۇز ەڭ كورنەكتى ايەلدەر تىزىمىنە كىردى» دەپ مەنى رەسمي تۇردە قابىلداپ, قۇتتىقتادى.
– ۆەرا ۆاسيلەۆنا, 8 ءساۋىر كۇنى ەلىمىزدە تاعى ءبىر تاريحي وقيعا وتكەلى تۇر. سول كۇنى استانادا يناۋگۋراتسيا – ۇلىقتاۋ ءراسىمى بولىپ, ەلباسى انت بەرەدى. ءسىزدىڭ تىلەگىڭىز؟
– بۇل جەڭىس نازارباەۆتىڭ تازا ءوز جەڭىسى. حالىققا جاساعان ەڭبەكتىڭ, توككەن ماڭدايتەردىڭ قايتارىمى. ءبىر ايتارىم, الداعى ۋاقىتتا وسى جىگەرمەن ەلدى باسقارسا, وندا حالىق تا باقىتتى بولار ەدى دەپ ويلايمىن. ارينە, قيىندىقتار ءار جەردە بار. ءتىل جونىندە دە. زەينەتاقىنى ءوسىرگەنمەن, باعا جەپ قويىپ جاتىر. ال سالىستىستىرمالى تۇردە قاراساق, بۇرىنعى تمد ەلدەرى اراسىندا قازاقستاننىڭ شوقتىعى بيىك. پريبالتيكا زەينەتاقىنى مۇلدەم الىپ تاستاماق, ۇلىبريتانيا زەينەتاقىنى قىسقارتۋدا. ال بىزدە جىل سايىن وسۋدە.
جىلدار قالاي جىلجىپ وتۋدە. ءبىراز جاسقا كەلىپ, ارتقا قاراعاندا مەن, مەن سياقتى اعا بۋىن وكىلدەرى ءومىر سۇرگەن كەزدەر بۇگىنگى ۋاقىتتان كۇن ساناپ الشاقتاپ بارادى. ماعان سول جىلدارىممەن تىنىشتىقتا وتىرىپ, تەك ەستەلىكتەرمەن عانا ءومىر سۇرمەي, قازىرگى ۇرپاقتىڭ جەتىستىگىنە, جەڭىسىنە كۋا بولىپ, قۋانۋعا تاعدىر قوسقانىنا دا تاۋبە دەيمىن. مەنىڭ ءومىر جولىمدى, قازاق ەلىمەن, ونىڭ بۇگىنگى پرەزيدەنتىمەن بايلانىستىرعان تاعدىرىما ريزامىن. ىسكە ءسات, نۇرەكە!
– اڭگىمەڭىزگە كوپ راحمەت. سىزگە دە مىقتى دەنساۋلىق, ۇزاق عۇمىر تىلەيمىز. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ جەمىسىن دە, جەڭىسىن دە كورۋگە ءناسىپ ەتسىن.
سۇحباتتاسقان گۇلزەينەپ سادىرقىزى, الماتى.
